10/01/2017

Ez


Ku mezınati ji hebe ez ım
û zanin ji hebe ez ım.
Diroka xwe,
ez bı xwe dınıvisinım
û serê her deqeyi,
ez jı nû va dizayn dıkım.

Ez aşvan ım
û her dıhêrım,
aqûbeta her kesê lı dora mın,
jı bo mın genım e.
Ev nanê ku jı vi arvani dertê,
naneki piroz e,
ev e sedema mezınbûna mın.

Ki çı dıbê, bıla bıbê,
Ez dıkarım her aşvan
û xwediyê
vi nanê piroz bım.
De lı hımberê mın
werın secdeyê.
Ez ım hebûna we,
lewra bêy vi nanê piroz,
wun ne tu tışteki ne.

20/6/2012 

Kompozisyon, 2014, hıbra çini, 18x13 cm

09/01/2017

Qertên Sersalê


Pışti ku dı sala 1987 a da ez ketım Akademiya Hunerên Spehi, pışti saleki - du salan, mın destpêkır jı nıviskar, weşanger û hın nas û dostan ra û her wusa ji jı xwışk û bırayên xwe ra qertên sersalê şand. Dı despêkê da mın wan qertan bı hıbra çini çêdıkır, ango her qert bı nigareki cuda bû û mın wan lıbo lıbo bı destan çêdıkır. Hıngê, mın dıxwest bı rêya van berhemên xwe yên huneri ra, bı van kes û saziyan ra bıkebım nav têkıliyê. Wan bı hunera xwe bıdıme nasin û her wusa bı vê diyariya berhemeka huneri, wan bı hunera nigari ra bıkım têkılidar. Vêca da ku hunerê vê carê bı destê xwendekareki hunera nigari nasbıkın, bı ferqa ku dı navbera berhemeki huneri û afiş, an ji qerteki ofsetê ya çapkıri bıhısın.

Her wusa, disa gelek caran, bı munasebeta serilêdanan, mın gelek berhemên xwe yên orjinal diyariya nas û dostan xwe kıriye. Niyeta mın her ew bû ku, ew bı hunera xweser bıhısın û bı vi awayi bıla hunera orjinal bıkebe nav jiyana wan. Bı vi awayi, bere – bere bı çaveki dın lı hunera nigari bınêrın û bala xwe bıdıne berhemên hunermendên Kurd.

Mın dı sala 1992 ya da Akademiya xwe qedand, lê mın vi kurmê xwe heta sala 2006 a her domand.

Dı sala 1997 a û pê va, vêca mın destpêkır û jı bo her sersalê grafikeki xweser çêkır. Ev grafik her car bı nigareki wek minak, Celadet Bedırxan, Cegerxwin, Bırca Zenbilfıroş û bı gelekên dın bûn. Mın van grafikên xwe, bı tirajeki dı navbera 20 û 26 lıban da, bı destan çapdıkır. Ango, mın bı van hejmaran grafikên orjinal çêdıkır. Mın pıraniya van grafikan bı rêya postê jı nas û dostên xwe û her wusa jı xwışk û bırayên xwe ra dışand. Mın lı pışt van grafikan, xeyni pirozkırına sersalê û dılxwaziyê, mın daxwaz û hêviyên xwe yên dı derbarê zımanê kurdi da ji dınıvisi.

Edi ev bûbû kevneşopiyeki jı bo mın, dı hın salan da, carna heta 31ê meha 12ye, ez bı çêkırına van grafikan mıjûldıbûm, heta dawiya salê ez lı ser van grafikan dıxebıtim û gelek caran, jı bo hıbra van grafikan zuwabıbe, mın wan dıani datani ser kalorifera mala xwe. Pışti ku zuwadıbûn, paşê mın wan bı rêya postê dışand.

Bı vi awayi, beriya dawiya salê, her sal “tayê mın dıgırt” û bı “mecbûriyeteki” ku mın bı xwe lı ser xwe ferzkırıbû, jı bo çêkırına van grafikan dıxebıtim.

Çewa ku mın got, mın dıxwest haya hın Kurdên ku lı welat û lı welatên dın da dıjiyan û nas û dostên xwe jı hunera xwe çêbıkım û bı vi awayi hunera nigariyê têxıme nav jiyana wan. Lı ba mın arşiva van berhemên mın heye, ka kijan salê mın jı kê ra kijan grafika xwe (û hejmara tiraja grafikê) şandiye.

Pıraniya kesên ku mın van berhemên xwe jı wan ra dışand, qet bersıva vê diyariya mın, bı qertek an ji bı nameyeki be ji, nedıdan. Lê mın jı xwe  ra  dıgot, ”tu nabe, bıla berhemên mın lı ba wan hebe û bıla bı ferqa berhemeki orjinal û afiş û qertên ofsetê bıhısın”

Mın hêvidıkır ku, dıbe ku hın kes van berhemên mın çarçovekırıbın û lı mala xwe, an ji lı nıvisgeha xwe da dalıqandıbın. Pışti gelek salan, dema ku mın hın jı van kesan ziyaretkır, mın dit ku pıraniya wan kesan ne tenê van berhemên mın çarçove nekırıbûn û lı diwareki da daneleqandine, her wusa ji, hın jı wan nızanıbûn ka van berhemên mın kırıne kijan qulıka malê û peyda ji nedıkırın!

Dı sala 2006 a da mın qertên sersalê yên dawi ji şand û dotıra salê mın bıryara xwe da ku êdi jı tu kesi ra êdi tu qert û merta bı berhemên xwe yên orjinal neşinım. Lê merıv nıkare zû bı zû dev jı kurmê xwe berde, her wan salan İnternet êdi baş ketıbû nav jiyana me ji, vêca mın destpêkır qertê xwe yê sersalê bı rêya İnternetê jı nas û dostên xwe ra dışand. Mın hem dı sersalan da û hem ji dı Newrozan da bı vi awayê qertên xwe yên elekroniki dışand. Ev qert her car bı fotografeki berhemeki mın bû.

Mın bala xwe dayê, vayê pıraniya van kesên ku ez van qertên elektroniki jı wan ra dışinım, tu bersıv û mersıvê ji nadıne mın, û dı sala 2010 da êdi mın bıryara xwe da ku êdi ez ê dev ji vi kurmê xwe bı temami berdım.

Nıha, bı awayeki gışti, dıvê 150-200 grafik û resımên mın lı ba 40 kesi û saziyan hebe. Lı ba hınan 1 û lı ba hınên dın heta 7 berhemên mın hene. Ez pê dızanım ku kêm kesan van berhemên mın lı ba xwe parastıne û çarçovekırıne û her wusa ji ez pê nızanım ka pıraniya van kesan çı bı van berhemên mın yên orjinal kırıne.

Dı sala 2009 a da, mın dı pêşengeha xwe ya grafikan ya berfıreh da, 94 grafikên xwe nişanê xelkê da. Bajarvaniya bajarê Thessaloniki΄yê jı bo vê pêşengehê katalogeki mezın yê 32 rûpeli yê bı zımanên yunani û kurdi çapkır. Mın vê katalogê bı rêya postê jı 60i zêdetır kesi û saziyên Kurdan ra şand. Mın jı bo Beşa Kurdi ya Radyoya Dengê Amerikayê ra ji lıbeki şandıbû. Hıngê Xelefê Zıbari bı mın ra jı bo radyoyê hevpeyvineki çêkır. Mamê Xelefê Zıbari, bı wi Kurmanciya xwe ya sıpehi, rojek beriya ku hevpeyvinê çêbıke telefonê mın vekır û me bı hev ra sohbetê kır. Hın tıştan jı mın pırsi, dı nava sohbetê da jı mın ra got ku ka gelo ez dızanım ki helbesta sıtrana “Nesrin” ya ku Mıhemed Şêxo dıstre, nıvisiye, mın bı sıtranê dızanıbû, lê mın xwediyê helbestê nızanıbû. Mamê Xelefê zıbari  jı mın ra got ku wi bı xwe vê helbestê nıvisiye.

Dı nav sohbetê da behsa kataloga mın ji kır û got ku “ev berhemên ku dı nav vê katalogê da hene gelo qê te hemû çêkırıne?” Mın got belê. Ewi ji jı mın ra got ku “lê portreyê Celadet Bedırxan mın berê ji ditiye, lı ba mın heye û mın lı nivisgeha xwe da dalıqandiye” Ango ani wê maneyê ku ev berhema ku dı katalogê da heye, ne ya mın e. Hıngê mın jı wi ra got ka here lı bınê berhemê bınêre, qê navê mın nanıvisine? Wusa bû. Hıngê mın jê ra got ku mın vê grafika xwe 6 sal beriya nıha, wek qerta sersalê jı Beşa Kurdi ya Radyoya Dengê Amerikayê ra şandıbû û we tu bersıvi ji nedabû mın.

Werhasıl, ev pêvajoya qertên sersalê jı bo mın bû tecrubeyeki û alikariya mın kır da ku ez dı derbarê hunera nigari da zêdetır bı pivan û hızrên cıvata me bıhısım. Her bı vi awayi, ez tu gazıncian jı tu kesi û saziyê ji nakım.

İroj êdi ez tu kesi bı diyarikırına berhemeki xwe nerehet nakım. Jı xwe xeyni çend kesan, jı berê va, Kurd jı bo hunera mın tu tışteki jı mın napırsın. Lı ba me ne rexnegıriya hunerê heye û ne ji bı pivanên cihana hunerê, diyalogeki bı hunermendan ra heye. Ez sedema vê yekê dızanım, mın behsa hın aliyên vê pırsgırêkê kıriye.

22/12/2012

Çend grafikên ku mın weki qertên sersalê jı nas û dostan ra şandiye:


Celadet  A.  Bedırxan, 2002, grafika bı asit ya lı ser metal, 15x11 cm

Bırca Zembilfiros, 1998, grafika bı asit  ya lı ser metal, 19,5χ17 cm 

Bihar, 2004, grafika lı ser linoleum,17x11 cm


Cegerxwin, 2003, grafika lı ser metal û linoleum, 32x22 cm


Hevi 1,  2005, grafika lı ser linoleum, 15.5x10 cm

Hevi 2,  2005, grafika lı ser linoleum, 15.5x10 cm
Xalet,  2000, grafika bı asit ya lı ser metal , 15x14,5 cm


Zozan û Xezal,1996, grafika lı ser dar, 18x11 cm



Nizamettin Arıç û Albuma Azadi


Nizamettin Arıç, bı şıroveya xwe ya xweser, bı reng û bêhna dengê xwe, berê xwe dıde warê bav û kalan. Berê xwe da berhemên zarok û neviyên Kurdên Êzıdi, yên ku bı zehmeti xwe gıhandıbûn ber bextê Rusiya Qeyseri. Ew Kurdên ku hejmara wan ji bı qasi navçeyeki pıçûk yê Kurdıstanê ye, dı şertên hıkma Sovyetê ya Ermenıstan û Gurcıstanê da, jı wan hat ku bêhna mıletbûnê bıdın û bıstinın, bı gelek ervaz û nışivan va ev berhemên gıranbuha afırandın.

Pışti nıvşê êşxwar û bı xem yê weki Erebê Şemo, Heciyê Cındi û Qanatê Kurdo, yên ku dı sêwixaneyan da mezınbûbûn lê wan himê edebiyata kurdi ya nûjen lı Sovyeta berê danin, nıfşê dıduyan yê ku lı Ermenıstanê hate dınê, yên weki Fêrikê Ûsıv û Eskerê Boyik û gelekên dın, dı warê helbest û berhemên dın yên edebiyatê da pêşketın.

Nizamettin Arıç, melodiyên xwe nûjen bı çavkaniyên muzika kurdi avdıde û sentezeki sıpehi ya serketi dıafrine. Albuma “Azadi” minakeki baş ya vê yekê ye ku, dema helbesta lirik ya bı hêz, bı melodiya muzika bı kalite ra têne ba hev, vêca berhemeki çewa serketi dertê meydanê.  Helbestên van her du helbestvanên me yên hêja, disa bı me dıde xwıyakırınê ka çewa zımanê xelkê dıkare bıbe zımanê helbestên bı naverok û yên bı hêz û çewa ev zıman per û baskên xwe vedıde.

Ez dıbêm qê, ev cara pêşi ye ku Kurdên bakûrê Kurdıstanê bersıveki hınde baş û lıhevhati dıdın beramberê wê xêr û xweşi û xızmeta ku hunermendên Beşa Kurdi ya Radyoya Êrivanê lı me kırıne. Nizamettin Arıçê hêja, lı ser navê me Kurdên bakûrê Kurdıstanê û hemû Kurdıstanê, jı Kurdên Sovyeta berê, yên ku zıman û kultura xwe parastıne ra dıbêje “mala we ava û wun her hebın û bıafrinın”.

Jı aliyê di va, dema ku em bala xwe dıdıne albuma “Azadi”yê, em dıbinın ku Nizamettin Arıç şıroveki nû daye helbesta “Gozel” ya Fêrikê Ûsıv. Aramê Tigranê nemır, berê, beşeki mezın ya vê helbestê bı reng û awayê muzika xwe, bı navê “Kewa Gozel” kırıbû stran. Ev strana kevn ya Aramê Tigran, dı albûma wi ya bı navê “Serxwebûn Xweş e”(Aydın Muzik & Mir Produktion), ya ku dı sala 1995 a da hatiye qeydkırınê da ji heye. Lê, çewa ku navê tu helbestvanên ku gotınên stranên vê albuma Aramê Tigran afırandın, nehatiye nıvisin, navê Fêrikê Ûsıv ji nehatiye nıvisin.

Vê carê Nizamettin Arıç berê xwe dıde vê helbesta Fêrikê Ûsıv û bı melodiyeki dın, bı awayeki dın yê serketi, straneki dın çêdıke. Muzika vê stranê hindek rithma muzika Maurice Ravel ya bı navê “Bolero” ani bira mın.

Ev cara dıduyan e ku ez leqayê helbesteki têm ku şıroveyên jı hev cıhê lı serê hatıne çêkırın û bûne du stranên cıhê yên serketi. Xeyni vê helbesta navbori, helbesta di, helbesta Cegerxwinê nemır yê bı navê “sala 1959” e, ku ez dıbêm qê pêşi Nizamettin Arıç kıriye stran û dûra ji Semir Eli vê helbestê bı awayeki di, disa serketi kıriye straneki dın. (Her çıqas ku mın dı qenelaki televizyonê ya Kurdan da, strana Semir Eli ya bı vê helbesta Cegerxwin ditıbe û sehkırıbe ji, ez pê nızanım ka Semir Eli çı navi lı vê strana xwe daniye. Mın vê strana Semir Eli dı Youtube da ji peydanekır.)

Lı kêleka stranên serketi yên dın, strana ku heri zêde tesir lı mın kır strana “Zarotiya me” bû, ya ku helbesta wê Eskerê Boyik nıvisiye. Dıbe ku sedem ew be ku zarokatiya mın bı xwe ji kêm zêde dı nav feqirtiyê da derbasbûbû be, lê ez dıbêm qê ev helbesta hanê, hesreti, bêçaretiya mırovan û wek nesleki, zarokatiya me bı xwe ya wunda, bı awayeki baş dıde xwıyakırınê.

Nizamettin Arıç bı stila muzika xwe, muzika kurdi zengintır kıriye, ew hunermendeki serketi û ronakbireki Kurdıstani yê xwediyê pivan, exlaqa siyasi û karekter e. Ewi hunera xwe nekır xızmeta parti û xızban û nebû hunermendeki kole. Wi bı serbılındi pivana hunera xwe bı xwe çêkır û bı vi awayê hunereki serketi jı bo mılet û welatê xwe avakır. Em wek mılet, bı vê hunera wi ya ku dı sewiya bılınd da ye, kêfxweş û serbılınd ın.

Erê, pışti 96 salan, dı warê hunerê da be ji, herema Serheda bakûrê Kurdıstanê bırayên xwe yên ku hêlina wan hatıbû herımandın hımbêz kır. Dema ku çiyayên Agıri û çiyayê Elegezê destên xwe dıdın hevdu, hıngê berhemên gıranbuha yên weki “Azadi” dertên meydanê.
30/10/2011


Nizamettin Arıç, 2016, hıbra çini, 25x17 cm 


06/01/2017

Ez ê Ez

Ez ê Ez

Ez ım ew kes
xwediyê hum û gum,
bı her tışti dızanım
yên do, iro û sıbê.

Jı tışteki ra bêjım reş,
jı heqê kê ye,
da ku bıbêje sıpi,
an ji rengek dın.
Ez jiyanê lê reşdıkım,
wi dıkım
teniya bınê dizıkê.

Ez ım yê mezın,
ne dumayikê mın
wê hebın,
ne ji hebû
keseki beriya mın.

Pirozbıkın mın,
ev e xebat
û karê we.

2013


Labirent, 2012, reji, 10,5x14,5 cm