16/03/2009

Du gotın û çend pırsên lı ser Helebçeyê

Helebçe bûye sembola zulm û teadeyiya ku lı Kurdan tê kırın. Bê guman jı aliyê dewletên dagırker va, tevdakuştınên ku jı ya Helebçeyê mezıntır ji hatıne kırın. Dı navbera salên 1920 an heta sala 1938 a da, jı aliyê dewleta Tırkan a kemalist va qetliamên gelek mezın lı Kurdan hatın kırın, wek qetliamên Qoçgıri, Zilan û Dêrsimê.
Lê belê Helebçe û bı awayeki gışti Operasyonên Enfalê, lı demekê rasthat ku hızra netewi dı nav me Kurdan da êdi şaxvedabû û ber bı geşbûnê va dıçû. Pıraniya Kurdên xwedi hızra netewi, bı çavên xwe dimenên kimya barandına Helebçeyê û kuştına xelkê sıvil ditıne. Wê demê ev dimen kêm be ji dı çapemeniya cihanê da ji hatın weşandın.Her wusa bı sedhezaran Kurdên başûrê Kurdıstanê jı ber bombabarankırına kimyayi xwe lı sınorên sûni xıstın.Em hemû bûn şahıdên vê trajediya Kurdan.
Jı ber van sedaman Helebçe bû roja şinê û roja çalakiyên lı hımber zulım û bındestiya Kurdan. Helebçe, Kurdên her çar perçeyên Kurdıstanê zêdetır gıhande hev, em hemu baştır têgıhıştın ku em wek mılet, bı tehlukeyên bı çı rengi va bı rûbırû ne, çarenıvis û qedara me hemû Kurdan, me hemûyan aleqeder dıke. Em wek mılet dı şinê da hevparın.


Mın van gotınên jorê dı 5/3/2005 a da nıvisibû û dı malpera http://www.dengedondurma.com/ hatıbû weşandın. İroj tışteki dınê ku ez lı van gotınên xwe zêdebıkım tunine. Lê lı ser Helebçeyê hın pırsên û şıkên mın hene, ku ez bı xwe ji cewaba van pırsan baş nızanım û bı aweyeki baş ronikırına van şıkan ji jı mın nayê:

1- Dı nava şerê İran û Iraqê da gelo jı bo şerê pêşmergetiyê çıqas hewcedari bı kontrolkırın û fılıtandına bajereki weki Helebçeyê hebû? Nıfusa Helebçeyê derdora 70 hezar kesi bû, bajareki hınde mezın wê çewa û bı kijan awayi jı xezeba dıjmın bıhata parastın? Bajareki ku merıv nıkarıbe wê bıparêze, wê merıv çıma jı dıjmıneki hınde hov bıfılıtine û têxe bın kontrola xwe? Em dızanın ku beriya Helebçeyê, rejima diktator ya Iraqê lı hımberê hın deverên Behdinan ji çekên kimyayi bıkaranibû. Gelo rola rejıma İranê dı meseleya Helebçeyê da çı bû?

2- Pışti sala 1991 a, çıma lı devera Hewremanê (ku bajarê Helebçeyê bajareki sereke yê vê deverê ye) hêzên islami bûn serdest û kontrolkırına vê heremê gırtın destê xwe? Dıvê ku em jıbirnekın ku ew bı salan bû ku lı kêlaka her du hukumetên PDK û YNK, lı vê deverê hukumeta islamistên Kurd hebû. Gelo çı bûn sedem ku lı vê deverê islamist xwırtbıbın û heremeki mezın bıkın bın kontrola xwe? Pışti şerê YNK û islamistan, ev hukumeta islami û bilhasa pışti sala 2003 ya, şaxên vê hukumeta islami yên terorist êdi heremê kontrolnakın. Gelo çı bı vê hêzê hat û heta kijan dereceyi wan hêza xwe dı nav xelkê vê deverê da parastiye?

3- Dı sala 2006 û 2007 a da, lı hımberê idareya Kurdi, lı gelek bajarên Kurdıstanê da xwepêşandanên kindar yên islamistên Kurd çêbûn. Lı bajarê Helebçeyê, dı dema xwepêşandana islamistên Kurd da abideya biranina tevdakuştına Helebçeyê hate şewıtandın. Gelo sedemên vê dıjberi û reaksiyona lı hımberê vê abideyê çıbûn?

4- Ev 18 salın ku beşeki mezın ya başûra Kurdıstanê û her wusa ev gelek salın ku bajarê Helebçeyê dı bın kontrola hêzên Kurdan da ye. Gelo heta kijan dereceyi bırinên vê tevdakuştına bı çekên kimyayi hatın kewandın û pêçandın? Xelkê ku ne nêzik û ne gırêdayi rêvebırên partiyên Kurdan e (ku pıraniya xelkê dıkebın vê kategoriyê), gelo bı kijan çavi lı rewşa xwe û lı rewşa zenginên derdora YNK û PDK dınêrın? Gelo hın kes û derdor, lı ser êş, kuştın û wêranbûna xelkê Helebçeyê û her wusa lı ser xelkê tevayiya başûra Kurdıstanê, dı sistema bertil û hilekariyê da zengin bûn?

Gelo lı hımberê hukumet an ji sistema PDK û YNK, partiyên islami yên Kurd rola muhalefetê dıleyzın û êdi ev parti bı hêza xwe dıkarın hın daxwazên xwe lı ser idareya Kurdi ferzbıkın? Dı qebûlkırına “qanûna pırjınaninê”, dı neyasakkırına “sunetkırına keçan”, dı hebûna qanûnên dın yên lı hımberê wekheviya jın û mêran, dı neqebûlkırına alfabeya kurdi ya bı tipên latini da, rola van hêzên islami çıye?

5- Gelo heta kijan dereceyi bı awayeki zanısti û akademiki lêkolin lı ser tevdakuştına bı çekên kimyayi yê xelkê Helebçeyê û bı awayê gışti Operasyonên Enfalê, hatın çêkırın? Gelo lêkolinên psikolojik, sosyolojik, ekonomik, siyasi û beşên dınê yên zanıstiyê dıvê ne karê zaningehên Kurdıstanê be? Gelo arşivkırına dokumentan dı kijan sewiyê da ye?

6- Hevkarên diktator Seddam yên Kurd, bı gotıneki dın çehş û bilhasa serokçehş, dı pêvajoya Operasyonên Enfalê da çı rolê leyıstın? Ew nıha lı kê derê ne û xwedi kijan statuyê ne? Gelo wê Kurd karıbın dı neynıka dirokê da, bı awayeki objektif lı “bejn û bala” xwe bınêrın? An wê bêjın “tıştê çû nede dû”?

7- Gelo çıma hukumeta başûra Kurdıstanê lı herema Hewremanê û her wusa lı Helebçeyê perwerdeya bı zaravayê hewramani yasakkıriye? Çıma dıvê ku Hewramani soranize û asimilebıbın? Gelo çewa merıv dıkare zulma ku zaravayê sorani lı ser Kurmancên Behdinan û lı ser xelkê Hewremanê dıke rewa bıbine?

Mın got, yên mın pırs û şık ın, ku ez bı xwe ji cewaba van pırsan baş nızanım û bı awayeki baş ronikırına van şıkan ji jı mın nayê. Lê ez dıbêm qê, ku carna merıv pırsên ku cewaba wan nızane ji bıke baş e.
16 ê adara 2009 a.

No comments: