20/03/2009

Newroz

Jın, 2006, pênusên rengin, 20x15 cm
Newroz

Ez dızanım ku,
baskên me şıkesti,
çar aliyên me xêrnexwaz
û dêk û dolab ın.

Ez dızanım ku,
çewa ku me kır,
wusa ji em nıkarın
bıbın seri.

Disa ji,
her bıhar,
vejineki nû,
û her Newroz,
jı nûva gerina
ruh û xwina
nav laşê me ye.

Ev e ku mın lı ser piya dıhêle,
agırê nav dılê mın dadıde
û şevreşa bextê mın roni dıke.

Ez dızanım ku,
her ev Newroz e,
ya ku dıkare wê xewa mırınê
û wê şıbandına me ya dıjmınan
jı hev tarûmar bıke.

Lewra,
pışti şer û xebata 200 salan,
sermaye
û serketına me ya heri mezın,
donê çıraya jiyana me,
her ev Newroz e, Newroz.

Adara 2009a


17/03/2009

Danasina Kıtêba Nikos Kasdaglis, "Xwina Şiyar ya Mıriyan"


Zıman : Yunani.
Nıviskar : Kasdaglis Nikos. (mêr)
Nav : Ακοίμητο Το Αίμα Των Νεκρών.
(Akimito To Ema Ton Nekron.)
Nav (bı kurdi) : Xwina Şiyar ya Mıriyan.
Weşanxane : Bell, Logotehniki Vivliothiki.
Bajar : Athina.
Sal : 1999.
Rûpel : 589.
Lıb (nusxe) : 6000.
Celeb : Roman.
ISBN : 960-620-422-7.

Naverok:
Pırtûk jı 3 beşan pêk tê: 1) Sabah –El – Din. 2) Demir. 3) Rewa ya (adaleta) Xwedayi. Pırtuk romaneki diroki ye. Dı romanê da 3 kesên sereke hene ku hersê ji Kurdın: Sabah-El-Din’ê ku bı mêrxasiya xwe deng vedaye û jı welat û nıjada xwe hızdıke. Yê 2 yan Demir e ku derbasê aliyê Tırkan bûye û ew bı xwe serbazeki xwinrıj e. Yê 3 yan ji Şewket’ê polês e ku dıxwaze dı nav sıxleta Stenbolê da jı nıjada xwe dûr bı bêdengi û bı rıheti bıji. Roman bı dema damezıradına “Komara” Tırkiyê va destpêdıke: Politikaya inkarkırına hebûna Kurd û Kurdıstanê, hewla asimilekırına Kurdan, serihıldan û bêçarebûna Kurdan…Lebelê behsa bûyerên berê ji dıke: Tevdakuştına Ermeniyan û rola Kurdan dı vê qewımandınê da.


Bûyerên sereke yê romanê; xwıya dıke ku dı navbera salên 1970 û 1990 an da dıqewımın. Herçıqas Sabah-El-Din mıroveki welathız e ji xwiya nake ku tu têkıliyên wi bı rêkxıstınên Kurdan ra çêdıbın, jı xwı xeyni Komela Mafên Mırovan ya şaxê bajarê Elezizê navê tu rêkxıstın û partiyên Kurdên bakûra Kurdıstanê dı pırtûkê da derbasnabe. Hebûna têkoşina rêkxıstini ya Kurdan, xebatên ku dı vê dema ku me lı jor behskıri da hatıne kırın, bı gelek qelsi têne xwiya kırın. Doza ku Sabah- El- Din dıke zêdetır wek dozeki ferdi, wek tolhıldaneki dı şerê navbera eşiran daye. Wek eşqiyaki ku xwedi hızra netewiyeke qels e, lê belê jı ber mêrxastiya wi nav û dengê wi lı her deri belav dıbe. Dı pırtûkê da têkoşina rewa ya Kurdên başûra Kurdıstanê pıçûk tê ditın; Berzani û Talabani wek serokeşirên ku lı hember hev şerdıkın û gırêdayên Tırkiyê û İranê tên nişandan.


Ev pırtûk romaneki ku bı dev ra tıji êş, xayinti, hovıti, hevgıtın û mêrxasti ye. Jı xwe lı ser axa welatê me ev tışt bı zêdeyi hene.


Jı bo rola sereki ya pırtûkê naveki erebi, bı lêvkırına erebi ( Sabah- El- Din) peyda kırın jı bo romanê bêsıûditiyeke. Her bı vi awayê navê pıraniya bajar, çıya û çemên Kurdıstanê ji lı gor nexşeya dewleta Tırka bı tırki hatiye nıvisandınê (Diyarbakır, Doğubeyazıt, Şanlı Urfa, Aras Nehri, Balıkgolu, Cudi Dağı û yên dın.) Lê beravajiya van navan, navên Kurd û Kurdıstanê disa wek Kurd û Kurdıstan derbasdıbın. Dı navbera lı gor ideoloji ya fermi a dewleta Tırka (ku lı ser inkarkırına Kurd û Kurdıstanê hatiye avakırınê) bı lêvkırına erdnigariya Kurdıstanê û navên Kurd û Kurdıstanê da nakoki heye.


Jı aliyê di va agahdariyên N. Kasdaglis dı derheqê erdnigari û iklima Kurdıstanê ji kêm û ci ci ji şaş ın. Wek minak: Quntarên çiyayên Araratê û çıya bı xwe çewa dı romanê da dıbêje ne bı dehl û darıstan ın, ew kesên ku heremê ditıne baş dızanın ku ev herem bê dar û rût ın. Çewa ku romanê da dıbêje; “dı Dawiya meha Sıbatê da lı Elezizê darên hınaran kulilk vedabûn û darên hêjiran ji pelçımên xwe baş raxıstıne.” Lı vır nıviskar lı gor iklima welatê xwe (gırava Rodosê) fıkıriye. Lewra dı rewşa İklima Elezizê da ev tıştên ku behs dıke kêmasi wê pışti 2 mehên dınê bıqewımın.


Demir’ê ku jı Hekkari’yê ye, rêya pêşveçûn û berjewendiyên xwe dı Tırkbûnê da ditıye, dıçe lı Qonya’yê dıbıstana leşkeri dıxweyne. Paşê wi dışinın Kurdıstanê. Wek “timeki taybeti” dıkebe nav hewlên hovane ya dewleta Tırka jı bo fetısandına têkoşina sıvil ya Kurdan: Kuştına ronakbırên Kurdan, şewıtandına gundan û kuştına gundiyan û bazırganiya narkotikê. Xwıya dıke ku haya N. Kasdaglis jı pırtûka Soner Yalçın ya bı navê “Binbaşı Ersever’in İftirafları –Kaynak Yayınları, 1994.”, an ji pırtûkên dın ên bı vê naverokê heye. Lewra rola ku Demir dıleyze, wek rolên qırêj ên ku “Ersever” an ji “Yeşil” leyistıne ye.


Dı romanê da ez leqayê bûyereki ku bı rasti ji wusa qewımiye hatım: Ew ji “wendakırına” Avukat Metin (Kan)ê serokê Komela Mafên Mırovan ya Şaxê Elezizê û Dr. Kaya ye. Ew her du Kurdên welatparêz dı 23 yê Sıbata 1993yan da jı aliyê hêzên dewletê va hatın “revandın” û pışti çend rojan cendekê wan hate ditın. Dı rojnameya “Kiriakatiki Eleftherotipia” ya yunani da, dı hejmara 29- 30 ê Nisana 2000 an da dınıvisine ku; dı doza Dr. Kaya ya ku dı Dadgeha Mafê Mırovan ya Avrupê da dıhate ditın, Tırkiye hate tewanbarkırın û ceza yê dıravi yê 21 000 000 Draxmiyi (~ 30 000 Euro yê nıha) lı wê hate bırrin.


Nıha ez vegerım lı ser romanê: İca dı romanê da Şewketê polês kurap an ji kurxalê Av. Metin e. (Dı zımanê yunani da ev xızmati wek hev tên bınavkırın.) Dema ku Metinê avukat jı aliyê dewletê va tê “wedakırın”, jına Metin telefonê Şewket dıke û jê ra dıbêje ku vayê Metin û Kaya hatıne “revandın”. Herçıqas jına Şewket dı meha xwe ya 8 an da ducani be ji; Şewket jı Stenbolê dıkebe rê û dıçe Elezize da ku kurapê xwe peyda bıke. Çewa be ew ji polêseki dewletê ye, dıbê qê wê forsa wi lı wır derbasbıbe, wê karıbe tıştek jı destên wi were. Lı wır leqayê bajareki ku dı bın terora “timên teybeti” da ye tê. Tu tışt jı destên wi nayên, ew ji jı aliyê hêzên nenas yê dewletê va tê şopandın, dotıra rojê dı nav xof û tırseki mezın da, nivê şevê bajêr terk dıke. Lê belê Şewket jı aliyê hêzên dewletê va êdi tê naskırın, wexta vedıgere Stenbolê; amırê wi bı pê dıdın zanin ku jı nıha û pê va ciyê karê wi êdi lı Diyarbekırê ye.Wi nefiyê Kurdıstanê dıkın û lı wır wi dıdın bın destê Demir da ku wi jı nêz va bışopine.


Dı vê navberê da, pışti gelek serpêhatiyan Sabah- El- Din lı herema Sılopi’yê da, lı nêzikê “tıxûbê” Iraqê, dı şereki navbera wi û leşkeran da bı bırindari dıkebe nav lepê dewletê û wi tinın Diyarbekırê. Ev gelek wexte ku Demir ji lı Dıyarbekır lı ser “kar” e. Sabah- El- Din û Demir jı Bazidê û I(x)dırê jı berê va hev nasdıkın. Demir bı tevi çeteya xwe çend kes jı malbat û gelek kesên dın ji jı gundê wi kuştıne. Sabah- El- Din ji bı tevi gudiyên xwe êrışê ser bajarê I(x)dırê dıkın û heyfa xwe jı çeta ya Demir dıstinın: Her çıqas Demir peyda nakın, lê dı şer da jın û kurê Demirê 3 sali ji tên kuştın.

Demir bı salan e ku ketiye du şopa Sabah- El- Din û nıha ew hatîye gırtın û wi anine xıstıne nav lepên wi. Vêca tu asteng tuneye ku Demir heyfa xwe jı Sabah- El- Din bıstine: Wê wi û Şewketê polês bı hev ra bıkuje. Lewra rapora idari ya dı derheqa Şewket da ketıye destên wi.


Lê belê her tışt lı gor plana Demir nameşe: Jına Şewket nexweş ketiye û wê rakırıne nexweşxanê, Şewket jı amırê xwe (Demir) destura (izın) çend rojan dıxwaze ku here Stenbolê da ku jına xwe bıbine. Lê Demir tu desturê nade wi û ser da ji; tınazê xwe bı pê dıke, jê ra dıbêje ku wi destura xwe bı çuyina Elezizê da xerckıriye û “wendabûna” Av. Metin bı maneyi tine bira Şewket. Şewket fehm dıke ku tıliya Demir ji dı “wendabûna” kurapê wi da heye…Jı Stenbolê telefonê Şewket dıkın û jê ra dıbêjın ku jına wi dı nexweşxanê da mıriye. Dema ku Demir bı tevi Şewket û du kesên dın Sabah- El- Din dıbe maleki da ku wi êşkence û lêpırsiyari bıke û dı dawiyê da ji wi bı tevi Şewket bıkuje; Şewket nışka va bere tıvınga xwe dıde Demir û jê ra dıbêje ku “lı vır lı Kurdıstanê xwin bı xwinê tê paqıjkırınê” û Demir dıkuje, paşiyê ji jı wır dıreve û dıçe.


Lı kêleka gelek kêmasi û xeletiyan; roman bı hostetiyeki mezın hatiye hunandın, bûyer xweş bı hev ra tên gırêdan û hev temam dıkın. Xweska ev roman jı bo zımanê kurdi bıhata qezençkırınê.


Serhad Bapir, 2 yê Tebaxa 2002 ya.

Danasina Kıtêba Nikos Kasdaglis "Allahu Ekber"


Zıman : Yunani.
Nıviskar : Kasdaglis Nikos. (mêr)
Nav : Αλλάχ Ακμπάρ !. (Allah Akbar!)
Ναv (bı kurdi) : Allahu Ekber!.
Weşanxane : Stigmi.
Bajar : Athina.
Sal : 1998.
Rûpel : 53.
Lıb (nusxe) : 1500.
Celeb : Çirok. (an ji roman)
ISBN : 960-269-181-6



Naverok : Nıviskarê Yunan yê naskıri N. Kasdaglis ku jı sala
1955 an vır va jı 10 an zêdetır pırtûkên edebi (roman,
serpêhati, çirok û celebên dın) nıvisiye, jı sala 1994 an
pê va êdi lı ser Kurdan ji dınivisine. Dı vê çiroka (an
ji roman) xwe da, behsa bûyerên ku dı dehsaliya 80
yan da lı başûra Kurdıstanê qewımine dıke.


Behsa gundiyên gundeki lı herema Helebçeyê dıke. Bı çav û
zımanê jıneka Kurd (Yeter ?); bı çeken kimyayi
bombebarankırına gund dıbine. Her wusa jı Bexdayê
nameyeki jı bo Yeterê tê, kurê wê ku lı wır jı berê va dı zındanê da ye, kuştıne û nıha jı wê bıhayê berıkan duxwazın. Hevgırtın û pıştgırtına dı navbera gundiyan (ewên ku jı bombebarana kimyayi fılıtine), baş tê xwiyakırın: zılm û zora rejimê lı ser wan hemûyan e, her kes jı wan merıvên wan hatıne kuştın. Romaneki realist lı ser diroka me ya hevdem.



Dı dawiya pırtûkê da nıviskar dınivisine ku çavkaniyên vê pırtuka wi evın: “Şahıd-weşanên Tevger” û “Report 1989, Amnesty International.”


Serhad Bapir, 2 yê tebaxa 2002 ya.

Kurddost û Nıviskarê mezın yê Yunan Nikos Kasdaglis

Dı despêka meha Tebaxê ya havina sala 2004 a da, jı bo xebatên xwe yên huneri ez çûbûm “avahiya hunerê” ya akademiya hunerên sıpehi lı gıravaya Rodos’ê. Xwendekar û mezûnên akedemiyê dıkarın bist rojan lı vê “avahiyê” bıminın û bı xebatên xwe yên huneri mıjûlbıbın. Rodos gıravaki mezın û turistik e. Derdorê 120 hezar runıştvanên vê gıravayê hene û her sal nêzikê 1 milyon turistên xerib û Yunani serilêdıdın.

Bı rasti ji, her çıqas mın dızanıbû ku Nikos Kasdaglis lı gıravaya Rodosê dımine ji, dema ku ez jı Salonikê bırêketım û dema ku mın hazıriya rêwitıya xwe kırıbû ev tışt nehatıbû bira mın. Jı xwe telaşa ka ez ê çı materyalên hunerê bı xwe ra bıbım û ez ê lı ser çı bıxebıtım bı serê xwe ji ne hındık bû.

Çend sal beriya nıha mın 3 kıtêbên wi yên lı ser Kurdan xwendıbû. Mın bı tevi têbıni û rexneyên xwe yên lı ser van kıtêbên wi û lı ser gelek kıtêbên dın yên bı zımanê yunani yên lı ser Kurdan, mın jı deh lıbi zêdetır van kıtêban hem jı Enstituya Kurdi ya Parisê û hem ji jı Kıtêbxaneya Kurdi ya Stockholmê ra wek hediye şandıbû.


Nikos Kasdaglis, 2004, gıravaya Rodos’ê. (Foto: S. Bapir)

Pışti dema ku ez gıhiştım Rodosê, Nikos Kasdaglis hate bira mın, hıngê ji mın gelek dıxwest ku ew têbini û rexneyên mın yên lı ser wan her sê kıtêbên wi nıha lı ba mın bûna, lê xem nake, gelek bûyer û tıştên dı kıtêbên wi da hebûn jı xwe dı bira mın da bûn.


Dema ku pışti hevditına mın bı hın berpırsiyarên Galeriya Hunerên Modern ya Rodosê, hıngê mın qala N. Kasdaglis jı wan kır, ka gelo ew wi nasdıkın an na? Erê wan wi nasdıkır û jı mın ra gotın ku “ku nıha jı bo tatilê bı cıheki va neçûbe, nıha ew lı gıravê ye” û jı kataloga telefonê ya “12 Gıravayan” ku dı nav van her 12 yan da Rodos paytext e, lı paşnavê “Kasdaglis” geriyan, leqayê yeki xerat yê bı vi paşnavê hatın, lê nedıbû ku ew bûya. Dı katalogê da navên İrini û Maniya Kasdaglis ji hebûn, mın got ka ez telefonê wan vekım û jı wan “Nikos kasdaglis” bıpırsım. Wan jı mın ra got ku navê jına Nikos “Rena” ye û ew bı xwe ji helbestvan e, lê me navê Rena peydanekır. Me got ku dıbe ku navê “Rena” jı navê “İrini” dertê.


Dema ku mın telefonê “İrini” kır, xanıma Nikos Kasdaglis “Rena” derket û mın jı jê Nikosi xwest. Bêy ku tıştek jı mın bıpırse bani Nikosi kır. Mın ji jı Nikos ra got ku vayê ez resameki Kurd ım û nıha lı “avahiya hunerê” ya akademiya hunerên sıpehi da dıminım û mın dıxwest ku ez wi jı nêzik va nasbıkım. Mın jê ra got ku, mın kıtêbên wi yên lı ser Kurdan ji xwendiye.
Jı mın ra got ku “baş e” û jı mın pırsi “ka ez bı sobeliyê dızanım an na?” Mın ji got erê ez dızanım û wi ji jı mın ra got ku “nexwe sıbê sıet 11 da ez ê werım jı wi cıhê ku tu lê dımini ez ê te bıbım, nava rojê em ê herın behrê û pışti nivro ji em ê bı hev ra xwarınê bıxwın.”

Dotıra rojê mın ji jı xwe hazıriya xwe kırıbû, mın katalogeki grafikên xwe û gelek fotografên grafik û resımên xwe û her wusa makina fotorafan ya dijital xıste çentê xwe. Her wusa pêjgir û mayo’yê xwe ji. De ica nedıbû ku ez destvala bıçûma mala Nikos Kasdaglis. Mın pakêteki şêrinahiyê bı xwe ra bır.

Dı nav kevnebajêrê Çerxa Navin da, ez lı ber siyê, lı ber dergehê kevn ya “avahiya hunerê” ya akedemiyê runıştıbûm, kele kela germa meha tebaxê bû. Pışti demeki dınê, kalemêreki qut û tıji hat, mın wi jı fotografê wi yê lı ser kıtêbên wi naskır. Her çıqas ew fotograf 15-20 sal beriya nıha hatıbın kışandın ji, disa ji mın wi naskır. Lı ber derê avahiyê jı mın pırsi ka ez Serhad ım an na, mın ji jêra got belê û ez çûm ruyê wi.

Erebeya xwe ya Volvo, qederek dûr parkkırıbû, ketına nav bajarê tarixi yasax bû. Jı ber vê yekê ez ber wi ketım ku dı bın vê tava nava rojê da hewqa rê bı piya hatıbû û nıha ji vedıgeriya. Mın jê ra got ku tu nıha gelek westiyayi, belasebeb mın te westand. Ku te navnişana mala xwe jı mın ra bıgota, ez ê bıketıma texsiki û ez ê bıhatıma. Wi got ku mala mın lı dervayê bajêr da ye û lı cıheki ne ewqas nas da ye.

Dı rê da, ber bı ereba wi va, jı mın pırsi ka gelo mın hejmara telefona wi jı kê derê peydakıriye, ez Kurdê jı kê derê me. Dıxwest pariki mın nasbıke û pırs û şıkên ku dı serê wi da peydabûne belavbıke, cewaban jı wan ra bıbine.
Nikos Kasdaglisê 76 sali qederek kalbûbû, lê disa ji xweş rêvadıçû, dengê wi bı zehmeti dıgıhişte merıv. Gelek caran mın xwe xwardıkır da ku ez wi baştır bıbihizım, an ji mın disa jê dıpırsi, da ku baştır gotınên wi fêhmbıkım.



Nikos Kasdaglis, 2004, gıravaya Rodos’ê. (Foto: S. Bapir)

Dema ku em gıhiştın mala wi, xanıma wi Rena Kasdagli lı hêviya me bû. Lı ber malê dareki hêjiran a pıçûk û gelek darên dın hebûn. Hıngê, dı meha sıbatê da darên hêjiran yên pelvedayi yên bajarê Elezizê- çewa ku wi dı kıtêba xwe da nıvisibû- hate bira mın, lê nıha ne wext bû ku ez kıtêba wi rexnebıkım.


Lı ber deri şeş-heft pısik û qederek kasıkên xwarına wan hebûn, mın jı wan pırsi ka ev hemû yên we ne an na? Got belê û pısikeki hındek gır yê nêr û rengê boz nişanê mın da, got ku gelek pısikên vê derdorê bı vi rengê boz-beleki ne û viya ji bavê wan e, em keniyan.
Xaniyê wan sê qati bû, ew lı qata sısêya rudınıştın û ev qata sısêya dı sewiya erdê da bû. Xani pala xwe dabû gıreki û qata yeka û ya dıdoyan dı bın da bûn. Lı xwarê keça wi rudınışt, keça wan arkeolog bû û qata yeka ji, kurê wan yê muhendisê inşaatê wek ımbara malzemeyên xwe bıkartani.


Xaniyê wan fıreh bû, dema ku merıv derdıket balqona wi ya mezın, ku dıkete tevahiya rojhılata xani, jı wır merıv behra bê seri û bê bıni dıdit. Got ku lı hımberê me Tırkiye ye, lê tenê dı rojên sayi yên zıvıstanê da çıyayên bı berfa sıpi xwıyadıkın. Mala wi ya bı pencereyên mezın, te dıgot qê bı ronahiyê hatiye şuştın.

Pışti xêrhatınê û vexwarına qehwê, wi jı mın ra behsa jiyana xwe kır. Aliyê bavê wi dı sala 1889 a da jı herema Kasdag a Dardeneliya’yê (Çanakkale) hatıbûn paytext Athinayê. Yunanan, pışti avakırına dewleta nû ya Yunanistanê (1821), jı ber zordestiya Tırkan, bere bere dev jı welatê bav û bapirên xwe berdıdan û xwe dıspêrtın Yunanistanê.


Me behsa kıtêbên wi kır, dı nav malê da kıtêbxaneki mezın û lı ser masa xebatê ji komputereki hebû. Lı diwarên eywanê û odeya xebatê da resım û grafikên hunermendên navdar yên Yunan hebûn. Gelek jı van grafikan dı nava kıtêbên wi bı xwe da hatıbûn weşandın.
Mın meraq dıkır ka gelo meseleyên Kurdan çewa û jı kê derê bala wi kışandıbû. Jı bo kıtêba xwe ya mezın “Xwina Şiyar ya Mıriyan” jı kê derê ewqas malumatan berhevkırıbû. Lê mın nedıxwest ku ez lê bıbım gıran, mın nedıxwest ku ez wi “lêpırsin” bıkım.


Dı nav axaftınê da dema ku gotın hat ser çiyayên Araratê, mın jê ra got ku lı ser erdnigariya heremê dı kıtêba wi da hın şaşiti hene. Herema Bazıdê (ne “Doğu Beyazid”- çewa ku dı kıtêbê da nıvisibû) hıma bêje jı daran rût e. Dı nav bajêr bı xwe da ji bala merıv dıkşine, gelek kêm dar hene. Herçi çıyayên Araratê ne, lı wır çewa ku dı kıtêbê da nıvisiye- tu dehl û darıstanên mezın tunine. Herem rût e. Wi jı mın ra got ku ne tenê lı vır da, lê dı ciyên di da ji dıbe ku lı anagorê erdnigariyê nenıvisandıbe, jı ber ku ew tu cari neçûye Kurdıstanê.


Berga kıtêba N.Kasdaglis, “Ararat Brûskê Vedıde”

Jı mın ra behsa kıtêba xwe ya yeka ya lı ser Kurdan “Ararat dıbırıqe-Brûskê Vedıde” kır. Ev kıtêb lı ser jiyana şoreşgerê Kurd yê bı navê Cemil Turan e. Wi got ku, wi her roj qasi sıeteki hevpeyvinê bı C. Turan ra dıkır û paşê ji hewcedariya wi bı rojeki hebû da ku malzemeyên yek sıeti bı rêkûpêk bıke. Hıngê yunaniya C. Turan ne hınde baş bû. Pışti ku kıtêb dertê Cemil Turan hın gazından jı jê dıke “te çıma hemû tıştên ku mın goti nenıvisi?” Nikos jı jê ra dıbêje ku hınki tışt çênabe ku bınıvisine.


Mın meraq kır ka gelo çı ne ew tışt? Nikos bı ken jı mın ra got ku Cemil dıgot ku “Tırkên êşkencekar dı nav sermaya zıvıstanê da gırtiyan derdıxıstın ser banê êşkencexanê û lı wır wan tazi dıkırın û pışta wan datanin ber kalorifera ku dıkelıje û pêş wan ji ber sermaya zıvıstanê.” Mın got ku mın ji bı vi awayê êşkencekırê nebıhistiye, lê belê mın xwendiye ku dı zındana Diyarbekırê da havinan carna kaloriferê pêxıstıne.


Nıkos jı mın pırsi Diyarbakır an Diyarbekır? (lewra wi dı kıtêba xe da Diyarbakır nıvisiye). Mın jê ra behsa çiroka navê Amedê, Diyarbekır û Diyarbakırê kır. Gotın hate ser zebeşên Diyarbekırê, mın behsa festivala zebeşan jı jê ra kır. Wi ji got ku lı vır, lı Rodosê ji lı gundeki da festivala zebeşan çêdıbe û xelatê dıdın wi cotyarê ku wê zebeşê heri mezın û gıran bıçine.


Dı vê navberê da mın çend fotografên Rena û Nikos Kasdaglisi kışand û em rabûn û çûn behrê, bı erebê em ber bı “Faliraki” va, ber bı başûrê gıravayê va çûn. Sıetên sobalikırınê yên Rena û Nikosi hevnedıgırtın. Rena dıxwest serê sıba sobaliyê bıke lê Nıkos ji nava rojê. Tıştê ku mın fêhmkır, Nıkos her roj qasi sıeteki sobali dıkır. Rena lı baxçeyê restorana otelê rudınışt û kıtêbeki jı xwe ra dıxwend.


Ez û Nikos me mayoyên xwe lıxwekır û û em çûn ketın behrê. Heta devê behrê em bı şımıkên xwe çûn, qûma reş jı germayiya tavê bınê piyê merıv dışewıtand. Nıkos, tehteki ku derdorê 700-800 metreyi dûrê me nişani mın da û got ku ew carna heta wır dıçe û tê.


Me qasi sıeteki sobaliyê kır û em qasi 300-400 metreyi dûr ve çûn. Xeyni me tu keseki dın hınde dûr va neçûbû, lê gelek qayıkên bı motor bı hır va û wê da lı dû xwe hın kesan lı ser rûyê behrê kaşdıkırın, serfihk çêdıkırın. Hın kes ji bı paraşûtê dıketın xwarê.


Pışti demeki, me herduya fêhmkır ku dıvê ku em zêdetır dûr va neçın. Dıbe ku ev qeyik û paraşût lı bın gohê me bıkevın û em vegeriyan. Dı dema sobelikırê da hıma bêje em qet nepeyıvin û em 5-6 metroyi dûrê hev dıçûn. Nikos bêy ku xwe bızıvırine û bı metodeki dın avceniyê bıke, her bı serdevki û bı çengê xwe sobaliyê dıkır. Çengên xwe bı rithmik dıhejand û serê xwe ji têdıxıst nava avê û pışti demeki dınê jı bo bêhnsıtandınê disa derdıxıst. Xwıya dıkır ku wi jı avceniyê baş fêhmdıkır. Bı emrê xwe yê 76 an, xwıya nedıkr ku ew dıweste. Ê mın, geh serdevki bı çengan lı ser rûyê avê, carna ji lı bınê avê û geh ji serpışki mın sobaliyê dıkır.


Em dı cıheki di da derketın dervayê behrê û pêxwas lı ser qûma ku dısot meşiyan. Mın jê ra got ku ew geleki xweş sobeli dıke. Wi ji got ku wi dı xortaniya xwe da hın xweştır sobaliyê dıkır û jı mın pırsi ka gelo ez jı kê derê hinê sobelikırınê bûme. Mın jê ra behsa kıtêba wi ya “Xwina Şiyar ya Mıriyan” kır, dı vê kıtêba wi da ew behsa Behra Wanê û behsa rêwiyên ku bı keştiyan jı bajarê Wanê ber bı aliyê Tetwanê va dıçın, tê kırın. Mın jê ra got ku ava behra Wanê şor e û her wusa ji bı soda ye. Mın jê ra got ku, her çıqas ew bı xwe gol e, disa ji em jê ra dıbêjın “Gola Wanê” û ew bı xwe ji gelek mezın e, jı gıravaya Rodos’ê mezıntır e û bı qasi nivê gıravaya Girit’ê ye, jı aliki heta aliyê dınê merıv bı feribotê dı çar sıetan da dıkare here. Mın jê ra got ku dı tê da cureyeki masi hene. Wi nızanıbû ku ava vê golê şor e.


Em hatın ba Rena xanımê û me şiparişa xwarınê da, Nıkos ku taqımê dıranê devê xwe dı avceniyê da derxıstıbû (dıgot ku ew dı dema sobelikırınê da derdıxe, lewra dı bêhnvedan û sıtandınê da dıbe ku jı devê wi bıkebe nav avê û wendabıbe), nıha bı desmaleki lı pêş me da paqıjdıkır. Keçıka garson, bê ku bıxwaze bı me bıde hıskırın ku biza wê jı paqıjkırına taqımên dıranan tê, siparişê nıvisand. Ez bawerdıkım ku wê Rena û Nikosi nasdıkır.


Pışti xwarınê û vexwarına qedehên qerase yên birayê, mın çı kır û çı nekır ji, Nikos û Rena xanımê nehıştın ku ez pereyê hesabê xwarınê bıdım, gotın ku “tu mêvanê me yi” û me berê xwe da mala wan. Lı wır lı kataloga grafikên mın nıhêrt (mın katalogeki diyariya wan kır), Rena xanımê dema ku navê Helebçeyê xwend, keserki kûr kışand û got ku dı dema ku dı Helebçeyê da qetliamê kırın ew hıngê dı Amnesty Internatıonalê da dıxebıti û got ku jı bo wan zarokan ew gelek caran gıriyaye.


Nikos jı mın ra behsa Mehdi Zana’yi kır û çû jı kıtêpxaneya xwe, kıtêba wi ya wergera zımanê fransi ani. Kıtêb “Gırtigeha No 5” bû. Mın jê ra got ku tırkiya vê kıtêbê lı ba mın heye. Haya wan jê çêbûbû ku Leyla Zana’yê jı zındanê hatıbû berdan. Nikos xwe bı xwe zımanê fransızi hinbûbû, (xwıyadıkır ku frasıziya wi gelek başbû û wi berê kıtêba Ernest Heminguei, “Mırovê kal û Derya” yê wergerandıbû ser zımanê yunani) wi vê kıtêba M.Zana’yi xwendıbû, got ku ev kıtêb, xof û hovıtiya êşkenceyê nişanê me dıde.


Gotın hat lı ser zımanan û muhimbûna xwendına kıtêban jı zımanên ku pê hatıne nıvisin. Wi jı mın ra behsa kıtêba “İlliada” ya Omiros kır, got ku wi heta nıho çend caran vê kıtêbê xwendiye, lê jı bo ku merıv zêdetır jê teamê bıstine dıvê ku merıv bı zımanê yunaniya kevnar vê berhemê bıxweyne. Wi got ku lê ev ji gelek zehmet e, dema ku merıv 2-3 rûpelan dıxweyne, merıv dıweste û dıvê ku her tım nav, nişan û bûyer dı bira merıv da be, da ku merıv karıbe rêzebûyeran û navan bıhevragırêbıde.


Dı 13 tebaxa 2004 a da, bêyi ku ez bızanıbım ka ev roj roja despêka “Pêşperkên Olimpik ya Athina 2004” a yê, ez disa çûm mala Nikos Kasdaglis. Dı vê navberê da mın bı rengên “pastelên bı don”, hıbra çini û bı qelaman gelek resıman çêkırıbû û mın beşak jı van resıman bı xwe ra bır mala Nikos Kasdaglis. Resımên ku mın çêkırıbû mın lı ber Nikos û xanım Renayê raxıst, mın dıxwest ku ew lı gorê dılê xwe û pivanên esthetikên xwe jı xwe ra resımeki hılbıjêrın da ku ez wek diyari bıdıme wan. Rena xanımê yeki hılbıjart û Nikos ji yeki dınê, dı dawiyê da lı ser ya ku Nikos hılbıjartıbû lı hev kırın. Resımê ku mın diyariyê wan kırıbû, manzereyeki jı gıravaya Rodosê bû, bı rengên pastelên bı don mın çêkırıbû û dı mezınahiya 35x50 cm. dabû. Gelek kêfa wan jı vê camêrtiya mın ra hat.

Roja despêka ya “Pêşperkên Olimpik ya Athina 2004” wê bı halahala despêbıkıra, ev yek qet bala mın nedıkışand * lê mın nedıxwest ku ez bıbım sedem ku Nikos vê “qewımandına tarixi” rasterast dı televizyona xwe da nebine.


Mın dıxwest ku lı ser jiyan, kıtêbên wi û aleqe û baldariya wi ya lı ser Kurdan hın pırsan jê bıkıra, wi bı dıleki vekıri û bı awayeki samimi cewaba pırsên mın da. Sohbeta me qederek ajot û dı vê navberê da vekırına “Olimpikê” ji despêkır, televizyon lı qata xwarê lı mala keça wan da bû, Rena zûva çûbû wır û çend caran bani Nikosi kırın û mın ji gotê ku vayê bese êdi ez ê ji rabım, lê wi nedıhışt ku ez rabım, jı xwe sohbeta me ji geş û germ bûbû.


Lı ser pırsa mın ya lı ser eslê wi, Nikos jı mın ra got ku bapirên wi jı qesebeya Çeşme ya bajarê İzmirê ne û jı herema Kasdag ya cenûbê Dardeneliya (Tırkan navê Çanakkale lê danine) hatıne wır. Bapirê wi tucar bûye û dı navbera İzmir- Pireas- gıravaya Kos û Marsiliya’yê da bazırganiyê kırıye. Ew jı sala 1947 a û vır va lı gıravaya Rodosê dıjin.


Rodos û “12 Gırava” heta sala 1947 a dı bındestê dewleta İtalyayê da bûn. Dı sala 1936 a da İtali hemu mektebên bı zımanê yunani dıgrın û perwerdeya bı zımanê yunani yasakdıkın. Jı bo ku ew dı mektebên bı zımanê yunani da perwerde bıbe, jı Rodosê bardıkın û tên Athina’yê. Dema Almanên Nazi Yunanistanê işgaldıkın ew dıbe şahıdê zehmeti û hovitiya vê işgalê. Ew dıkebe nav refên berxwedanê û jı bo vê xebata xwe jı mektebê tê avêtınê.


Em behsa işgalan dıkın, ew jı mın ra dıbêje ku “dema ku dı sala 1974 a da Tırk Qıbrısê işgalkırın, Yunanistan dıkarıbû bı rêya meseleya Kurdan berxwebıda. Kurd dı bındestê Tırkan da bûn û ew êş û belaya ku jı berê da anibûn serê me, nıha dıanin serê Kurdan. Tırkan dı sala 1922 ya da xırabiyeki mezın lı me kır, 1,5 milyon Yunan dev jı welatê xwe berdan û xwe sıpartın Yunanistanê, dı sala 1955 a da ji lı Stenbolê qetliaman kırın.” Wi jı mın ra got ku ev hemû bûn sedem da ku ew bala xwe bıde Kurdan û bı Kurdan ra eleqeder bıbe.


“Haydari û zanina mın ya lı ser Kurdan jı çapeniyê dıhat. Ez bı xwe ji, dı 14 saliya xwe da beşdarê berxwedana lı hımberê işgala Almanên Nazi’yan bûbûm. Bı rêya Cemil Turan, têkıliya mın ya rasterast ya pêşi bı Kurdên ku lı hımberê zulma Tırkan berxwedıdan, çêbû, em her du hevalên hev û dost ın.” Wi serokê Kıtêpxaneya Kurdi ya Stocholmê Nedi Dağdeviren ji nasdıkır. Xwıya dıkır ku jı bo bêhnvedanê Nedim çend caran çûbû gıravaya Rodosê û lı wır dı “avahiya nıviskaran” da mabû.


Pışti hılweşandına diktatoriyeta Yunanistanê, dı sala 1974 a da Nikos kasdaglis tevi xanıma xwe Rena lı gıravaya Rodosê komiteya dıduyan ya Yunani ya Amnestey International’ê avadıkın.
Ew jı mın ra behsa kıtêba “Ararat Brûskê Vedıde” dıke. “Ev kıtêb jiyannameya şoreşgerê Kurd Cemil Turan e, behsa serpêhatiya wi dıke û dıgıhije heta dema ku hat û xwe sıpart Yunanistanê. Cemil hıngê baş bı zımanê yunani nızanıbû, mın pê ra jı 50 sıeti zêdetır hevpeyvinê kır.”

Berga kıtêba N. Kasdaglis, “Allahu Ekber”

Em lı ser kıtêba wi ya bı navê “Allahu Ekber” dıaxıvın. “Tu dızani, lı Kurdıstana Iraqê jı 3 500 i zêdetır gundên Kurdan hatın wêrankırın. Jı bo nıvisandına vê kıtêba xwe mın jı weşana Amnesty Internationalê û jı fotografên jı broşoreki Tevger’ê ku hıngê hatıbûn weşandın istifadekır.”
Mın navan jê pırskır, gelo çıma navên ne bı kurdi jı bo lehengên kıtêbên xwe bıkaraniye, ev dı kıtêba “Allahu Ekber da “Yeter” e û dı kıtêba “Xwina Şiyar ya Mıriyan” da ji Sabah-El-Din e. Navên erdnigariya Kurdıstanê, yên bajar û qesebeyên Kurdıstanê çıma “bı tırki” hatiye nıvisin? Her wusa lı ser iklima Kurdıstanê şaşiti hene. Wi jı mın ra wusa got “ Mın navan nasnedıkır, mın jı xwe ra navan jı kovarên fransızi hılbıjart. Mın navên erdnigariyê û bajaran ji, jı kıtêbeki rehberiya turistik ya Tırkan sıtand, ku dı sala 1994 a da dema ku ez tevi nıviskarên gelek welatan bı keştiyê beştarê gera Derya Reş bûbûm dabûn mın.”


Me behsa kıtêba wi ya bı navê “Xwina Şiyar ya Mıriyan” kır. Nikos jı mın ra got ku “ez 4 sal lı ser vê kıtêbê xebıtim, çavkaniyên mın kêm bûn, mın bı zımanê kurdi nızanıbû, mın nızanıbû ka bı zımanê kurdi jı bo gotına “kardeş” ra ka çı dıbêjın. Ev kıtêb jı sê beşan (kıtêban) pêktê, pêşi mın beşa “Sabah-El-Din” nıvisi, paşê beşa “Şewket” û dı dawiyê da ji wek senteza herduyan, beşa “Demir”.



Berga kıtêba N. Kasdaglis, “Xwina Şiyar ya Mıriyan”

Ew lı ser jiyana xwe ya van çend salên paşiyê ji hın malumatan dıde mın, “ qayıkeki mın hebû, 12 sal beriya nıha jı aliyê dınê (Tırkiyê) hın kes hatın vê derê û jı xwe ra dızin û bırın.... 9 sal beriya nıha qezaya trafikê lı mın qewımi....”

Ez jı Nikos dıpırsım ka gelo jı bo sıberojê kijan projeyên wi hene. Xwıya dıke ku pırsgırêka Kurdan û bêyi ku ziyaretkırıbe, erdnigariya Kurdıstanê tesireki xwırt lı Nikos Kasdaglis kırıne. “Kıtêba nû wê “Hılkışandına lı ser Araratê” be, lı ser qewımandınên rastin hatiye hunandın, mın jı nıha va nivê kıtêbê nıvisiye. Hıldıkışın lı ser çiyayên Araratê, dı nav berf û qeşayê da wendadıbın...”

*----------
Lı gor ditına mın dıviyabû Yunanistanê vê pêşberkê organizenekıra, lewra Yunanistan hê bı awayeki nûjen bı otobanan çar aliyê axa xwe û bajarên mezın bı hev ra gırênedabû, ev bı dehan salan bûn ku rêyên hesın û tren jı bo pivan û hewcedariya hevçerx nehatıbûn nûkırın û modernizekırın û her wusa ji, rewşa limanên Yunanisyanê ji wek ya rêyên hesın bû. Lı gor ditına mın û dıtına hın Yunanan, dıviyabû ku dewleta Yunanistanê wi şeş milyar euro’yi, yê ku wê jı bo fors, xeml û vitrina pêşberkên Olimpikê xercbıkıra, dıviyabû ku jı bo van beşên bıngehin yên ekonomiya welatê xwe xercbıkıra, da ku dı sıberojê da abori geşbıbe û kaliteya jinanê çêtırbıbe.

Serhad Bapir, 20 ê tebaxa 2004 a, Rodos.

Têbıni
Mın vê nıvisê lı gıravaya Rodosê, çend roj pışti hevditınên mın yên bı Nikos Kasdaglis ra, dı 20 ê tebaxa 2004 a da nıvisi.

Bı Nikos ra danûsıtandınên mın bı rêya name û telefonê her berdewam bû. Wi dı 4 ê ilona 2004 a da jı mın ra nameyeki bı tevi nıviseki xwe yê kevn ku hê nehatiye weşandın, şand. Ev nıvisa 10 rûpeli bı komputerê hatiye nıvisin û dı mezınayiya A4 da ye. Dı vê nivisê da Nikos Kasdaglis behsa baldariya xwe ya despêkê, ya bı pırsgırêka mıletê Kurd ra dıke. Her wusa ew behsa planeki xwe yê serneketi ji dıke: Wi dı sala 1991 a da dıxwest bı alikariya hın Kurdan lı ser Tırkiyê û bakûra Kurdıstanê derbasê başûra Kurdıstanê bıbe. Ew ê bı tevi rêxıstına “Dıxtorên Cihanê” bıçûya. Her wusa ew behsa naskırına xwe û şoreşgerê Kurd Cemil Turan dıke.

Nikos, wek cewaba grafika mın ya ku mın jı bo sersala 2005 a jê ra wek diyari şandıbû, dı 9 ê meha yeka ya 2005 a da nameyeki du rûpeli şandıbû. Dı nameyê da behsa têkıliyên Kurdan û Yunanan dıke û her wusa lı ser kıtêba “Mehmedin Kitabı” ya Nadire Mater ditınên xwe jı mın ra dıbêje.

Dı nava sala 2005 a da wi telefonê mın kır û jı mın xwest ku jı bo bergê kıtêba xwe ya nû “Tadeyi - Nıvisên lı ser Zordariyê” ew berhemeki mın dıxwaze. Mın jê ra got baş e, serçavan. Wi jı mın ra got ka ez jı bo heqê xwe çı dıxwazım, mın ji jê ra got ku wek nıviskareki Kurddost heqê wi lı ser me kurdan heye û mın tu heqi jı te navê, tenê bıla were nıvisin ku ev berhem yê mın e û ku karıbe bıla kıtêbeki paşê jı mın ra bışine.Wi dıxwest grafika mın ya bı navê “Helebçe”yê ku mın dı sala 1989 a da çêkırıbû bıke bergê kıtêbê. Mın jê ra got ku tu çewa bıxwazi wusa bıke. Wi jı jı mın ra got ku ew ê kataloga mın ya grafika jı weşangerê weşanxaneyê ra bışine û bıla ew qerara xwe bıdın.

Berga kıtêba N. Kasdaglis, “Tadeyi - Nıvisên lı ser Zordariyê”

Pışti çendeki dınê weşanger telefonê mın vekır û jı mın ra got ku ew dıxwazın xeyni bergê kıtêbê, çend grafikên dın ji têxın nava kıtêbê, mın ji gote baş e. Pışti çend hefteyan weşanger 5 nusxeyên kıtêbê jı mın ra şand. Jı bo bergê grafika bı navê “Tadeyi” bıkaranibûn û her wusa ji 7 grafikên dın jı bo her heft beşên kıtêbê bıkaranibû. Kıtêb jı hılbıjartıneki jı hın nıvisên ku dı navbera salên 1952 û 1998 an da hatıbûn weşandın pêkdıhat. Bê guman navê mın dı bınê berheman da hatıbû nıvisin. Dı vê kıtêbê da, beşa heftan ji kıtêba wi ya bı navê “Allahu Ekber” bû.



Cara dawi par ez bı telefonê bı Nikos Kasdaglis ra axıvim, dengê wi baş dernedıket, halê wi ji ne ewqas başbû û bı zehmeti dı telefonê da dıaxıvi. Mın kıtêba wi ya dawi meraqdıkır ka gelo qedand an na? Lê mın şermkır û jı jê nepırsi, pırsgırêkên wi yên saxlemiyê hebûn. Mın tenê saxi û selametiyê jı bo wi xwest û ez gıhiştım wê baweriyê ku dıvê cardi bı telefonê ez Nikos nerehet nekım.



Serhad Bapir 17 adara 2009 a.

Kurddost û Nıviskarê mezın yê Yunan, Nikos Kasdaglis Mır


Nikos Kasdaglis, 2004, gıravaya Rodos’ê. (Foto: S. Bapir)

Mehek beriya nıha, dı 17 sıbata 2009 a da Kurddost û Nıviskarê mezın yê Yunan, Nikos Kasdaglis dı 81 saliya xwe da lı gıravaya Rodosê jı ber nexweşiyê mır.

Nikos Kasdaglis dı sala 1928 a da, lı gıravaya Kos, ya ku hıngê dı bındestê İtalyayê da bû, hate dınê. Dı sala 1933 ya da, pışti erdheja mezın ya Kos’ê, bı tevi aila xwe dıçın gıravaya Rodos’ê. Pışti demeki kın, jı ber ku rejima işkalkar ya İtalyayê mektebên bı zımanê yunani dıgrın û perwerdeya bı vi zımanê yasakdıkın, dı sala 1937 a da jı bo xwendına xwe ya navin, mala xwe bardıkın û dıbın Athina’yê.

Dı dema işkala Yunanistanê jı aliyê Almanyaya Nazi û İtalyaya Faşist da, Nikos Kasdaglis bı awayeki aktiv beşdarê berxwedana lı hımberê işkalkaran dıbe. Lı dıji işkalê dı refên berxwedana rastgıran da ciyê xwe dıgre. Jı ber vê xebata xwe dı sala 1943 ya da jı mektebê tê avêtınê. Ew pışti saleki dınê jı aliyê partizanên çepgır va jı bo 20 rojan tê gırtın.

Pışti ku dı sala 1947 a da “12 Gırava” jı bındestê İtalyayê dıfılitin û bı Yunanistanê va hatın gırêdan, ew pêşi çû gıravaya Kos’ê û pışti çend mehan ji çû lı gıravaya Rodos’ê bıcıhbû û heta dawiya jiyana xwe dı vê gıravayê ma.

Dı dema şerê navxweyi yê Yunanistanê da, êş, cefa û zehmetiyên ku hêzên çepgır dıkışandın bûn sedem ku Nikos Kasdaglis hızra xwe ya siyasi bıguhırine, jı rastgır bû çepgır.
Dı sala 1957 a da bı helbestvan Rena Athanasiadi ra zewıci. 2 Zarokên wan hene, Anna-Mariya dı sala 1960 a da û Xristoforos ji dı sala 1964 a da hatın dınê.

N. Kasdaglis jı sala 1948 a heta sala 1968 a dı şûbeya Rodosê ya Banqa Zıretê da xebıti. Dı dema cunta leşkeriya Yunanistanê da, pışti ku bı tevi 17 nıviskarên navdarên dın beyannameyeki lı hımberê diktatoriyeta leşkeri weşandın, ew jı karê xwe hate avêtınê. Pışti hılweşandına cuntayê vê carê ne wek karmendeki sade, lê wek cigırê mudırê şûbeya banqê vegeriya ser karê xwe.
Dı sala 1982 ya da jı karê xwe yê lı banqê istifadıke û heta dawiya jiyana xwe bı karê nıviskariyê mıjûldıbe.

Nikos Kasdaglis tevihev 18 heb kıtêban nıvisandıye û her wusa ji, hın kıtêban jı zımanê fransi wergerandiye ser zımanê yunani. Heta nıho kıtêbên wi hatıne wergerandın lı ser zımanên dın û her wusa ji bûne senaryoyên hın filimên sinemayê. Wi dı gelek kovar û rojnameyên Yunanistanê da nıviskariyê kıriye. Ew endamê “Şirketa Edebiyatvanên Yunan” û yek jı endamên himdar yê “şirketa Nıviskaran” bû. Wi dı sala 1955 a da xelata dewletê ya edebiyatê sıtandıbû.
Nikos Kasdaglis dı despêka salên 1990 i da bı Kurdan ra dıkebe nav têkıliyê û jı wê çaxê û pê va Kurd û pırsgırêka Kurdi mıjarên sereke yê nıviskariya wi ne. Kıtêbên wi yên lı ser Kurdan ev ın:

1- “Ararat Brûskê Vedıde”, 1994.
2- “Allahu Ekber”, 1998.
3- “Xwina Şiyar ya Mıriyan”, 1999.

Kıtêba wi ya heri dawi ya ku hatiye weşandın,“Tadeyi - Nıvisên lı ser Zordariyê” ye. Ev kıtêb jı hılbıjartıneki jı hın nıvisên ku dı navbera salên 1952 û 1998 an da hatıbûn weşandın pêktê û bı tevi grafikên Serhad Bapir hate weşandın. Dı van çend salên dawi da kıtêbeki di ji dı destê wi da hebû ku ew ji lı ser “Hılkışandına lı ser Araratê” bû, lê ez nızanım ka vê kıtêba xwe temamkır an na.

Nikos Kasdaglis nıviskareki mezın yê Yunanistanê û dosteki hêja yê mıletê Kurd bû û ew bı hêza pênusa xwe, mıletê Kurd bı mıletê Yunan da naskırın. Hêvidarım ku wê dı sıberojan da hın Kurd an ji Yunan karıbın berhemên Nikos Kasdaglis wergerinın ser zımanê kurdi.
Serhad Bapir, 17 adara 2009 a.

Zarokek jı Helebçe 1989 Grafika bı asit û aquatinda lı ser metal, 14.5 X14.5 cm.


Yek jı 5000 an, 1989, Grafika bi asit û aquatinda lı ser metal, 14.5 X 14.5 cm.

Helebçe, 1989, grafika lı ser linolium, 12,5x22 cm.

16/03/2009

Helebçe, 1990, grafika lı ser linoliom ku hatiye bırengkırın, 17x23 cm.

Du gotın û çend pırsên lı ser Helebçeyê

Helebçe bûye sembola zulm û teadeyiya ku lı Kurdan tê kırın. Bê guman jı aliyê dewletên dagırker va, tevdakuştınên ku jı ya Helebçeyê mezıntır ji hatıne kırın. Dı navbera salên 1920 an heta sala 1938 a da, jı aliyê dewleta Tırkan a kemalist va qetliamên gelek mezın lı Kurdan hatın kırın, wek qetliamên Qoçgıri, Zilan û Dêrsimê.
Lê belê Helebçe û bı awayeki gışti Operasyonên Enfalê, lı demekê rasthat ku hızra netewi dı nav me Kurdan da êdi şaxvedabû û ber bı geşbûnê va dıçû. Pıraniya Kurdên xwedi hızra netewi, bı çavên xwe dimenên kimya barandına Helebçeyê û kuştına xelkê sıvil ditıne. Wê demê ev dimen kêm be ji dı çapemeniya cihanê da ji hatın weşandın.Her wusa bı sedhezaran Kurdên başûrê Kurdıstanê jı ber bombabarankırına kimyayi xwe lı sınorên sûni xıstın.Em hemû bûn şahıdên vê trajediya Kurdan.
Jı ber van sedaman Helebçe bû roja şinê û roja çalakiyên lı hımber zulım û bındestiya Kurdan. Helebçe, Kurdên her çar perçeyên Kurdıstanê zêdetır gıhande hev, em hemu baştır têgıhıştın ku em wek mılet, bı tehlukeyên bı çı rengi va bı rûbırû ne, çarenıvis û qedara me hemû Kurdan, me hemûyan aleqeder dıke. Em wek mılet dı şinê da hevparın.


Mın van gotınên jorê dı 5/3/2005 a da nıvisibû û dı malpera http://www.dengedondurma.com/ hatıbû weşandın. İroj tışteki dınê ku ez lı van gotınên xwe zêdebıkım tunine. Lê lı ser Helebçeyê hın pırsên û şıkên mın hene, ku ez bı xwe ji cewaba van pırsan baş nızanım û bı aweyeki baş ronikırına van şıkan ji jı mın nayê:

1- Dı nava şerê İran û Iraqê da gelo jı bo şerê pêşmergetiyê çıqas hewcedari bı kontrolkırın û fılıtandına bajereki weki Helebçeyê hebû? Nıfusa Helebçeyê derdora 70 hezar kesi bû, bajareki hınde mezın wê çewa û bı kijan awayi jı xezeba dıjmın bıhata parastın? Bajareki ku merıv nıkarıbe wê bıparêze, wê merıv çıma jı dıjmıneki hınde hov bıfılıtine û têxe bın kontrola xwe? Em dızanın ku beriya Helebçeyê, rejima diktator ya Iraqê lı hımberê hın deverên Behdinan ji çekên kimyayi bıkaranibû. Gelo rola rejıma İranê dı meseleya Helebçeyê da çı bû?

2- Pışti sala 1991 a, çıma lı devera Hewremanê (ku bajarê Helebçeyê bajareki sereke yê vê deverê ye) hêzên islami bûn serdest û kontrolkırına vê heremê gırtın destê xwe? Dıvê ku em jıbirnekın ku ew bı salan bû ku lı kêlaka her du hukumetên PDK û YNK, lı vê deverê hukumeta islamistên Kurd hebû. Gelo çı bûn sedem ku lı vê deverê islamist xwırtbıbın û heremeki mezın bıkın bın kontrola xwe? Pışti şerê YNK û islamistan, ev hukumeta islami û bilhasa pışti sala 2003 ya, şaxên vê hukumeta islami yên terorist êdi heremê kontrolnakın. Gelo çı bı vê hêzê hat û heta kijan dereceyi wan hêza xwe dı nav xelkê vê deverê da parastiye?

3- Dı sala 2006 û 2007 a da, lı hımberê idareya Kurdi, lı gelek bajarên Kurdıstanê da xwepêşandanên kindar yên islamistên Kurd çêbûn. Lı bajarê Helebçeyê, dı dema xwepêşandana islamistên Kurd da abideya biranina tevdakuştına Helebçeyê hate şewıtandın. Gelo sedemên vê dıjberi û reaksiyona lı hımberê vê abideyê çıbûn?

4- Ev 18 salın ku beşeki mezın ya başûra Kurdıstanê û her wusa ev gelek salın ku bajarê Helebçeyê dı bın kontrola hêzên Kurdan da ye. Gelo heta kijan dereceyi bırinên vê tevdakuştına bı çekên kimyayi hatın kewandın û pêçandın? Xelkê ku ne nêzik û ne gırêdayi rêvebırên partiyên Kurdan e (ku pıraniya xelkê dıkebın vê kategoriyê), gelo bı kijan çavi lı rewşa xwe û lı rewşa zenginên derdora YNK û PDK dınêrın? Gelo hın kes û derdor, lı ser êş, kuştın û wêranbûna xelkê Helebçeyê û her wusa lı ser xelkê tevayiya başûra Kurdıstanê, dı sistema bertil û hilekariyê da zengin bûn?

Gelo lı hımberê hukumet an ji sistema PDK û YNK, partiyên islami yên Kurd rola muhalefetê dıleyzın û êdi ev parti bı hêza xwe dıkarın hın daxwazên xwe lı ser idareya Kurdi ferzbıkın? Dı qebûlkırına “qanûna pırjınaninê”, dı neyasakkırına “sunetkırına keçan”, dı hebûna qanûnên dın yên lı hımberê wekheviya jın û mêran, dı neqebûlkırına alfabeya kurdi ya bı tipên latini da, rola van hêzên islami çıye?

5- Gelo heta kijan dereceyi bı awayeki zanısti û akademiki lêkolin lı ser tevdakuştına bı çekên kimyayi yê xelkê Helebçeyê û bı awayê gışti Operasyonên Enfalê, hatın çêkırın? Gelo lêkolinên psikolojik, sosyolojik, ekonomik, siyasi û beşên dınê yên zanıstiyê dıvê ne karê zaningehên Kurdıstanê be? Gelo arşivkırına dokumentan dı kijan sewiyê da ye?

6- Hevkarên diktator Seddam yên Kurd, bı gotıneki dın çehş û bilhasa serokçehş, dı pêvajoya Operasyonên Enfalê da çı rolê leyıstın? Ew nıha lı kê derê ne û xwedi kijan statuyê ne? Gelo wê Kurd karıbın dı neynıka dirokê da, bı awayeki objektif lı “bejn û bala” xwe bınêrın? An wê bêjın “tıştê çû nede dû”?

7- Gelo çıma hukumeta başûra Kurdıstanê lı herema Hewremanê û her wusa lı Helebçeyê perwerdeya bı zaravayê hewramani yasakkıriye? Çıma dıvê ku Hewramani soranize û asimilebıbın? Gelo çewa merıv dıkare zulma ku zaravayê sorani lı ser Kurmancên Behdinan û lı ser xelkê Hewremanê dıke rewa bıbine?

Mın got, yên mın pırs û şık ın, ku ez bı xwe ji cewaba van pırsan baş nızanım û bı awayeki baş ronikırına van şıkan ji jı mın nayê. Lê ez dıbêm qê, ku carna merıv pırsên ku cewaba wan nızane ji bıke baş e.
16 ê adara 2009 a.

Operasyonên Enfal, 2005, grafika lı ser bleksiglas, 102x82 cm.

Hewar, 2005, grafika lı ser bleksiglas, 102x82 cm.

08/03/2009

"Helal be" jı we ra!

Hewar 1, 1989, grafika lı ser linelium, 30x16,5 cm

"Helal be" jı we ra!

Namus,
a ku dı nav şeqên mêran da,
wek kundırê beravê
dalıqandi ye,
jı bo zewq û kêfa meran e.

Dı nav wê edaleta
zewq û sefa ya mêran da,
jın weki kavır û çêlekan nın,
tên kırin û fırotınê.

Ol nobedarê vê desthılatiyê ye
û navê vê desthılatariyê ji
Kurdıstana Azad e.

Dıbêjın ku keçıkên 3-4 sali,
jı aliyê qesasên jın va
tên xesandın,
lı ser daxwaza dê û bavan.

Da ku dı sıberojên xwe da
jı xwe û jı mêrê xwe
tu teamê nestinın.

Ez “heyranê” wê edaletê me,
ya ku bı kirê mêran
hatiye pivandın û kışandın.

Ez “heyranê” wi aqıli me,
ku rûbera quzên keçên me,
bı şûreki jengari
yê hezarûçarsed sali dıpivın
û yê "zêde" ji,
dıbırın û davêjın
ber devê kuçıkan.

Ez “heyranê” wê desthılatariyê me,
ku dı sedsala 21 a da,
hefsaran dıke stûyê çar jınan
û serê vi hevsari ji
bı kirê xwe va gırêdıde.
Jı xwe “mêrani” ji ev e.

Dê û Zarok, 1998, grafika lı ser metal bı asit, 25x16,5 cm
Dıbêjın ku,
Kurdıstan
dayıka me hemû Kurdan e.
Nexwe Kurdıstan ji jın e.
Gelo ew ji dı pıçûkatiya xwe da
hatiye sunetkırın?

Gelo jı ber vê yekê
bûye çar perçe,
da ku her çar perçe
bıbın wek çar jınên mêreki?

Dıbêjın ku
quzê kerê ji çar perçe ye,
hıma bıla perça mezın ji
lı devê
desthılatdarên me be.

Sıbata 2009 a.

Jın, 1999, hıbra çini û rengên avê, 21x18 cm