10/10/2009
Yekitiya Awrupa - Tırkiye; Florteki Bı Şık Ya 40 Sali
TêkıliyênYekitiya Awrupayê û Tırkiyê pışti florteki dûr û dırêj, dı 3 ya meha 10 an ya sala 2005 a da gıhışte merheleyeki nû; merhela destpêkırına muzakereya endamtiya Tırkiyeyê. Çewa jı nav ji xwıya dıke ev danûsıtandın e, muzakere ye, dıbe bıgıhije neticeya tam endamtiya Tırkiyê û dıbe ku negıhijê ji.
Dı van danûsıtendınan da, xeyni pırsgırêkên ekonomiki, hın pırsgırêkên bıngehin hene ku wê her dem jı aliyê me va werın munaqaşekırın. Yek jı wan, bı pırsgırêkên dewleta Tırkiyê va gırêdayi ye: Dewleteki ne demokratik ku jı gelek mıletan pêkhatiye, ku bı serdestiya mıletê Tırk, hemu mıletên ku ne Tırk ın tên pelçıqandın û bê heq tên hıştın. Ev dewlet dı bın kırasê parlemento û hukumetê da, ji aliyê leşkeriya Tırkiyê va tê idare kırın. Dı hemû pırsgırêkên bıngehin da, yê ku xwedi hêz û gotın e tenê leşker e. Yek jı sısêya nıfusa Tırkiyê Kurd ın û Kurd ji jı hemû heqên xweyên milli bê par ın. Welatê Kurdan Kurdıstan bı zordari û qetliaman hatiye işgalkırın. Tırkiye dı pırsgırêka Kurdan da ne xwedi niyet e ku tu gavên çarekırınê bavêje. Politikaya inkarkırına mıletê Kurd û asimilasyona zımanê kurdi her berdewam e.
Dı vê politika xwe ya 80 sali ya ku bı qetliaman dıbır seri, êdi dı asimilasyona zımanê kurdi da gıhıştiye hın netican. Bı gotıneki dın fêkiyên xırab ên vê politikaya xwe ya kurdkuj êdi bıdestxıstiye. Ev pêvajio lı gor daxwaza dewleta Tırk nıha êdi pır bı lez dıçe seri. Dewlet êdi berhema keda xwe ya 80 sali dıstine. Ne Yekitiya Ewrupa û ne ji “Yekitiya Bıhuştên Sererdê” dê nıkarıbe ku bıbe sedem, da ku dewleta Tırk dev jı vê keda xwe ya 80 sali berde. Dı van 80 salên tıje xwin û qedexeyan da, himên ideolojiya Kemalizmê hate danin. Mezınbûn û dılovaniya diktatoreki weki Mustefa Kemal, bı hemu beşên cıvatê ra bı zoreki hate qebûl kırın, yên ku qebûl nekırın bı hemû cure hovitiyê ra rûbırû man. De ica Tırkiye dê çewa bıkarıbe jı vi hali bıfılıte?
Gelo wê Tırkiye karıbe wan himên jınûvaavakırına xwe ya sala 1923 ya munaqaşe bıke, hemû tarixa derewin ya ku bı pûtan xemılandiye bavêje ser sergoyan û bı rastiya dirokê û cıvakê ra lıhevwere? Dıbe ku viya bıke lê ne nıha, lêbelê pışti ku Kurdan bı temami dı warê zıman da asimile bıke, ku ew çax jı xwe wê çıraya Kurdbûn û Kurdmayinê vemıre, hıngê dê bı “dıleki rehet” wan “reforman” ji bıke.
Tevgera Kurd naxwaze fêm bıke ku Kurd wek mıleteki ku lı bakûrê Kurdıstanê ku hıjmara wan derdorê 20-25 milyon kesın, bı tevayi wek mılet têk dıçın, bı lez û bez ber bı wendabûnê va dıçın. Xeyni wan Kurdên ku jı ber gelek sedeman hê bı zımanê tırki hinnebûne û jı mecbûri bı zımanê kurdi dıpeyvın, gelo çend hezar Kurd bı zanebûn û bı rık bı derdorên xwe ra û bı zarokên xwe ra bı kurdi dıpeyvın? Hejmara hındık ya wan kesên bı rûmet eynıka bejnûbala tevgera milli ya Kurdan e.
Bı gotıneki dın Kurd bı awa û metodên siyaseta xwe, politikaya dewleta dagırker ya lı ser Kurdan tehdit nakın, jı wan nayê ku rê lı ber vê politikaya kurdkuj bıgrın. Xeyni wi, dıkarın dı hılbıjartınên ne demokratik ên Tırkiyê da jı % 6 û paşê ji, jı % 4 ên dengan bıgrın, lı 50 bajar, qesebe û nehiyên Kurdıstanê da rêveberiya belediyan bıdestbıxın. Dı Newrozan da dıkarın bı sed hezaran kes werın ba hev. Zımanê ku dıpeyvin zımanê tırki ye, hıma bêje hemû bûne hemalên zıvırandına çerxa kurdkuj ya zımanê tırki dı nav cıvata Kurdan da. Tırkiye vê rewşa Kurdan dızane, her wusa jı Kurdan baştır ji dızane. Kurd dı zeviyên zımanê tırki da dıçêrın û şirê xwe ji dıbın, dıdın rojname, kitap û qenalên televizyonên Tırkan. Tu dıbê qê zımanê kurdi ne zımanê wan, an ji ne zımanê dê û bavê wan bûye û tu xemê jı bo sıberoja zımanê xwe naxwın.
Gelek Kurd hêvi dıkın ku, pışti ku dewleta Tırk bıbe endamê Yekitiya Awrupayê, hıngê wê pırsgırêka milli a Kurdan ji ber bı çarekırınê va here. Lê belê tu dıbê qê qet haya wan jı bayê “felekê” tuneye. Jı xwe Tırkiye eve bı salane ku dı gelek teşkilatên Rojavayi û Awrupi da cıhgırtiye. Her wusa ev gelek salın ku bı Y.A. ra yekitiya gumrıgê ji pêkaniye. Hıma bêje dı tevayiya danûsıtandınên Y. A. û Tırkiyê da wek gotın navê mıletê Kurd derbas nabe. Dı vê dawiyê da tenê bahsa mafên şexsi ên zıman û kulturiya kêmmıletan dıkın. Dı danûsıtandınên Y.A. û Tırkiyê da, Tırkiye her dem tışteki derdıxe lı pêş dewletên Awrupi: “Ez dıxwazım bıkebım Y.A. yê, lê belê jı kerema xwe ra tu şert û mercan derneynın lı pêşberê mın, ez çewa me, hıma mın wusa qebûl bıkın.”
Dı van danûsıtandınan da, dı warê mafên mıletan û mafên mırovan da qet xwuya nake ku dewletên Y. A. yê xwedi daxwazên standart ın. Pıraniya caran ev maf dıbın qurbanên têkiliyên ekonomik û leşgeri. Her çıqas pışti hılweşandına sistema du qutıbi ya dınyayê, rola Tırkiyê jı bo dewletên rojavayê kêm bûbe ji, tu imkanên tevgera Kurd ya çepgır, ku bermayê ideolojiya komunizmê ye, tuneye ku bı Rojava ra bıkebe nav têkılıyên diplomatik û xebata lobiya kurdi çêke. Ne tışteki ecêb e ku hereketa ku lı bakûrê Kurdıstanê xwedi hêzeki bı sed hezaran kesan e, jı aliyê hemû dewletên Awrupê va muhra tetoristi lê hatiye danin. Ev hereket (PKK) hemû enerjiya xwe jı bo serokê xwe yê ku dı gırtigeha İmraliyê da ye, xerc dıke. Dı pêvajoya têkıliyên Y.A. û Tırkiyê da ne bû xwedi tu gotın û pratik. Jı xwe ne itibara vê partiya stalinist û totaliter û ne ji ya serokê wê lı ba dewletên Y.A. heye. Partiyên dervayê PKK ê ji, jı qelsi û sersariya xwe nıkarıbûn tışteki berbıçav bıkın. Jı cepha Kurdan, tenê heta dereceyeki ew deklerosyona ku 200 ronakbir û siyasetvanên Kurd, ku bı insiyatifa serokê Ensituya Kurdi ya Parisê hêja Kendal Nezan hatıbû nıvisandın, deng veda. Her çıqas dı deklerosyonê da navê welatê Kurdan Kurdıstan derbas nedıbû ji, jı ber ku tê da daxwaza eyni heqên ku Tırkiye jı bo Tırkên Qıbrısê dıxwaze dıkır, jı bo lobiya Kurdi kareki gelek bı mane û hêja bû.
Bı raya mın eger dı dawiyê da Tırkiye karıbe bıbe endama Yekitiya Awrupayê ev hedise wê hın imkanên nû bıde tevgera Kurdan. Eger lı Tırkiyê dı warê legal da şertên siyasetkırınê jı bo Kurdan were peyda kırın dê baş bıbe. Wê Kurd dı wan şertên nû da daxwazên xwe bı dengeki bılındtır û gurtır eşkere bıkın. Lê belê barê çarekırına pırsgırêka milli ya Kurdan lı ser mılên Kurdan bı xwe ye. Kurd dıvê teşkilat û partiyên xwe bı ruheki demokratik, pır dengi û pır rengi avabıkın. Daxwazên xwe yên milli kristalize bıkın. Dı rewşa nıha da bı rıheti dıkarın behsa federasyonê bıkın. Ku tevgera milli ya Kurd, hemu kar û xebata xwe ya dı nav Kurdan da bı zımanê Kurdi bıke, wê hıngê bı rasti ji bıbe tevgereki milli. Ev tevger dıvê welatê Kurdan- Kurdıstanê, zımanê kurdi, Ala Rengin û marşa milli ya Kurdan Ey Reqib jı xwe ra wek himên siyaseta Kurdan qebûl bıke.
Jı aliyê di va dı pêvajoya muzakereyan da hın meselên bıngehin henın ku bı aliyê Awrupayê ra gırêdayi ne. Turkiye dewleteki bısılman e, pışti 11 Eylûlê û herwusa pışti teqinên Madrid û Londrayê, dı nav cıvaka Awrupayê da dereceya danûsıtandınên bı dewleteki İslam ra tên munaqaşe kırın. Nıha êdi gelek kes û partiyên Ewrupi naxwazın Tırkiyê dı nav Y.A. da bıbinın. Naxwazın ku ordiya bêkarên ku wê jı Tırkiyê bı rêkebın, werın Awrûpê “talan” bıkın. Hın dewlet wê her car lı hın bahaneyan bıgerın da ku Tırkiye nebe endama Y.A. yê. Ne dûrê aqıla ye ku dı sıberojê da hın dewlet bındestbûna kurdan ji “kıfş” bıkın.
Tevgereki milli yê xwırt, bı lobiyeki serwext û kêrhati dı pêvajoya muzakereyan da dıkare bıbe xwedi manevra û insiyatifan. Bêguman her tışt bı tevgera milli ya lı Kurdıstanê va gırêdayi ye. Ku tevgereki xwurt, bı aqıl û menfeatên milli yên Kurdan hebûya, wê lı navendên muhim ên Awrupayê ji buroyên enformasyon û lobiyê vekırana.
Serhad Bapir, 12/10/2005
Têbıni:
Ev nıvis beriya nıha dı malpera xelkedondurma.com da hate weşandın.
Dı van danûsıtendınan da, xeyni pırsgırêkên ekonomiki, hın pırsgırêkên bıngehin hene ku wê her dem jı aliyê me va werın munaqaşekırın. Yek jı wan, bı pırsgırêkên dewleta Tırkiyê va gırêdayi ye: Dewleteki ne demokratik ku jı gelek mıletan pêkhatiye, ku bı serdestiya mıletê Tırk, hemu mıletên ku ne Tırk ın tên pelçıqandın û bê heq tên hıştın. Ev dewlet dı bın kırasê parlemento û hukumetê da, ji aliyê leşkeriya Tırkiyê va tê idare kırın. Dı hemû pırsgırêkên bıngehin da, yê ku xwedi hêz û gotın e tenê leşker e. Yek jı sısêya nıfusa Tırkiyê Kurd ın û Kurd ji jı hemû heqên xweyên milli bê par ın. Welatê Kurdan Kurdıstan bı zordari û qetliaman hatiye işgalkırın. Tırkiye dı pırsgırêka Kurdan da ne xwedi niyet e ku tu gavên çarekırınê bavêje. Politikaya inkarkırına mıletê Kurd û asimilasyona zımanê kurdi her berdewam e.
Dı vê politika xwe ya 80 sali ya ku bı qetliaman dıbır seri, êdi dı asimilasyona zımanê kurdi da gıhıştiye hın netican. Bı gotıneki dın fêkiyên xırab ên vê politikaya xwe ya kurdkuj êdi bıdestxıstiye. Ev pêvajio lı gor daxwaza dewleta Tırk nıha êdi pır bı lez dıçe seri. Dewlet êdi berhema keda xwe ya 80 sali dıstine. Ne Yekitiya Ewrupa û ne ji “Yekitiya Bıhuştên Sererdê” dê nıkarıbe ku bıbe sedem, da ku dewleta Tırk dev jı vê keda xwe ya 80 sali berde. Dı van 80 salên tıje xwin û qedexeyan da, himên ideolojiya Kemalizmê hate danin. Mezınbûn û dılovaniya diktatoreki weki Mustefa Kemal, bı hemu beşên cıvatê ra bı zoreki hate qebûl kırın, yên ku qebûl nekırın bı hemû cure hovitiyê ra rûbırû man. De ica Tırkiye dê çewa bıkarıbe jı vi hali bıfılıte?
Gelo wê Tırkiye karıbe wan himên jınûvaavakırına xwe ya sala 1923 ya munaqaşe bıke, hemû tarixa derewin ya ku bı pûtan xemılandiye bavêje ser sergoyan û bı rastiya dirokê û cıvakê ra lıhevwere? Dıbe ku viya bıke lê ne nıha, lêbelê pışti ku Kurdan bı temami dı warê zıman da asimile bıke, ku ew çax jı xwe wê çıraya Kurdbûn û Kurdmayinê vemıre, hıngê dê bı “dıleki rehet” wan “reforman” ji bıke.
Tevgera Kurd naxwaze fêm bıke ku Kurd wek mıleteki ku lı bakûrê Kurdıstanê ku hıjmara wan derdorê 20-25 milyon kesın, bı tevayi wek mılet têk dıçın, bı lez û bez ber bı wendabûnê va dıçın. Xeyni wan Kurdên ku jı ber gelek sedeman hê bı zımanê tırki hinnebûne û jı mecbûri bı zımanê kurdi dıpeyvın, gelo çend hezar Kurd bı zanebûn û bı rık bı derdorên xwe ra û bı zarokên xwe ra bı kurdi dıpeyvın? Hejmara hındık ya wan kesên bı rûmet eynıka bejnûbala tevgera milli ya Kurdan e.
Bı gotıneki dın Kurd bı awa û metodên siyaseta xwe, politikaya dewleta dagırker ya lı ser Kurdan tehdit nakın, jı wan nayê ku rê lı ber vê politikaya kurdkuj bıgrın. Xeyni wi, dıkarın dı hılbıjartınên ne demokratik ên Tırkiyê da jı % 6 û paşê ji, jı % 4 ên dengan bıgrın, lı 50 bajar, qesebe û nehiyên Kurdıstanê da rêveberiya belediyan bıdestbıxın. Dı Newrozan da dıkarın bı sed hezaran kes werın ba hev. Zımanê ku dıpeyvin zımanê tırki ye, hıma bêje hemû bûne hemalên zıvırandına çerxa kurdkuj ya zımanê tırki dı nav cıvata Kurdan da. Tırkiye vê rewşa Kurdan dızane, her wusa jı Kurdan baştır ji dızane. Kurd dı zeviyên zımanê tırki da dıçêrın û şirê xwe ji dıbın, dıdın rojname, kitap û qenalên televizyonên Tırkan. Tu dıbê qê zımanê kurdi ne zımanê wan, an ji ne zımanê dê û bavê wan bûye û tu xemê jı bo sıberoja zımanê xwe naxwın.
Gelek Kurd hêvi dıkın ku, pışti ku dewleta Tırk bıbe endamê Yekitiya Awrupayê, hıngê wê pırsgırêka milli a Kurdan ji ber bı çarekırınê va here. Lê belê tu dıbê qê qet haya wan jı bayê “felekê” tuneye. Jı xwe Tırkiye eve bı salane ku dı gelek teşkilatên Rojavayi û Awrupi da cıhgırtiye. Her wusa ev gelek salın ku bı Y.A. ra yekitiya gumrıgê ji pêkaniye. Hıma bêje dı tevayiya danûsıtandınên Y. A. û Tırkiyê da wek gotın navê mıletê Kurd derbas nabe. Dı vê dawiyê da tenê bahsa mafên şexsi ên zıman û kulturiya kêmmıletan dıkın. Dı danûsıtandınên Y.A. û Tırkiyê da, Tırkiye her dem tışteki derdıxe lı pêş dewletên Awrupi: “Ez dıxwazım bıkebım Y.A. yê, lê belê jı kerema xwe ra tu şert û mercan derneynın lı pêşberê mın, ez çewa me, hıma mın wusa qebûl bıkın.”
Dı van danûsıtandınan da, dı warê mafên mıletan û mafên mırovan da qet xwuya nake ku dewletên Y. A. yê xwedi daxwazên standart ın. Pıraniya caran ev maf dıbın qurbanên têkiliyên ekonomik û leşgeri. Her çıqas pışti hılweşandına sistema du qutıbi ya dınyayê, rola Tırkiyê jı bo dewletên rojavayê kêm bûbe ji, tu imkanên tevgera Kurd ya çepgır, ku bermayê ideolojiya komunizmê ye, tuneye ku bı Rojava ra bıkebe nav têkılıyên diplomatik û xebata lobiya kurdi çêke. Ne tışteki ecêb e ku hereketa ku lı bakûrê Kurdıstanê xwedi hêzeki bı sed hezaran kesan e, jı aliyê hemû dewletên Awrupê va muhra tetoristi lê hatiye danin. Ev hereket (PKK) hemû enerjiya xwe jı bo serokê xwe yê ku dı gırtigeha İmraliyê da ye, xerc dıke. Dı pêvajoya têkıliyên Y.A. û Tırkiyê da ne bû xwedi tu gotın û pratik. Jı xwe ne itibara vê partiya stalinist û totaliter û ne ji ya serokê wê lı ba dewletên Y.A. heye. Partiyên dervayê PKK ê ji, jı qelsi û sersariya xwe nıkarıbûn tışteki berbıçav bıkın. Jı cepha Kurdan, tenê heta dereceyeki ew deklerosyona ku 200 ronakbir û siyasetvanên Kurd, ku bı insiyatifa serokê Ensituya Kurdi ya Parisê hêja Kendal Nezan hatıbû nıvisandın, deng veda. Her çıqas dı deklerosyonê da navê welatê Kurdan Kurdıstan derbas nedıbû ji, jı ber ku tê da daxwaza eyni heqên ku Tırkiye jı bo Tırkên Qıbrısê dıxwaze dıkır, jı bo lobiya Kurdi kareki gelek bı mane û hêja bû.
Bı raya mın eger dı dawiyê da Tırkiye karıbe bıbe endama Yekitiya Awrupayê ev hedise wê hın imkanên nû bıde tevgera Kurdan. Eger lı Tırkiyê dı warê legal da şertên siyasetkırınê jı bo Kurdan were peyda kırın dê baş bıbe. Wê Kurd dı wan şertên nû da daxwazên xwe bı dengeki bılındtır û gurtır eşkere bıkın. Lê belê barê çarekırına pırsgırêka milli ya Kurdan lı ser mılên Kurdan bı xwe ye. Kurd dıvê teşkilat û partiyên xwe bı ruheki demokratik, pır dengi û pır rengi avabıkın. Daxwazên xwe yên milli kristalize bıkın. Dı rewşa nıha da bı rıheti dıkarın behsa federasyonê bıkın. Ku tevgera milli ya Kurd, hemu kar û xebata xwe ya dı nav Kurdan da bı zımanê Kurdi bıke, wê hıngê bı rasti ji bıbe tevgereki milli. Ev tevger dıvê welatê Kurdan- Kurdıstanê, zımanê kurdi, Ala Rengin û marşa milli ya Kurdan Ey Reqib jı xwe ra wek himên siyaseta Kurdan qebûl bıke.
Jı aliyê di va dı pêvajoya muzakereyan da hın meselên bıngehin henın ku bı aliyê Awrupayê ra gırêdayi ne. Turkiye dewleteki bısılman e, pışti 11 Eylûlê û herwusa pışti teqinên Madrid û Londrayê, dı nav cıvaka Awrupayê da dereceya danûsıtandınên bı dewleteki İslam ra tên munaqaşe kırın. Nıha êdi gelek kes û partiyên Ewrupi naxwazın Tırkiyê dı nav Y.A. da bıbinın. Naxwazın ku ordiya bêkarên ku wê jı Tırkiyê bı rêkebın, werın Awrûpê “talan” bıkın. Hın dewlet wê her car lı hın bahaneyan bıgerın da ku Tırkiye nebe endama Y.A. yê. Ne dûrê aqıla ye ku dı sıberojê da hın dewlet bındestbûna kurdan ji “kıfş” bıkın.
Tevgereki milli yê xwırt, bı lobiyeki serwext û kêrhati dı pêvajoya muzakereyan da dıkare bıbe xwedi manevra û insiyatifan. Bêguman her tışt bı tevgera milli ya lı Kurdıstanê va gırêdayi ye. Ku tevgereki xwurt, bı aqıl û menfeatên milli yên Kurdan hebûya, wê lı navendên muhim ên Awrupayê ji buroyên enformasyon û lobiyê vekırana.
Serhad Bapir, 12/10/2005
Têbıni:
Ev nıvis beriya nıha dı malpera xelkedondurma.com da hate weşandın.
31/08/2009
12/08/2009
Aramê Tigran wê her dem dı dılê me da bıji
Wê Aramê Tigran bı hunera xwe, bı wê stila xwe ya xususi û bı wê keda xwe ya mezın, heta hetayi dı diroka muzika kurdi da bıji. Wi bı stila xwe, ekoleki nû dı muzika kurdi da avakır, ew bû sembola bıratiya Kurdan û Ermeniyan.
Ew bû hunermendê sıtranên dıldariyê, yên şoreşgeriyê û yên dılxwaza serbestiya mıletê Kurd û serxwebûna Kurdıstanê. Em bı sıtranên Aramê Tigran mezınbûn û ew nıha jı nav me bardıke û dıçe û me tenê dıhêle, jı bêbextiya mırınê ra çare nine.
Bıla gora wi bıhuşt be. Bıla serê hemû merıv û xızmê wi sax be. Bıla serê mıletê Ermeni û mıletê Kurd sax be.
31/07/2009
SİNEMA: Û Kusel Ji Dıfırın
Filma sısêya a dırêj ya filimçêkerê Kurd Bahman Ghobadi, dı Festivala Film ya Navnetewi ya 45 a ya Thessaloniki, lı Yunanistanê, cardi derket lı pêş temaşevanan.
Dı vê filma xwe da ji, ilhama derhenerê Kurd, welatê wi yê bındest e, Kurdıstana ku jı aliyê dewletên dıjmın va hatiye dagırkırın, jiyana zehmet, ya bındest û şıkesti ya Kurdan e.
Bûyerên ku dı filmê da dıqewımın, dı bıhara 2003 ya da, hındık beriya şer û dı dema ketına rejima Seddam da çêdıbın. Jı ber tırsa êrişeki nû ya Seddam, gelek Kurd lı heremeki nêzikê “sınorên” Tırkiyê cıviyane. Xelk, rewşa ne diyar ya, ka ê Amerika şerê Iraqê bıke an na, meraqdıke, tırsa jı aliyê Seddam va car di bıkaranina çekên kimyayi ketiye dılê her kesi.
Dı rewşeki wusa ku haya wan jı dınyayê ji qutbûye, lêdıxebıtın da ku bı xêra lawıkeki 13 sali, jı bo aqubeta xwe, haya wan bı dınyayê çêbıbe. Soran lawıkeki jirek e, ew jı bo qenalên televizyonê, danina sêlên satelitan fêhm dıke. Hemu kesên deverê hewcedariyê wi ne. Xelkê navê wi Satelit daniye, zarokên dı emrê wi da, jê ra dıbêjın “Kek Satelit”. Dı bın siya van bûyerên diroki da, nêzikbûn û evina Soran bı keçıkeki jı Helebçê ra destpêdıke. Keç bı tevi bırayê xwe yê ku jı ber pêlêkırına mayinê, jı her du destan ji seqet e û zarokeki 2-3 sali yê kor bı hev ra dıjin.
Dılê Satelit (Soran) dıkebe Agrin'a 14 sali a ku jı Helebçêyê hatiye, bı her fırseti, hızkırın û dılxwaziya xwe dıxwaze nişanê wê bıde. Lê belê Agrin bê deng e, ew bı tevi bırayê xwe û zarokê pıçûk, jı tırsa Seddam ketıne nav xelkê û hatıne vê derê û her du xwışk û bıra debara xwe bı mayin berevkırınê pêktinın. Dı vê dema tevlihev da Soran, dı erebeki da leqayê dıxtoreki jı rojhılatê Kurdıstanê tê. Ev dıxtor heta nıha çend carên di ji hatiye vê heremê û lı lawıkeki sêwi dıgere. Dıxtor bawerdıke ku ev lawıkê sêwi, weki xwewzan an ji kahinan, dı derbarê tıştên ku wê dı sıberojan da bıqewımın dıkare me agahdarbıke. Soran bawerdıke ku bırayê Agrinê yê bê dest ew lawıkê kahin e. Her çıqas têkiliyên Soran û vi lawıkê he lı ser himên pevçûn û reqabetê avabûbın ji, çav û guhên Soran her lı wi ye. Gotınên ku ê jı devê wi derkebe jı bo Soran geleki muhim ın.
Dı vê deverê da ku gelek kes jı cihên dûr hatıne, û çadırên xwe vedane, bazar û danûsıtendıneki ecêb ya ku lı ser derxıstın û fırotına mayinan peydabûye. Zarok bê hacet û bê rêber, kom bı kom, lı zeviyên mayinkıri belav dıbın û mayinên hımber mırovan, ereban û tanqan, bı hızr jı erdê derdıxın û paşê ji dıçın wana jı xwe ra dıfroşın dıkanan, an ji personelên Mıletên Yekbûyi, ku ew bı xwe ji ica bı hacetan lı mayinan dıgerın. Her wusa ev mayin wek pere ji dı bazara heremê da tên karanin, lewra carki, dema ku dıxwazın jı bo gundiyeki cihaz û sêla satelitê bıkırın, perê mêrıkê gundi têrê nake, hıngê ji Soran turıkeki tıji mayin dêlva peran dıde xweyê dıkanê. Careki dın ji, dema ku êdi tırsa êrışa hêzên Seddam zêde dıbe, hıngê zarûk bı qederek mayinên ku berhevkırıne, dıçın jı bo xwe, jı bo sê mehan sê tıfıngên gıran kırêdıkın. Heremên mayinkıri, dest û pê yên gelek zarokan jı wan sıtendiye. Zarokên ku jı dest û piyên xwe da qop û seqet ın, hın jı qehremanên filmê ne.
Bahman Ghobadi dı vê filma xwe da, naveroka filmê dı seri da jı me ra eşkere nake, ango temaşevan her ku bı nav filmê ra dıçe, leqayê bûyerên ku wê jê guman nekıra tê. Film bı bûyereke şok destpêdıke: Agrinê xwe jı ser zınareki gelek bılınd davêje xwarê û dawi lı jiyana xwe tine. Film her çıqas dı bın siya şerê Amerika û Iraqê da, lı ser bışkaftın û fêhmkırına sedema xwekuştına Agrina 14 sali be ji, bûyer ne lı gor texmina merıv dıqewımın.
Zarûkê 2-3 sali ku lı ba Agrinê û bırayê wê dıji, merıv dı seri de dıbê qê bırayê wan ê pıçûk e, lê dı ber bı dawiya filmê da em fêhmdıkın ku ew ne bırayê wan e, lê belê kurê Agrinê bı xwe ye. Zarok berhema kuştına dê û bavê wan û ew tecawıza ku leşkerên Iraqê bı wê dıkın e. Jı ber van sedeman her gav Agrinê duxwaze jı vi zarokê pıçûk bıfılıte. Zarok her tım tecawuza ku lı wê hatiye kırın tine bira wê, lê bırayê Agrinê yê bê dest, gunê wi bı vi zaroki tê, jı zarok hızdıke û naxweze ku Agrinê lı wan dera, xwarziyê wi jı xelkê ra bıhêle, ew duxwaze ku dı wexta vegerê da, disa zarok ji bı xwe ra bıbın.
Ê şer destpêbıke, çavên xelkê lı televizyona satelit ın, lê çav û guhên Soran lı lawıkê bê dest e. Tıştên ku Soran jı bırayê Agrinê sehdıke, dıçe wek nûçeyên satelitê lı xelkê belav dıke, û dı rastiyê da ji wusa dıqewımın.Her çıqas Soran çend gotınên ingilizi jı televizyonan hinbûbe ji, ew ji weki hemû xelkê bı ingilizi nızane.
Agrinê êdi bı her awayi dıxwaze jı kurê xwe yê kor bıfılıte; Şeveki radıbe û wi dıbe datine zeviyeki ku bı mayinan hatiye çandın û lı wır, piyê wi bı weriseki dırêj gırêdıde û serê weris jı bı dareki va gırêdıde. Dotıra rojê haya zarokan jı vi zarokê pıçûk çêdıbe û tên Soran agahdar dıkın. Soran ji, jı bo zêdetır bıkebe dılê Agrinê, jı bo zarok bıfılıtine dıkebe nav vê zeviya mayinkıri. Lê belê Soran pê lı mayinê dıke û jı piyan seqet dımine, zarok ji dıfılıte.
Dı vê navberê da Seddam dıkebe û hêzên Ameriki têne Kurdıstanê. Agrinê dev jı hewlên xwe bernade, vê carê ji kurê xwe bı weriseki gırêdıde û serê dın ê werisê ji bı kevıreki mezın va gırêdıde û wi davêje gola kûr ya masiyên sorên pıçûk, bı vi awayi kurê xwe dıxenıqine.
Film, dema ku Soran bı xenıqandına zarok dıhıse û tê bı piyê xweyê seqet xwe beri nav golê dıde, ber bı dawiyê va dıçe. Lawıkê bê dest ku zehf jı xwarziyê xwe hızdıkır, bê hêvi ew ji xwe noqi nav avê dıke û zorokê xenıqi dıbine. Film bı awaki trajik bı dawi tê: Dema ku Soran bı piyê xwe yê qop, lı kêleka rê konvoyeki leşkerên Ameriki temaşe dıke, - ku Soran gelek hêviyên xwe bı hatına van leşkeran va gırêdabû- bırayê Agrinê cota pêlavên plastik yên Agrinê, ku lı ser zınarê bılınd ditıbû, bı kelegıri tine û dıde Soran. Soran êdi fêhm dıke ku Agrinê xwe kuşti ye.
Bahman Ghobadi dı vê filıma xwe da ji Kurdıstana ku hatiye perçe kırın nişanê me dıde. Dı diyalogên gundiyan da dıde xwiyandın ku her du aliyên “sinor” da ji Kurd hene û ew merıv û pısmamê hev ın. Herçi leşkerên Tırk ın, ew bı gulebaranê cewaba henek û leyiztınên zarokan dıdın. Kurdıstana ku bı milyonan mayinan hatiye çandın, mıjareke sereke ya filma Û Kûsel Ji Dıfırın e. Mayin; kuştın, seqetketın û zeviyên beyar ın. Dı van şertên zehmet da zarok tênê dınê, mezın dıbın û dılên wan dıkebın hev. Gundiyên ku dı despêka filmê da televizyonên bı sêlên satelitê wek guneh dıhesıbinın, jı ber meraqa sıberoja xwe, mecbûr dıminın û jı van sêlan dıkırın û datinên lı ser malên xwe.
Hın aliyên diroki û hın ji aliyên dokumenteri yên vê filmê hene, lê mıjara sereke ya filmê, ya ku dıl û hınavên merıv dışewıtine, çiroka Agrina 14 sali ye. Bê dengi û melûlbûna wê merıv şokdıke. Soranê reben ku dılê wi bı hızkırına Agrinê davêje, haya wi jı çiroka wê tune ye. Agrin bûye neyarê zarokê xwe û neyarê xwe, xeriba cıvata ku tê da dıji ye, tışteki ku karıbe wê bı jiyanê va gırêbıde tune ye. Sinyalên evina Soran, hınde ne xwırt ın ku karıbın wê ber bı jiyanê û sıberojê va bıkşinin.
Mıjara filmê, herçıqas wek dem lı ser bûyerên ku dı bıhara 2003 ya da qewumine be ji, hın pırsgırêk bala merıv dıkşinın: Penaber û xelkê deverê, dı bın “sinorên” Tırkiyê, lı başûrê Kurdıstanê cıviyane û bûyer lı wır dıqewumın. Çewa ku em dızanın xelkê me yê vê heremê Behdini ne û bı Kurmaniya jorê dıpeyvın. Dı filmê da pêjna Kurmanciya jorê nayê. Jı aliyê di va, jı sala 1991 an û vır va ev herema ku me lı jorê behskıri ye û gelek heremên dın ji dı bın kontrola pêşmergeyan da ye, lê dı filmê da merıv qet leqayê pêşmergeyan ji nayê.
Bahman Ghobadi, mıjarên filmên xwe jı perçeyên diroka nêzik ya welatê me dıbjêre. Ew bı hunera filmên xwe, hêviyên me yên jı bo asoyên ronak ya sinemaya kurdi xwırt dıke. Ew bı filmên xwe, êş, derd û hêviyên Kurdan, jı gelek siyasetvanan vekiritır û xwırttır nişanê dınyayê dıde. Jı xwe ev e hêza hunerê.
Serhad Bapir, 28/11/2004.
Têbıni:Ev nıvis cara pêşi dı malpera Gelawêj’ê da hate weşandın.
Dı vê filma xwe da ji, ilhama derhenerê Kurd, welatê wi yê bındest e, Kurdıstana ku jı aliyê dewletên dıjmın va hatiye dagırkırın, jiyana zehmet, ya bındest û şıkesti ya Kurdan e.
Bûyerên ku dı filmê da dıqewımın, dı bıhara 2003 ya da, hındık beriya şer û dı dema ketına rejima Seddam da çêdıbın. Jı ber tırsa êrişeki nû ya Seddam, gelek Kurd lı heremeki nêzikê “sınorên” Tırkiyê cıviyane. Xelk, rewşa ne diyar ya, ka ê Amerika şerê Iraqê bıke an na, meraqdıke, tırsa jı aliyê Seddam va car di bıkaranina çekên kimyayi ketiye dılê her kesi.
Dı rewşeki wusa ku haya wan jı dınyayê ji qutbûye, lêdıxebıtın da ku bı xêra lawıkeki 13 sali, jı bo aqubeta xwe, haya wan bı dınyayê çêbıbe. Soran lawıkeki jirek e, ew jı bo qenalên televizyonê, danina sêlên satelitan fêhm dıke. Hemu kesên deverê hewcedariyê wi ne. Xelkê navê wi Satelit daniye, zarokên dı emrê wi da, jê ra dıbêjın “Kek Satelit”. Dı bın siya van bûyerên diroki da, nêzikbûn û evina Soran bı keçıkeki jı Helebçê ra destpêdıke. Keç bı tevi bırayê xwe yê ku jı ber pêlêkırına mayinê, jı her du destan ji seqet e û zarokeki 2-3 sali yê kor bı hev ra dıjin.
Dılê Satelit (Soran) dıkebe Agrin'a 14 sali a ku jı Helebçêyê hatiye, bı her fırseti, hızkırın û dılxwaziya xwe dıxwaze nişanê wê bıde. Lê belê Agrin bê deng e, ew bı tevi bırayê xwe û zarokê pıçûk, jı tırsa Seddam ketıne nav xelkê û hatıne vê derê û her du xwışk û bıra debara xwe bı mayin berevkırınê pêktinın. Dı vê dema tevlihev da Soran, dı erebeki da leqayê dıxtoreki jı rojhılatê Kurdıstanê tê. Ev dıxtor heta nıha çend carên di ji hatiye vê heremê û lı lawıkeki sêwi dıgere. Dıxtor bawerdıke ku ev lawıkê sêwi, weki xwewzan an ji kahinan, dı derbarê tıştên ku wê dı sıberojan da bıqewımın dıkare me agahdarbıke. Soran bawerdıke ku bırayê Agrinê yê bê dest ew lawıkê kahin e. Her çıqas têkiliyên Soran û vi lawıkê he lı ser himên pevçûn û reqabetê avabûbın ji, çav û guhên Soran her lı wi ye. Gotınên ku ê jı devê wi derkebe jı bo Soran geleki muhim ın.
Dı vê deverê da ku gelek kes jı cihên dûr hatıne, û çadırên xwe vedane, bazar û danûsıtendıneki ecêb ya ku lı ser derxıstın û fırotına mayinan peydabûye. Zarok bê hacet û bê rêber, kom bı kom, lı zeviyên mayinkıri belav dıbın û mayinên hımber mırovan, ereban û tanqan, bı hızr jı erdê derdıxın û paşê ji dıçın wana jı xwe ra dıfroşın dıkanan, an ji personelên Mıletên Yekbûyi, ku ew bı xwe ji ica bı hacetan lı mayinan dıgerın. Her wusa ev mayin wek pere ji dı bazara heremê da tên karanin, lewra carki, dema ku dıxwazın jı bo gundiyeki cihaz û sêla satelitê bıkırın, perê mêrıkê gundi têrê nake, hıngê ji Soran turıkeki tıji mayin dêlva peran dıde xweyê dıkanê. Careki dın ji, dema ku êdi tırsa êrışa hêzên Seddam zêde dıbe, hıngê zarûk bı qederek mayinên ku berhevkırıne, dıçın jı bo xwe, jı bo sê mehan sê tıfıngên gıran kırêdıkın. Heremên mayinkıri, dest û pê yên gelek zarokan jı wan sıtendiye. Zarokên ku jı dest û piyên xwe da qop û seqet ın, hın jı qehremanên filmê ne.
 |
| Dimeneki jı filma " Û Kusel ji Dıfırın" ya filimçêkerê Kurd Bahman Ghobadi |
Bahman Ghobadi dı vê filma xwe da, naveroka filmê dı seri da jı me ra eşkere nake, ango temaşevan her ku bı nav filmê ra dıçe, leqayê bûyerên ku wê jê guman nekıra tê. Film bı bûyereke şok destpêdıke: Agrinê xwe jı ser zınareki gelek bılınd davêje xwarê û dawi lı jiyana xwe tine. Film her çıqas dı bın siya şerê Amerika û Iraqê da, lı ser bışkaftın û fêhmkırına sedema xwekuştına Agrina 14 sali be ji, bûyer ne lı gor texmina merıv dıqewımın.
Zarûkê 2-3 sali ku lı ba Agrinê û bırayê wê dıji, merıv dı seri de dıbê qê bırayê wan ê pıçûk e, lê dı ber bı dawiya filmê da em fêhmdıkın ku ew ne bırayê wan e, lê belê kurê Agrinê bı xwe ye. Zarok berhema kuştına dê û bavê wan û ew tecawıza ku leşkerên Iraqê bı wê dıkın e. Jı ber van sedeman her gav Agrinê duxwaze jı vi zarokê pıçûk bıfılıte. Zarok her tım tecawuza ku lı wê hatiye kırın tine bira wê, lê bırayê Agrinê yê bê dest, gunê wi bı vi zaroki tê, jı zarok hızdıke û naxweze ku Agrinê lı wan dera, xwarziyê wi jı xelkê ra bıhêle, ew duxwaze ku dı wexta vegerê da, disa zarok ji bı xwe ra bıbın.
Ê şer destpêbıke, çavên xelkê lı televizyona satelit ın, lê çav û guhên Soran lı lawıkê bê dest e. Tıştên ku Soran jı bırayê Agrinê sehdıke, dıçe wek nûçeyên satelitê lı xelkê belav dıke, û dı rastiyê da ji wusa dıqewımın.Her çıqas Soran çend gotınên ingilizi jı televizyonan hinbûbe ji, ew ji weki hemû xelkê bı ingilizi nızane.
Agrinê êdi bı her awayi dıxwaze jı kurê xwe yê kor bıfılıte; Şeveki radıbe û wi dıbe datine zeviyeki ku bı mayinan hatiye çandın û lı wır, piyê wi bı weriseki dırêj gırêdıde û serê weris jı bı dareki va gırêdıde. Dotıra rojê haya zarokan jı vi zarokê pıçûk çêdıbe û tên Soran agahdar dıkın. Soran ji, jı bo zêdetır bıkebe dılê Agrinê, jı bo zarok bıfılıtine dıkebe nav vê zeviya mayinkıri. Lê belê Soran pê lı mayinê dıke û jı piyan seqet dımine, zarok ji dıfılıte.
Dı vê navberê da Seddam dıkebe û hêzên Ameriki têne Kurdıstanê. Agrinê dev jı hewlên xwe bernade, vê carê ji kurê xwe bı weriseki gırêdıde û serê dın ê werisê ji bı kevıreki mezın va gırêdıde û wi davêje gola kûr ya masiyên sorên pıçûk, bı vi awayi kurê xwe dıxenıqine.
Film, dema ku Soran bı xenıqandına zarok dıhıse û tê bı piyê xweyê seqet xwe beri nav golê dıde, ber bı dawiyê va dıçe. Lawıkê bê dest ku zehf jı xwarziyê xwe hızdıkır, bê hêvi ew ji xwe noqi nav avê dıke û zorokê xenıqi dıbine. Film bı awaki trajik bı dawi tê: Dema ku Soran bı piyê xwe yê qop, lı kêleka rê konvoyeki leşkerên Ameriki temaşe dıke, - ku Soran gelek hêviyên xwe bı hatına van leşkeran va gırêdabû- bırayê Agrinê cota pêlavên plastik yên Agrinê, ku lı ser zınarê bılınd ditıbû, bı kelegıri tine û dıde Soran. Soran êdi fêhm dıke ku Agrinê xwe kuşti ye.
Bahman Ghobadi dı vê filıma xwe da ji Kurdıstana ku hatiye perçe kırın nişanê me dıde. Dı diyalogên gundiyan da dıde xwiyandın ku her du aliyên “sinor” da ji Kurd hene û ew merıv û pısmamê hev ın. Herçi leşkerên Tırk ın, ew bı gulebaranê cewaba henek û leyiztınên zarokan dıdın. Kurdıstana ku bı milyonan mayinan hatiye çandın, mıjareke sereke ya filma Û Kûsel Ji Dıfırın e. Mayin; kuştın, seqetketın û zeviyên beyar ın. Dı van şertên zehmet da zarok tênê dınê, mezın dıbın û dılên wan dıkebın hev. Gundiyên ku dı despêka filmê da televizyonên bı sêlên satelitê wek guneh dıhesıbinın, jı ber meraqa sıberoja xwe, mecbûr dıminın û jı van sêlan dıkırın û datinên lı ser malên xwe.
Hın aliyên diroki û hın ji aliyên dokumenteri yên vê filmê hene, lê mıjara sereke ya filmê, ya ku dıl û hınavên merıv dışewıtine, çiroka Agrina 14 sali ye. Bê dengi û melûlbûna wê merıv şokdıke. Soranê reben ku dılê wi bı hızkırına Agrinê davêje, haya wi jı çiroka wê tune ye. Agrin bûye neyarê zarokê xwe û neyarê xwe, xeriba cıvata ku tê da dıji ye, tışteki ku karıbe wê bı jiyanê va gırêbıde tune ye. Sinyalên evina Soran, hınde ne xwırt ın ku karıbın wê ber bı jiyanê û sıberojê va bıkşinin.
Mıjara filmê, herçıqas wek dem lı ser bûyerên ku dı bıhara 2003 ya da qewumine be ji, hın pırsgırêk bala merıv dıkşinın: Penaber û xelkê deverê, dı bın “sinorên” Tırkiyê, lı başûrê Kurdıstanê cıviyane û bûyer lı wır dıqewumın. Çewa ku em dızanın xelkê me yê vê heremê Behdini ne û bı Kurmaniya jorê dıpeyvın. Dı filmê da pêjna Kurmanciya jorê nayê. Jı aliyê di va, jı sala 1991 an û vır va ev herema ku me lı jorê behskıri ye û gelek heremên dın ji dı bın kontrola pêşmergeyan da ye, lê dı filmê da merıv qet leqayê pêşmergeyan ji nayê.
Bahman Ghobadi, mıjarên filmên xwe jı perçeyên diroka nêzik ya welatê me dıbjêre. Ew bı hunera filmên xwe, hêviyên me yên jı bo asoyên ronak ya sinemaya kurdi xwırt dıke. Ew bı filmên xwe, êş, derd û hêviyên Kurdan, jı gelek siyasetvanan vekiritır û xwırttır nişanê dınyayê dıde. Jı xwe ev e hêza hunerê.
Serhad Bapir, 28/11/2004.
Têbıni:Ev nıvis cara pêşi dı malpera Gelawêj’ê da hate weşandın.
05/07/2009
23/06/2009
10/06/2009
Hevpeyvina Pışka Kurdi ya Radyoya Dengê Amerikayê bı Serhad Bapir ra
Dengê Amerîka ▪ Kurdî
Karê me ragehandin e
Xelefê Zêbari, foto: Hêvidar Zana
Hevpeyvina ku Beşa Kurdi ya Radyoya Dengê Amerika bı mın ra çêkırıbû, dı 1 hezirana 2009 a da, dı bernameya “Ferheng û Toreya Kurdi” da hate belavkırınê. Xelefê Zêbari yê hêja, dı 29 ê gulana 2009 a da vê hevpeyvina 10 deqiqeyi jı bo vê bernameya Beşa Kurdi çêkır.
Serhad Bapir
Hemû hevpeyvin bı vi awayi ye:
Xelefê Zêbari: Guhdarê hêja û xwuştevi, lı gel sılav û rêzan, ev deme û hemû demêt we xweş bın. Bo bername ev ro, me hevpeyvinek dı gel hunermendê Kurd Serhad Bapir kıriye. Kekê Serhad ev demê te bı xêr!
Serhad Bapir: Ser sera, ser çava.
X. Zêbari: Kekê Serhad, pêş da, me dıxwest bo guhdaran bıdeyne zanin ka tu lı ki ve dıjiy, jiyana te ya taybeti, tu lı ki va hatiye dınyayê, tu lı ku va mezınbûyi û tu kengê çûye Yunanê?
S.Bapir: Lı gor qeyda nıfusê, ez dı sala 1964 ê da, lı bajarê Tetwanê, lı bakûrê Kurdıstanê hatıme dınyayê. Pışti ku halê Kurdan zehmettır bû û lı ser Kurdan zêdetır zulm hate kırın, ez ji mecbûr mam, jı Kurdıstanê derketım û hatım Yunanistanê bûm penabereki politik. Ez dı 19 saliya xwe da hatıme Yunanistanê.
X. Zêbari: Dı 19 sali da tu çûye Yunanê, eve nêzikê çend salan e ku tu lı wêrê?
S.Bapir: Ev 25 sal ın ku ez lı Yunanistanê me.
X. Zêbari: Ev 25 salın ku tu lı wêrê, baş e te lı wêrê çı xwend?
S.Bapir: Lı vê derê, dı akademiya hunerên sıpehi da, dı hunerên cıwan da mın beşa resımê xwend û cardi mın dı eyni akademiyê da, dı heman akedemiyê da beşa grafikê xwend, wek diploma dıduyan. Dı vê navberê da jı boy xwendına, xwendına xwe ya zaningehê, mın jı Enstituya Kurdi ya Parisê mın bursa xwendınê sıtand. Bı vê munasebetê ez jı wan ra bêjım ku mala wan ava, gelek xortên me yên Kurd lı vê derê û keçên me, sıud wergırtın, sıud sıtandın, istifadekırın jı bûrsên Enstituya Kurdi ya Parisê.
X. Zêbari: Başe, disa berê ku em werın hunera te, nıha tu lı kijan wilayeta Yunanê dıjiy?
S.Bapir: Ez lı bajarê Thessaloniki dıjim. Bajarê Thessaloniki, yani Saloniki bajarê dıduya yê mezın yê Yunanistanê ye, nıfusa bajar dı derdorê yek milyon û sed hezar kes e.
X. Zêbari: Başe, Navendeki lı wêrê heye, Navenda Çand û Hunerê, ew wê navendê pırtuka te belevkıriye, ya huneri?
S.Bapir: Belê, dı navbera 23 yê nisanê û 17 yê gulanê da isal, mın lı wê derê pêşengeheki grafikan pêkani. Bı sedema pêşengeha mın, Navenda Çand û Hunerê ya Vafopulio ku gırêdayiya bajarvaniya Saloniki ye, katalogeki, pırtûkeki bı grafikên mın, bı berhemên mın çapkır. Pêşengeha mın lı wê Navendê pêkhat. Mın lı wê derê 92 berhemên xwe pêşkêşkır. Ku van berhemên xwe mın dı navbera salên 1988 û 2008 an da çêkırıbû, ango berhemên van 20 salên afırandına xwe ya huneri mın lı wê derê pêşkêşkır, dı warê grafikê da.
X. Zêbari: Başe, da bêyne lı ser babeteki din, bı zanina te hejmara Kurdan lı Yunanê çendek hene, akinciyên ku akincatiyê wergırtiye, destura akincatiyê wergırtiye?
S.Bapir: Rewşa Yunanistanê, rewşeki di ye.Yani Yunanistan çewa ku em dızanın lı gel Tırkiyê bı sınor e, dı behra Ege’yê da. Yunanistan jı aliyê Kurdan va û jı aliyê xeriban va, yên multeci û penaberan va wek cıheki derbasbûnê hatiye hesıbandın. Jı bo wi ji, gelek kes hatıne vır û jı vır derbasbûne ber bı rojavayê Awrupayê va. Nıha jı bo hejmara Kurdan em nıkarın dı warê resmi da tışteki bêjın, lê jı 10 hezar kesi zêdetır e, dıbe ku dı navbera 10-15 hezar Kurd lı vır hebın.
X. Zêbari: Baş e, Kurdan çı komel rêxısti lı wêrê hene lı Yunanê?
S.Bapir: Belê, rêxıstınên wan ên wek nunertiyên rêxıstınên siyasi hene, navendên kulturi hene lı Athina. Pıraniya Kurdan lı paytext Athina’yê dıjin, her wusa lı hın bajarên di ji, bajarên ku bender – liman lı wan dere hene, wek Patra û İgoumenitsa, lı wan deran ji Kurd dıjin. Lê çavên wan lê ye ku bı awayeki qaçaxi jı vır derkebın û ber bı İtalya va, ber bı navenda rojavaya Awrupayê va herın. Jı ber ku rewşa xeriban, rewşa penaberan lı Yunanistanê zehmet e. Yani dewleta Yunanistanê mafê -heqê peneberiyê nade xeriban.
X. Zêbari: Baş e, da bêyne berhemên te, pıraniya hunerê te, nexşekêşan bıla bıtın, pıraniya wan lı ser çı babeti ne, çı babeti te hılbıjartine?
S.Bapir: Çewa ku dı katalogamın da ji xwuya ye, dı wê pırtûka...
X. Zêbari: Ku gıhiştiye me, supas jı bo gıhiştiye me.
S.Bapir: Belê, ku mın jı we ra ji şandıbû. Pıraniya grafikên mın wek babet, wek tema lı ser Kurdan e. Lı ser bındestmayina Kurdan, lê ser ew daxwazên wan ên jı bo serbestiyê, jı boy serxwebûnê. Ez dıkarım bêjım ku heta dereceyeki grafikên mın politize ne, yani politikbûyi ne. Yani protesto dı nav grafikên mın da hene, ew rewşa Kurdan ya ne xweş û daxwazên Kurdan yên jı bo serbestiyê ez bı rêya grafikên xwe eşkeredıkım û dıafırinım.
X. Zêbari: Mın berê xwe dayê nişanêt aşitiyê ji tê da hene, te teyr çêkırıne, ev qulıng ın...
S.Bapir: Belê ev qulıng ın...Apê Xelef, zani...em lı bakûrê Kurdıstanê, yani dı perçeya Kurdıstanê ya ku dıbındestê Tırkiyê da, em jı Serhed’ê ne. İca lı Serhedê qulıng tên ser çiyayên Serhedê, ser çiyayê Sipanê Xelatê û çiyayên dın...
X. Zêbari: Ew qulıng bıharan...
S.Bapir: Belê mızginiya bıharê tinın...
X. Zêbari: ...mehên bıhara da derdıkevın û têne wêrê û dema ku dıbite zıvıstan têne xwarê dıçıne başûrê Iraqê.
S.Bapir: Raste dıçıne germiyanan..., yani dı kultura me da, dı ferhenga me ya bakûrê Kurdıstanê da, qulıng xerê, xweşiyê û bıharê tinın, her wusa te dit, çiyayên me bılınd ın û zıvıstan 5-6 meh berdewamdıkır berê, pışti hewqa sari, serma û seqemê, ica qulıng te dit wê xwıyabıkın, wê bı xwe ra bıharê binın, xweşiyê binın. Her wusa te di, dı kultura me da ew, wek babeteki serbıxwe, dengbêjiya Evdalê Zeynê heye...
X. Zêbari: Belê.
S.Bapir: İca Evdalê Zeynê û qulıngê baskşıkesti, wek tema pır tesir lı mın kıriye, Evdal dengbêjeki pır pır mezın bûye...
X. Zêbari: Belê, navê wi belav e gelek, rast e.
S.Bapir: Gelek sıtranên ku Kurdên Êrivanê, Kurdên Ermenistanê ku dı Radyoya Êrivanê da gotıne, beşek jı wan sıtranan yên Evdal bı xwe ne. Û Evdal ji, 110 sal beriya nıha mıriye, yani gor çavkaniyan. Ew qulıngê baskşıkesti, ew Evdalê Zeynıkê yê ku jı çavên xwe mehrum bûye, jı ronahiya çavên xwe mehrum bûye, bêpar bûye, tesir dı hunera mın da ji kır, yani qulıng wek motiveki mın bıkarani.
X. Zêbari: Evdalê Zeynê kore bûye, ya ne?
S.Bapir: Belê kor bûye, lê paşê gıhiştiye ronahiya xwe.
X. Zêbari: Belê, baş e da vegerine ve lı ser jiyane te bı xwe careke di, berê ku em bı dumayi binın, te zaro hene?
S.Bapir: Belê, tên destê te, sê zarokên mın hene, yê mın bı xwe xanıma mın Yunan e, lı vır ez bı keçeke Yunan ra zewıcim, şıkır jı Xweda ra, xanıma mın baş bı kurmanci hinbûye.
X. Zêbari: Nee? Fêri kurmanci bûye?
S.Bapir: Belê, pır baş kurmanci, hem xwendına kurmanci û hem ji nıvisandına kurmanci...
X. Zêbari: Belê, zaroyên te?
S.Bapir: Zarokên mın ji pır baş bı kurmanci dızanın, tu dızani apê Xelef, zıman û kurmanci jı boy me himê bıngehinê mıletbûna me ye...
X. Zêbari: ...Hebûna, rast e.
S.Bapir: Hebûna me ye, yani yan em wek mıletek hene, yan ji tune ne. Em bı zımanê xwe hene.
X. Zêbari: Bıbore da jı bira mın neçe, te behsa Evdalê Zeynê kır, te got yê kore bû, keko, hunermendeki di lı Badinan, lı Amediyê hebû dıgotınê Hemko Korê Amedi, ew ji geleki navdar e, sıtranêt folklori yêt herema Badinan geleki yên wi ne. Hemko Korê Amedi.
S.Bapir: Belê, demek ew ji... ew kesên ku xwıyadıke ku jı çavên xwe mehrum ın, bêpar ın, jı ronahiya çavan bêpar ın, xwıyadıke ku ser dengên xwe û ser guhên xwe zêdetır dısekının û ew qabiliyeta, hunera ku wê jı çav ji derketa, bı rêya zımanê xwe bı rêya guhên xwe derdıxın.
X. Zêbari: Hunermendê Kurd serhad Bapir, geleki sıpasiya te dıkın.
S.Bapir: Ez ji sıpasiya we dıkım, mala we ava. Ez dıxwazım lı vıra bêjım ku, ev gelek sal ın ku ez guhdareki Beşa Kurdi ya Radyoya Dengê Amerikayê me, ez bı kêfxweşi dengê we guhdaridıkım. Mala we ava.
X. Zêbari: Gelek sıpas.
Hemû hevpeyvin bı vi awayi ye:
Xelefê Zêbari: Guhdarê hêja û xwuştevi, lı gel sılav û rêzan, ev deme û hemû demêt we xweş bın. Bo bername ev ro, me hevpeyvinek dı gel hunermendê Kurd Serhad Bapir kıriye. Kekê Serhad ev demê te bı xêr!
Serhad Bapir: Ser sera, ser çava.
X. Zêbari: Kekê Serhad, pêş da, me dıxwest bo guhdaran bıdeyne zanin ka tu lı ki ve dıjiy, jiyana te ya taybeti, tu lı ki va hatiye dınyayê, tu lı ku va mezınbûyi û tu kengê çûye Yunanê?
S.Bapir: Lı gor qeyda nıfusê, ez dı sala 1964 ê da, lı bajarê Tetwanê, lı bakûrê Kurdıstanê hatıme dınyayê. Pışti ku halê Kurdan zehmettır bû û lı ser Kurdan zêdetır zulm hate kırın, ez ji mecbûr mam, jı Kurdıstanê derketım û hatım Yunanistanê bûm penabereki politik. Ez dı 19 saliya xwe da hatıme Yunanistanê.
X. Zêbari: Dı 19 sali da tu çûye Yunanê, eve nêzikê çend salan e ku tu lı wêrê?
S.Bapir: Ev 25 sal ın ku ez lı Yunanistanê me.
X. Zêbari: Ev 25 salın ku tu lı wêrê, baş e te lı wêrê çı xwend?
S.Bapir: Lı vê derê, dı akademiya hunerên sıpehi da, dı hunerên cıwan da mın beşa resımê xwend û cardi mın dı eyni akademiyê da, dı heman akedemiyê da beşa grafikê xwend, wek diploma dıduyan. Dı vê navberê da jı boy xwendına, xwendına xwe ya zaningehê, mın jı Enstituya Kurdi ya Parisê mın bursa xwendınê sıtand. Bı vê munasebetê ez jı wan ra bêjım ku mala wan ava, gelek xortên me yên Kurd lı vê derê û keçên me, sıud wergırtın, sıud sıtandın, istifadekırın jı bûrsên Enstituya Kurdi ya Parisê.
X. Zêbari: Başe, disa berê ku em werın hunera te, nıha tu lı kijan wilayeta Yunanê dıjiy?
S.Bapir: Ez lı bajarê Thessaloniki dıjim. Bajarê Thessaloniki, yani Saloniki bajarê dıduya yê mezın yê Yunanistanê ye, nıfusa bajar dı derdorê yek milyon û sed hezar kes e.
X. Zêbari: Başe, Navendeki lı wêrê heye, Navenda Çand û Hunerê, ew wê navendê pırtuka te belevkıriye, ya huneri?
S.Bapir: Belê, dı navbera 23 yê nisanê û 17 yê gulanê da isal, mın lı wê derê pêşengeheki grafikan pêkani. Bı sedema pêşengeha mın, Navenda Çand û Hunerê ya Vafopulio ku gırêdayiya bajarvaniya Saloniki ye, katalogeki, pırtûkeki bı grafikên mın, bı berhemên mın çapkır. Pêşengeha mın lı wê Navendê pêkhat. Mın lı wê derê 92 berhemên xwe pêşkêşkır. Ku van berhemên xwe mın dı navbera salên 1988 û 2008 an da çêkırıbû, ango berhemên van 20 salên afırandına xwe ya huneri mın lı wê derê pêşkêşkır, dı warê grafikê da.
X. Zêbari: Başe, da bêyne lı ser babeteki din, bı zanina te hejmara Kurdan lı Yunanê çendek hene, akinciyên ku akincatiyê wergırtiye, destura akincatiyê wergırtiye?
S.Bapir: Rewşa Yunanistanê, rewşeki di ye.Yani Yunanistan çewa ku em dızanın lı gel Tırkiyê bı sınor e, dı behra Ege’yê da. Yunanistan jı aliyê Kurdan va û jı aliyê xeriban va, yên multeci û penaberan va wek cıheki derbasbûnê hatiye hesıbandın. Jı bo wi ji, gelek kes hatıne vır û jı vır derbasbûne ber bı rojavayê Awrupayê va. Nıha jı bo hejmara Kurdan em nıkarın dı warê resmi da tışteki bêjın, lê jı 10 hezar kesi zêdetır e, dıbe ku dı navbera 10-15 hezar Kurd lı vır hebın.
X. Zêbari: Baş e, Kurdan çı komel rêxısti lı wêrê hene lı Yunanê?
S.Bapir: Belê, rêxıstınên wan ên wek nunertiyên rêxıstınên siyasi hene, navendên kulturi hene lı Athina. Pıraniya Kurdan lı paytext Athina’yê dıjin, her wusa lı hın bajarên di ji, bajarên ku bender – liman lı wan dere hene, wek Patra û İgoumenitsa, lı wan deran ji Kurd dıjin. Lê çavên wan lê ye ku bı awayeki qaçaxi jı vır derkebın û ber bı İtalya va, ber bı navenda rojavaya Awrupayê va herın. Jı ber ku rewşa xeriban, rewşa penaberan lı Yunanistanê zehmet e. Yani dewleta Yunanistanê mafê -heqê peneberiyê nade xeriban.
X. Zêbari: Baş e, da bêyne berhemên te, pıraniya hunerê te, nexşekêşan bıla bıtın, pıraniya wan lı ser çı babeti ne, çı babeti te hılbıjartine?
S.Bapir: Çewa ku dı katalogamın da ji xwuya ye, dı wê pırtûka...
X. Zêbari: Ku gıhiştiye me, supas jı bo gıhiştiye me.
S.Bapir: Belê, ku mın jı we ra ji şandıbû. Pıraniya grafikên mın wek babet, wek tema lı ser Kurdan e. Lı ser bındestmayina Kurdan, lê ser ew daxwazên wan ên jı bo serbestiyê, jı boy serxwebûnê. Ez dıkarım bêjım ku heta dereceyeki grafikên mın politize ne, yani politikbûyi ne. Yani protesto dı nav grafikên mın da hene, ew rewşa Kurdan ya ne xweş û daxwazên Kurdan yên jı bo serbestiyê ez bı rêya grafikên xwe eşkeredıkım û dıafırinım.
X. Zêbari: Mın berê xwe dayê nişanêt aşitiyê ji tê da hene, te teyr çêkırıne, ev qulıng ın...
S.Bapir: Belê ev qulıng ın...Apê Xelef, zani...em lı bakûrê Kurdıstanê, yani dı perçeya Kurdıstanê ya ku dıbındestê Tırkiyê da, em jı Serhed’ê ne. İca lı Serhedê qulıng tên ser çiyayên Serhedê, ser çiyayê Sipanê Xelatê û çiyayên dın...
X. Zêbari: Ew qulıng bıharan...
S.Bapir: Belê mızginiya bıharê tinın...
X. Zêbari: ...mehên bıhara da derdıkevın û têne wêrê û dema ku dıbite zıvıstan têne xwarê dıçıne başûrê Iraqê.
S.Bapir: Raste dıçıne germiyanan..., yani dı kultura me da, dı ferhenga me ya bakûrê Kurdıstanê da, qulıng xerê, xweşiyê û bıharê tinın, her wusa te dit, çiyayên me bılınd ın û zıvıstan 5-6 meh berdewamdıkır berê, pışti hewqa sari, serma û seqemê, ica qulıng te dit wê xwıyabıkın, wê bı xwe ra bıharê binın, xweşiyê binın. Her wusa te di, dı kultura me da ew, wek babeteki serbıxwe, dengbêjiya Evdalê Zeynê heye...
X. Zêbari: Belê.
S.Bapir: İca Evdalê Zeynê û qulıngê baskşıkesti, wek tema pır tesir lı mın kıriye, Evdal dengbêjeki pır pır mezın bûye...
X. Zêbari: Belê, navê wi belav e gelek, rast e.
S.Bapir: Gelek sıtranên ku Kurdên Êrivanê, Kurdên Ermenistanê ku dı Radyoya Êrivanê da gotıne, beşek jı wan sıtranan yên Evdal bı xwe ne. Û Evdal ji, 110 sal beriya nıha mıriye, yani gor çavkaniyan. Ew qulıngê baskşıkesti, ew Evdalê Zeynıkê yê ku jı çavên xwe mehrum bûye, jı ronahiya çavên xwe mehrum bûye, bêpar bûye, tesir dı hunera mın da ji kır, yani qulıng wek motiveki mın bıkarani.
X. Zêbari: Evdalê Zeynê kore bûye, ya ne?
S.Bapir: Belê kor bûye, lê paşê gıhiştiye ronahiya xwe.
X. Zêbari: Belê, baş e da vegerine ve lı ser jiyane te bı xwe careke di, berê ku em bı dumayi binın, te zaro hene?
S.Bapir: Belê, tên destê te, sê zarokên mın hene, yê mın bı xwe xanıma mın Yunan e, lı vır ez bı keçeke Yunan ra zewıcim, şıkır jı Xweda ra, xanıma mın baş bı kurmanci hinbûye.
X. Zêbari: Nee? Fêri kurmanci bûye?
S.Bapir: Belê, pır baş kurmanci, hem xwendına kurmanci û hem ji nıvisandına kurmanci...
X. Zêbari: Belê, zaroyên te?
S.Bapir: Zarokên mın ji pır baş bı kurmanci dızanın, tu dızani apê Xelef, zıman û kurmanci jı boy me himê bıngehinê mıletbûna me ye...
X. Zêbari: ...Hebûna, rast e.
S.Bapir: Hebûna me ye, yani yan em wek mıletek hene, yan ji tune ne. Em bı zımanê xwe hene.
X. Zêbari: Bıbore da jı bira mın neçe, te behsa Evdalê Zeynê kır, te got yê kore bû, keko, hunermendeki di lı Badinan, lı Amediyê hebû dıgotınê Hemko Korê Amedi, ew ji geleki navdar e, sıtranêt folklori yêt herema Badinan geleki yên wi ne. Hemko Korê Amedi.
S.Bapir: Belê, demek ew ji... ew kesên ku xwıyadıke ku jı çavên xwe mehrum ın, bêpar ın, jı ronahiya çavan bêpar ın, xwıyadıke ku ser dengên xwe û ser guhên xwe zêdetır dısekının û ew qabiliyeta, hunera ku wê jı çav ji derketa, bı rêya zımanê xwe bı rêya guhên xwe derdıxın.
X. Zêbari: Hunermendê Kurd serhad Bapir, geleki sıpasiya te dıkın.
S.Bapir: Ez ji sıpasiya we dıkım, mala we ava. Ez dıxwazım lı vıra bêjım ku, ev gelek sal ın ku ez guhdareki Beşa Kurdi ya Radyoya Dengê Amerikayê me, ez bı kêfxweşi dengê we guhdaridıkım. Mala we ava.
X. Zêbari: Gelek sıpas.
05/06/2009
Subscribe to:
Posts (Atom)
