02/04/2013

Du Gotın Lı Ser Rojbûnan


Du Gotın Lı Ser Rojbûnan
Pênc sal beriya nıha dema ku mın qeyda xwe dı Facebookê da çêkır, dı formê da, weki her kesi, mın ji  dıviya roja jıdayikbûna xwe bınivisanda.  Mın ji hıma 2 yê Nisanê wek roja jıdayikbûna xwe dani.  Lê hıngê haya mın jê tûnebû ku ev rojbûn yek jı fonksiyonên muhim ya tora Facebookê  ye. Gelek paşê ez pê hısiyam ku vayê hın nas û dost û her wusa ji xwışk û bırayên mın ji dı vê roja ku mın behskıri da “rojbûna” mın pirozkırıne. Mın ji, bı gelek wext derengi be ji jı wan ra gote “sıpas, mala we ava”.

Nıha lı vır ez dıxwazım hınek behsa çirokên van rojbûnan bıkım. Dı cıvatên modern yên dewletên Rojava da, dema ku zarokeki tê dınê, qeyda ewi zarokê ji lı ba saziyên dewletê da tê çêkırınê. Êdi zarok xwediyê rojbûneki ku hatiye qeydırın e. Dı salên zarokatiyê da, lı anagorê imkanên malbatê ev rojbûna zarok tê pirozkırınê. Bani zarokên hevalên ewi zaroki, yên nas û dostan dıkın, şêrinayi an ji tışteki dın tê ikramkırınê, hem dê û bav û hem ji nasên hati diyariyan jı bo ewi zaroki tinın. Ev rojbûn êdi dıbe wesile da ku zarok têra xwe jı xwe ra bıleyzın û mezın ji hev bıbinın û jı xwe ra sohbetê bıkın.

Dı cıvatên Xristiyan yên Awrupayê da, em bêjın wek minak, lı ba Xristiyanên Orthodoksên Yunan da, pışti ku zarok mezın dıbe, em bêjın dıgıhije panzdeh - bist saliya xwe, rojeki dın tê, ku êdi ev roj, roja rojbûnê datine ber siya xwe. Ev roj, roja navê eziz e ku zarok navê xwe jı navê wi ezizi gırtiye. Wek nımûne navên weki Nikolaos, Maria, Ioannis, Georgios û hwd. Êdi kes, ne rojbûna xwe, lê roja ku navê ezizê ku ewi bı xwe ji navê xwe jê gırtiye, pirozdıke. Dêr dı “salnameya pırozkırınê” da, rojên  navên bı sedan ezizan tayinkıriye. Hıma bêje her roj, roja pirozkırına navên çend ezizan e. Êdi ew kes dı mala xwe da wê rojê şayiya navê xwe pirozbıke û her wusa ji dı ciyê karê xwe da ji, wê şêrinayiyê an ji tışteki dın ikramê karbırayên xwe bıke.

Lı ba me Kurda, ne ew kultura qeydkırına roja jıdayıkbûna zarokan hebû û jı xwe, ne ji tu ezizên me hene. Dıbe ku dı van 20 salên dawi da beşek Kurdên ku lı bajar û qesebeyan da rûdınên, roja çêbûna zarokên xwe rast dıdıne qeydkırınê. Lê çewa ku em pê dızanın, ew rojbûnên pıraniya kesên ku dı emrê mın da ne, ku dı qeyda saziya nıfûsê ya dewleta Tırkan da hene, şaş hatine nıvisin. Vêca ev şaşiti ne tenê dı qeyda rojan da çêbûne, her wusa ji dı mehan û salan da ji çêbûne. Jı ber ku lı ba me, ne muhimbûna qeyda roja çêbuna zarok û her wusa ji pirozkırna vê rojbûnê hebûye, wek mılet me vi mıjarê jı xwe ra nekıriye “derd”. Bê guman jı berê va hın istisna hebûne, nemaze lı ba hın malbatên xwenda, beg û aristokratên Kurdan.

Jı aliyê di da saziya nıfûsê ya dewleta Tırkan, ango “Nıfüs İdaresi” dı çavê xelkê me da, weki wan hemû saziyên dewletê bû, ku dıviya merıv hivza xwe jê bıkıra, xwe jı jê bıparasta. Jı xwe ew sazi lı gelek ciya da dı nav avahiya qeymeqamtiyê da bû. Dıviya bıçûna wır û bı zımanê Tırkan zarokên xwe lı wır bıdana qeydkırınê. Dıviya lı ba bav, ev roj, meh û sala jıdayıkbûna zarok, jı berê va lı ciyeki da hatıbûya nıvisin û anagorê van malûmatan dıviya karmendê dewletê ji qedrê van malûmatan bıgırta û rast bıhata qeydkırınê. Dı pratikê da pıraniya caran tu tıştek jı vana pêknedıhat. Bav pışti çêbûna 2-3 heta 4-5 zarokên xwe, dıçû wana hemûyan bı hev ra qeydê nıfûsê dıkır. Pıraniya caran ev ji jı mecbûriyetê dıhat, zarok êdi mezınbûne û dema şandına mektebê hatiye û dıvê werın qeyidkırınê.

Dı rewşeki wusa da, ne tenê roj, meh û salên çêbûna zarokan, her wusa ji gelek caran navên wan ji tevlihevdıbın û şaş têne nıvisin. Herçi navên kurdi ne, ew nedıhatıne qebûlkırınê û şûna wan hıma lı wê derê bı insiyatifa karmendên nıfûsê naveki erebi an ji tırki lı zarok datanin. Navê keçıkê dıbe ku Sti be, lê êdi dı nıfûsê da bûye Ayşe, Fatma an ji naveki dın. Fenomeneki dın ya qeyda zarokan ya nıfûsê ji “ 1-1” e. Ango karmendê dewletê jı tıralti û ihmalkariya xwe, an ji anagorê direktifên dewletê, roja çêbûna bı sedhezaran zarokên Kurdan roja 1ê meha 1a danine. Herçıqas roja”1ê meha 1a” 1/365 ê rojên saleki be ji, dı qeyda nıfûsê yên zarokên Kurdan da em qat bı qat zêdetır leqayê vê rojê tên. Disa gelek caran zarokê pıçûk jı yê mezın mezıntır an ji cêwik hatıne qeydkırınê.

Her çıqas bavê mın xwenda bû ji (medreseyê xwendıbû û bûbû mele, lê dı mızgeftan da meletiyê nekır), jı ber ku ev kultur û muhimbûna qeyda roja çêbûna zarokan lı ba wi ji tunebû, qeydên me zarokan ji rast nehatine nıvisin. Roj, meh û salên pıraniya me zarokan şaş hatıne nıvisin. Tê bira mın, dı sala 1979 a da, bavê mın çû qeyda 5 zarokên xwe bı hev ra lı ba dewletê kır. (Dıbe ku ez dı nıviseki di da behsa serboriya navên xwışk û bırayên xwe ji bıkım.) Hıngê, bırayeki mın dıbıstana despêkê qedandıbû û dıviyabû bıçûya ya navin- ez behsa Tetwanê dıkım-, lê hê qeyda wi ya lı nıfûsê nehatıbû çêkırınê. Dema ku jı dıbıstana wi  jı bo diplomeya dıbıstana despêkê ewraqeki resmi yê nıfûsê xwestın, hıngê hewcedariya qeyda nıfûsê ji derket meydanê. Dı vê navberê da 4 xwışkên mın ji çêbûbûn, bavê mın qeyda wan her pêncan bı hev ra kır. Dı malbata me da ji fenomenên “1-1” , yê pıçûk jı yê mezın mezıntır nişandan û her wusa ji bêyi ku cêwikê hev bın, cêwik qeydkırın  hene. Wek encam, hın xwışk û bırayên mın yên ku sal û niv- du salan jı hev mezıntır ın bı hev ra dest bı dıbıstanê kırın.

Herçi yê mın, heta ku mın lı Tetwanê liseyê ji qedand, xeyni careki ez leqayê tu pirozkırınên rojbûnan nehatım. Ew yek car ji ew bû ku, rojeki hevaleki me yê Laz, ku ew dı nav tevgera kurdi da bı me ra dıxebıti, got ku “ev roj rojbûna mın e” û çû kiloki karçin sıtand, lı me belavkır û me bı hev ra xwar. Dıbe ku mın dı pırtûkên mektebê an ji dı pırtûkên çirokan yê bı zımanê tırki da xwendıbe, lê dı pratikê da ez leqayê tu pirozbayiyên dın nehatıme. Dı liseyê da, dı sınıfên 43-45 xwendekari da, hıma bêje dı her sınıfê da 1 an ji 2 zarokên serbazên dewleta Tırkan yên lı Kurdıstanê hebûn. Ew dı lojmanên leşkeriyê da dıman, bı otobêsa leşkeri wan dıbırın û dıanin dıbıstanê, dıbe ku wan dı nav xwe da rojbûnên xwe pirozdıkır.

De ica ez mezın bûm, pışti salên zehmet yên xebata Kurdayetiyê û fırarbûna 2 salan, mın dı sala 1984 a da wek multeciyeki politik xwe sıpart Yunanistanê. Dema ku em pênc kes bı nepeni gıhiştın Yunanistanê, hevalan lı me şiretan kırıbûn ku dıvê em bı navên xwe yên rasti seri lı dewletê nedın. Yunanistan dewleteki bû ku tu heqên multeciyên siyasi lê tunebûn, dewletê tu alikariyê bı wan nedıkır, jı ber vê yekê ji wek welatê derbasbûnê bû. Ku merıv lı vır bı navê xwe yê rasti seri lı dewletê bıdaya hıngê, paşê disa bı eyni navi nıkarıbû bıçûya dewleteki Rojavayê  Awrupayê û lı wır daxwaza mafê penberiya siyasi bıkıra, wê te bıgırtana û tafıl te paş va bışandana Yunanistanê. Werhasıl ez çıma serê we bıêşinım, mın ji anagorê şiretan kır, ne bı navê xwe Evdıla lê bı navê Serhad seri lı dewletê da û her wusa ji roja jıdayikbûna xwe ji 21 ê adarê, roja Newrozê dani. Herçıqas dewleta Yunan jı multeciyan ewraqên resmi dıxwest ji, me jı wan ra dıgot ku “ma qê wun nabinın, halê me halê peydakırına ewraqên resmi yên Tırkan e, me bı zoreki xwe jı destê wan fılıtandiye.”  Bı vi awayi qeyda mın lı Yunanistanê çêbû û mın heqê multecitiya siyasi gırt. Lê pışti saleki dema ku mın jı Enstituya Kurdi ya Parisê bursa xwendınê sıtand, hıngê mecbûri mın ewraqên resmi yên nıfûsê yên dewleta Tırkan jı bavê xwe xwest û ani da dewleta Yunan û disa bı vi awayê, anagorê wan ewraqan qeyda mın hate çêkırınê û mın xwendına xwe pêkani. Lê dı nav dost û hevalên Kurd û Yunan da navê mın her Serhad ma.

Dı salên xwendekariyê da, ez leqayê şayiyên rojbûn û şayiya navên (ezizên) hevalên Yunan dıhatım, wan ji jı mın pırsdıkır ka gelo ez kengê pirozdıkım. Tu bersıveki mın ê maqûlane tunebû jı bo mın û jı bo wan. Her wusa me 30-40 xwendekarên Kurd yên jı her çar perçeyên Kurdıstanê ji, tu rojbûnên xwe piroznedıkır. Mın dı sala 1992 ya da zaningehê qedand û 16 sal beriya nıha ji dest bı mamostetiya dıbıstana navin û liseyê kır. Lı dıbıstanê ez zêdetır leqayê van pirozbayiyan hatım. Hevalên mamoste roja navên (ezizên) xwe da, şêrinayi, paste û borek dıanin û ikramê me karbırayên xwe dıkırın. Mın dit ku wusa nabe, dıvê ku merıv xwe dı çavê xelkê da pıçûk nexine û nebe parazit ji.  Vêca ez ji, ev 16 sal ın ku her sal jı bo roja Newrozê, pakêteki şêrinahi dıbım dıbıstana xwe û ikramê karbırayên xwe dıkım. Dema ku jı mın dıpırsın, “xêr e, tu çıma ikramdıki?”,  ez jı wan ra dıbêjım ku iroj  Newroz e, cejna netewi ya Kurdan û sersala kevneşopi ya Kurdan e, û her wusa ji ez bersıva pırsên meraqdaran dıdım.

Par diya mın bûbû mêvana mın, wextê me çêbû û me behsa gelek tıştan kır. Dı nav gotınan da, mın jê pırsi “dayê ez kengê hatıme dınê, tê bira te? Diya mın jı mın ra got ku ez dı payizê da hatıme dınê. Dı nıfûsa dewletê da ji meha nisanê dınıvisine. Bê guman diya mın rast dıbêje. Ez bı xwe baweriya xwe bı hafızeya mezın û kûr ya diya xwe tinım ne bı kaxıd maxıdên dewleta Tırka.

Bê guman, mın ji dıxwest rojbûna xwe ya rasti bızanıbûya, lê jı ber ku ez bı rojbûna xwe nızanım ez xwe kêm an ji mehrûm nahesıbinım, ez ne xemgin ım. Dı jiyana mırovan da rojên xweş ji hene yên nexweş û teal ji hene. Ya muhim ew e ku merıv van hemû rojan beşek jı jiyana xwe bıhesıbine. Lı ser rojên nexweş û teal bıfıkıre û dersan jê werbıgre û jı rojên xweş ji şabıbe û teamê jê bıstine. Ez her rojeki xwe yê xweş weki rojbûna xwe bıhesıbinım.

Jı aliyê di va, dı çarçoveya  vê nıvisa xwe da ez dıxwazım behsa bûyereki dın ji bıkım ku lı ser rojbûnê ye û her wusa ji çend ditınên xwe lı ser bûyerên ku me Kurdan eleqederdıkın, bêjım. Ev çend sal ın ku PKK rojbûna serokê xwe yê gırti Abdullah Öcalan pirozdıke. İhtimaleki mezın ew e ku ew roja ku tê pirozkırınê ji, jı ber sedemên ku mın lı jorê behsa wan kırıye, ne rojbûna A. Öcalan e. Ango ya mantıqi ev e. Çewa ku em dıbinın, PKK van çend salên dawiyê da vê rojbûnê pirozdıke û A. Öcalan ji jı vê pirozkırınê qayıl e.

 Dı pêvajoya avakırına profilê xwe da, A. Öcalan gav bı gav sıfatan lı xwe dani. Sekreterê gışti yê PKK (ku ez ne şaş bım), serokê PKK, serokê netewi, rêberê gelê Kurd. Dıbe ku nav û sıfatên dın ji hebın û yên nû ji werın. Dı pêvajoya avakırına profilê A. Öcalan da, têkıliyeki weki şêx û mırid, pêxember û bawermendên wi dı navbera A. Öcalan û qadırên PKKê da hate avakırınê. Ev rojbûna wi ji, wek xeleqa dawi ya vê pêvajoyê ye. Pirozkırına rojbûna Hz. İsa û Hz Muhammed hebe nexwe wê çıma pirozkırına rêber A. Öcalan tunebe! Vêca, serok çı bıbêje rast e. Serok keseki wusa ye ku tu cari şaşitiyan nake, nayê xapandın û kesi ji naxapine. Her dem rastiyan dıbêje, “tehlilên” wi yên lı ser dirokê, dema nıha û sıberojê  hemû rast ın û dıvê neyêne munaqaşekırın. Xeyni xeta wi ya siyasi, hemû fıkır û ramanên dın yên Kurdan, fıkır û ramanên xayin û xwefıroşan nın. Bê guman ev hemû diyardeyên têkıliyên oli yên şêx û mırid û tariqatiyê, dogmatizm û fanatizmê ne. Her çıqas kesên sosyalist û komunist dı teoriya xwe da mesafeki çend gazan datinın navbera xwe û olan da, lê dı pratikên xwe da, em dıbinın ka ew çewa dıbın bawermend û mıridên serokên xwe. Bê guman post û meqam û feydeyên abori yên vê mıridbûnê ji hene.

Ku ev mıriditi nin bûya, hıngê, (serok) PKK heta gırtına A. Öcalan dıgot “Kurdıstana serbıxwe û yekgırti” jı bo vê daxwaz û armancê bı dehhezaran cıwanên Kurdan ketın nav PKKê û hatın Kuştın. Dıgot ku Kemalizm awayeki dın yê faşizmê ye. Lê pışti gırtına A. Öcalan, em hınbûn ku vayê diya wi Tırk e (tışteki xırab nine ku diya merıv an ji bavê merıv Tırk be, lê dema ku merıv vê yekê cara pêşi dı gırtına xwe da bıbêje, hıngê ev dıbe qelsiti û zeafi). Û A. Öcalan jı dema gırtına xwe û heta salek du sal beriya nıha, bûbû pesndarê kemalizmê û Mustafa Kemal. Ew Mustafa Kemalê mimarê xapandın, bındestkırın û şıkandına Kurdan!  A. Öcalan dıbêje ku “tu pırsgırêkên me bı ala û sınorên Tırkiyê ra tune ye, lı Çanakkaleyê Tırk û Kurd bı hev ra lı hımberê emperyalizmê şerkırıne, Tırkiye  û Tırkiyelibûn Kurdan ji dıxe nava xwe”. Maşallah, xwıya dıke ku nıha ji bûye pesndarê “bıratiya islami ya Tırk û Kurdan ya hezar sali” û pesındarê “misaki milli” û “osmanlitiya nû” ya ku başûrê Kurdıstanê û perçeya Kurdıstanê ya Bınxetê dı nav sınorê Tırkiyê da dıxwaze û dıhesıbine. Van daxwazên Tırkan yên salên 1920 an, ku nıha serokên Tırkan vekıri nıkarın bıbêjın, dı vê rewşa hassas ya statuya başûrê Kurdıstanê û (pışti hılweşandına rejima Esad) ihtimala destkevtın û statuyeki jı bo Kurdıstana Bınxetê ji, nıha A. Öcalan bı xwe dıbêje!

Mıridên A. Öcalan ji, dı her serdemi da serokên wan çı bıbêje wi tışti dubaredıkın. Kes napırse, dı demeki da ku başûrê Kurdıstanê gavek-du gavan lı pêşiya deriyê serxwebûnê da ye, kanê ew daxwaza Kurdıstana serbıxwe û yekgırti? Seddam ket, rejima diktator ya Suriyê lı hemana ye, lı ber ketınê ye û ne Tırkiye û ne ji İran êdi weki berê nıkarın daxwazên mafên Kurdan pıştguhbıkın û weki berê bı rıheti Kurdan bıpelçiqinın. Dınya guhıriye, ango pışti sala 1918a, imkan û fırsetên jı bo Kurdan tu car hınde lıhevhati nin ın. Pışti avakırına PKK (1978) ku dıgot “em jı bo Kurdıstana serbıxwe û yekgırti mucadeleyê dıkın”, 34-35 sal derbasbûne. Jı wê çaxê heta nıha en hındık 30 mıletên bındest, an ji xwedi statuyeki kêm, serxwebûna xwe ilankırın û bûn xwediyên dewletên xwe yên serbıxwe. Gelo çewa A. Öcalan dıkare bêje ku “ dı nav tepsiki zêr da dewleta Kurdi bıdıne mın ez qebûlnakım, emperyalist û İsrail lı başûrê Kurdıstanê wê dewleteki kurdi avabıkın ez lı dıji wi tışti me”? Ew dıkare bêje, gelo bı dehhezaran qadır û endamên PKKê vê yekê çewa qebûldıkın? Ev sistema xwekuji, xesandınê û mıriditiyê çewa hate avakırınê?

Kurd, lı ser axa xwe yê diroki, bı çıl milyoni zêdetır nıfûsa xwe va, yek jı si mıletên heri mezın yê dınyayê ne. Dı dınyaya 220 dewletan da, ku hıjmara dewletên ku nıfûsa wan nagıhije deh milyoni ji jı sedan zêdetır ın û her wusa dewletên bı nıfûsên sed hezari ji hene, gelo Kurd çewa bê daxwaz û bê pusula hatın hıştın? Enerjiya Kurdan çıma jı bo tıştên bêxêr, bêmerêz û vala tê xerckırınê? Û em wek mılet, heta kengê em ê  kole û bındestê xelkê û wek sêwiyên ber diwaran stûxwar û bêpar bıminın?

Û ez disa werım ser pirozkırına rojbûna A. Öcalan, mıletê Kurd gune ye, heqê tu kesi û seroki tune ye ku xort û keçên Kurdan jı bo rojbûna xwe, an ji jı bo “tecrita lı ser xwe” an ji jı bo tışteki dın yê “xwe” bıde kuştınê.

Serhad Bapir
2 yê Nisana 2013 ya

No comments: