Sipas Nisêbîn!

Çend roj berê mamosteyeka Tirk ku li dibistanekî Nîsêbînê da dixebite, twîtekî belavkir, ku Kurdan gelek behsa wê twîtê kirin. Bi awayekî giştî Kurdan vê mamosteya hanê bi nijadperestîyê tawanbar kir û li dijî wê derketin. Ez wekî van Kurdan nafikirim.

Mamosteya bi navê Büşra Tarım, di twîta xwe da wusa gotîye: “Gelo êdî tayîna min dikare derbikeve. Xwedayo lewra êdî tehamula min ji bo bi kurdî axaftina mirovan nemaye” Ev tiştên ku vê mamosteya hanê gotîye gelek mirovane û xwezayî ne. Ew mamosteya Tirk e, li anagorê sîstema perwerdeyîya dewleta Tirkan (ku Kurdistanê wek welat, Kurdan wek milet û kurdî jî wek ziman nasnake) tayîna wê li perçeya Kurdistanê ya ku di bin destê Tirkîyê da ye, derketîye û bê dilê xwe, ji mecbûrîyetê çûye wir. Li wir leqayê rastîya zimanê kurdî hatîye. Şagirtên dibistanê û xelkê bajêr di nav xwe da bi zimanê Kurdî dipeyvin, ku ev mamoste bi vî zimanî nizane û jê fêhm nake. Mamoste xwe li warê zimanekî bîyanî da dibîne, ji ber ku bi vî zimanî nizane wek xerîbekî di nav xelkê vî bajarî da dijî, ji vê rewşê xwe aciz û bêzar e û wek mamoste li benda tayîna xwe ye, da ku ji vî bajarî here û ji vê izdirabê bifilite. Banî Xwedayê xwe dike û dibê “Xwedayo lewra êdî tehamula min ji bo bi kurdî axaftina mirovan nemaye”. Ev îtîrafa rastîya vê mamosteya hanê ye, êdî tehamûla wê nemaye ku li vî bajarî biyanî bijî. Ev mamoste bi xwe, ne anagorê xusîsîyetên zimanî yê vî bajarî ye, naxwaze wek Tirkek di nav warê zimanê kurdî da bijî, ew di warê ziman da xerîba vê deverê ye. Di vê twîtê wê da “ew û em” baş xwiya dikin û herî baş jî wek du zimanên cihê, zimanê tirkî û zimanê kurdî. Ev mamosteya hanê bi twîteke xwe dixwaze ji vî bajarê Kurdistanê here, tehamula wê nemaye ku li vî bajarê ku xelk bi kurdî dipeyve bimîne. Ev tevgerekî mirovane ye.

Ji alîyê dî va ev “krîz”ek e. Rastîya vê mamostê û rastîya siyaseta dewleta Tirkan ne lihev in û ev mamoste bê hemdê xwe vê nakokîyê eşkere dike. Divê em Kurd kirîzên piçûk û mezin derînin pêşberî xelkê Tirk, da ku ew bi xwe jî fêhmbikin ku bindestbûna Kurdan ê zirarê bigîhîne kalîteya jîyana wan jî.

Li Kurdistanê bi dehhezaran mamosteyên ku xwe Tirk dihesibînin hene û leqayê vê rastîya zimanê kurdî tên û ji vî tiştî nerehet in, lê ew wêrektî bi wan ra tuneye ku bêjin “Xwedayo ez dixwazim ji vir herim, lewra êdî tehamula min ji bo bi kurdî axaftina mirovan nemaye” û bi bêdengî karê xwe yê mecbûrî dikin, heta ku tayîna wan derkebe û herin Tirkîyê.

Kurd dêlva ku vê mamosteya hanê rexne bikin û wê bi nijatperestîya Tirkan tawanbar bikin, divîya jê ra bigotana “aferim ji te ra ku tu rastîya xwe wusa vekirî eşkere dikî, cihê kesên wekî te ne ev der e, divê wun herin Tirkîyê û zarokên Tirkan bi zimanê tirkî perewerde bikin, ev der Kurdistan e, Kurd li vir dijîn û bi kurdî dipeyvin, li we jî neheqî tê kirin dema ku we dişînin Kurdistanê”. Û Kurdan dîsa divîya bigotana ku “Xwedayo, êdî tehamula me jî nemaye ku zarokên me bi zimanekî biyanî têne perwede kirinê, em perwerdeya bi zimanê xwe dixwazin. Bila mamosteyên ji miletê me, bi zimanê miletê me perwereyê bidine zarokên me” û dîsa, her wusa jî, divîya bigotana ku, “divê Tirkîye jî wek dewlet tayîna xwe derîne û bi hemû sazîyên xwe va, ji welatê me derkebe û here welatê xwe.”

Ku ev mamosteya hanê twîteka wusa biweşanda ê bala Kurdan nekişanda û ê li dijî vê mamosteyê derneketana: “Gelo êdî tayîna min dikare derbikeve. Xwedayo lewra êdî tehamula min nemaye ku ez li van deran bimînim.” Di beyanekî wusa da rastîya zimanê kurdî, ferzkirina zimanê tirkî li ser Kurdan û kolonîbûna Kurdistanê ê xwîya nekira.

Bê guman ê berpirsîyarên îdarî yên vê mamosta hanê jê ra bêjin ku “tehamula me jî nemaye ku xelkê vî bajarî bi kurdî dipeyve, lê divê em vê yekê bi eşkereyî nebêjin. Divê em karê xwe baş bikin, ka bala xwe bide bajarên din, çewa êdî xelk dev ji kurdî berdaye, bi sebr divê em karê xwe bikin, em ê li vir da jî serkevin û hwd.”

Kurd di binê hişê xwe da serdestîya zimanê tirkî li ser Kurdan û her wusa jî sîstema perwerdeyîya Tirkan ya zimankuj qebûl kirine, tenê bila kesekî rasterast an jî ji kêlekê va (wekî vê mamosteya hanê) behsa vê rastîyê neke. Dixwazin ji vê mamosteya hanê û ji hemû mamosteyan ra bêjin ku, di nav vê sîstema zimankuj ya perwerdeyîya dewleta Tirk da bixebitin lê tenê gazindan ji rewşa xwe nekin.

Texrîbata kolonîbûne (ku Kurdistan ne kolonî ye jî, ji kolonîbûnê jî xirabtir e, lewra kolonîbûn jî statûyek e) li ser mêjîyê Kurdan da di her warî da gelek mezin e. Di artêşa dagirker da “xizmeta” leşkerîya mecbûrî normal tê dîtin, perwerdeyîya bi zimanê kujer normal tê dîtin. Bi zimanê tirkî axaftina Kurdan normal tê dîtin û êdî li gelek deverên bakûrê Kurdistanê bi kurdî axaftin ne normel e ji bo piranîya Kurdan.

Sîyaseta Kurdan “em û ew”ê nekirîye bingeha polîtîka xwe û her wusa jî pênasyekî rast ji bo zimanê tirkî danenîye. Zimanê tirkî zimanê Tirkan e û li wan pîroz be, ji bo me zimanekî biyanî ye, lê dema ku zimanê me hatîye qedexekirinê û zimanê tirkî ji bo asîmîlekirina me li ser me hatîye ferzkirinê, êdî navê vî zimanî ji bo me, zimanê kujer e. Encamên kuştina zimanê kurdî mixabin êdî “baş” xwiya dike. Erê, ji bo me navê zimanê tirkî, zimanê kujer e.

Nijadperestîya herî mezin qedexekirina zimanê miletekî ye, li seranserê cîhanê dibe ku kêm mînakên vê zimankujîyê hebin. Kurd dibêjin ku “tu dikarî zimanê xwe li ser me ferz bikî û zimanê me bikujî, lê tenê nebêje “Xwedayo lewra êdî tehamula min ji bo bi kurdî axaftina mirovan nemaye”.

Ka em rolên xwe biguherînin: Em bifikirin ku Kurdistan serbixwe ye û Xwedê neke ku me welatek û miletekî ji xistîye bindestê xwe. Û dîsa Xwedê neke, em jî eynî vê pratîka polîtîkaya dewleta Tirkan ya ku li ser me Kurdan pêktîne, tînin serê vî miletî. Em navê vî miletî jî “Bêvan” danin û zimanê vî miletî jî bila bibe “bêvankî”. Mamosteyeka Kurd ku li welatê Bêvanistanê anagorê sîstema serdestîya zimanê kurdî, bi zimanê kurdî perwerdeyê dide û bi tayîna mecbûrî li wir dimîne, li wir rastî sosyolojîya welatê “Bêvanistanê” tê û her wusa jî rastîya zimanê “bêvankî”. Ji vî zimanê fêhm nake, xwe di nav xerîban da dihesibîne û ji vê rewşa xwe aciz e û twîteke wusa diweşîne: “Gelo êdî tayîna min dikare derbikeve. Xwedayo lewra êdî tehamula min ji bo bi “bêvankî” axaftina mirovan nemaye”. Eşkerekirina vê beyanê, tiştekî gelek mirovane û xwezayî ye. Ew di rewşekî awarte da ye, bi zimanekî biyanî ji bo zarokên xelkê “Bêvan” dersan dide, li derdora wê her kes bi zimanê “bêvankî” diaxive, lê ew bi xwe bi vî zimanî nizane, ew dixwaze vegere welatê xwe (Kurdistanê) û ji vê izdirabê bifilite. Gelo ne normal e ku kesekî wusa bifikire?

Di sistema ne demokratîk ya Tirkîyê da, di mijarên bi vî awayî da kesekî nikare ji rewşa xwe gazindan bike. Em dizanin ku ji ber şerê PKK li bakûrê Kurdistanê, dema ku ji bo “xizmeta” leşkertîya mecbûrî xortên Tirkan dişandin Kurdistanê, ev ji bo malabatên wan û ji bo wan dibû sedema tirs û êşekî mezin, lewra li Kurdistanê serê çend rojan carekî her leşker dihatine kuştinê. Her wusa jî Kurdên şervan û yên sivîl dihatine kuştinê, lê kuştina van Kurdan ne derdê Tirkan bû. Ew ketibûn xema zarokên xwe. Ji malbatên Tirk yên ku destê wan digihîjî cihên bilind, torpîl çêdikirin da ku zarokên xwe neşînin vê “herema tehlûke”. Leşkerên ku li Kurdistanê “xizmeta” xwe dikirin vê yekê ji bo xwe wek bêşansîtîyekî mezin didîtin û her wusa jî psîkolojîya gelekan ji wan xira dibû. Lê belê ne ev leşker û ne jî malbatên wan dikaribûn bi eşkereyî ji vê yekê gazindan bikirina, her kes di donê xwe da diqijilî. Ji ber hin sedeman heta niha gelek kêm kes (ku di nav wan da Kurd jî hene) “xizmeta” leşkertîya mecbûrî red kirine û êş û cezayê vê redkirinê dîtine.

Heman tişt di dereceyekî din da ji bo mamosteyên Tirk jî wusa bû. Di salên 90î û pê va, dewletê cot miaş dida mamosteyên ku li Kurdistanê dixebitîn, lewra gelek kes nedixwest li wir bixebitin. Di twîta vê mamosteya Tirk da xwiya nake ku ji bo kuştina zimanê zarokên Kurdan ew tu xeman dixwe, lê ew jî ketîye derdê xwe, dibêje “ez heyf im” ku li warê zimanekî ji bo min biyanî da ez bixebitim û bijîm, dibêje “ez mehf dibim.”

Nijadperestîya tirkî û zimankujî, bingeha sîstema perwerdehîya dewleta Tirk e li Kurdistanê û li Tirkîyê. Hemû mamosteyên ku di vê sîstemê da dixebitin, kêm û zêde alîkarîya vê pêvajoyê dikin. Li Kurdistanê di sîstema perwerdeyîya dewleta Tirkan da çend cûre mamoste hene û em tev bûne şahidên van mamosteyan:

1- Mamosteyên ku parastina nirxên dewleta Tirkan (yekparebûna dewleta Tirkîyê û yek miletbûna hemû şênîyên Tirkîyê) ji xwe ra kirine bingeha liv û tevgera mamostetîyê. Kesên di vê kategorîyê da ku piranîya wan ku bi esl xwe Tirk dihesibînin, karê xwe (karê asîmîlekirina zarokên Kurdan) ji dil û can wek “wezîfeya mîllî” dikin. Ji destê wan were, dixwazin ku zarokên Kurdan “bikin meriv” ango tam asîmîle bikin û ji Kurdbûnê dûr bixin. Kesên wusa dikarin, kemalîst, çep, rast an jî îslamî bin, armanc her yek e. Beşek ji van mamosteyan jinên serbazên leşkerên dagirker in, ew bi xwe di rewşeka psîkolojîya xirab da ne, zarokên Kurdan di destê wan da wek kobay in.

2- Mamosteyên ku xwe Tirk dihesibînin lê derdekî wanê hinde zêde wekî kategorîya 1a tuneye ku îllahî zarokên Kurdan asîmîle bikin. Bê guman perwerdeya bi zimanê tirkî ji xwe bi serê xwe pergalekî bişkaftina zarokên Kurdan e, lê mamosteyên di vê kategorîyê da (ku hejmara wan berê gelek kêm bû û niha dibe ku ji berê hindik zêdetir be) vî karê xwe zêde ji dil û can û wek “wezîfeya mîllî” nakin. Dixwazin di demekî zûtir da tayîna wan derkebe û ji Kurdistanê herin. Dibe ku hin ji wan, wek gotin çend gotinên kurdî jî jiberbikin. 3- Mamosteyên ku bi eslê xwe Kurd in û hizra Kurdbûnê li ba wan heye. Ev beşa mamosteyan bi her firsetî Kurdbûna xwe bi şagirtên dibistanê ra eşkere dikin. Carna bi çend gotinên kurdî di nav dersê da an jî di tenefûsê da, carna bi kurdî axaftina bi dê û bavên şagirtan ra û herî zêde jî di dawet, şahî û di Newrozan da zarok dibînin ku ev mamoste jî ji wan in ango Kurd in. Mamosteyên di vê kategorîyê da karê xwe “ji dil û can wek wezîfeya mîllî ya Tirkan” nakin. Ev karê debara jîyana wan e, ku rewş biguhere ê beşekî ji van mamosteyan bixwestana bi zimanê kurdî dersên xwe bidana şagirtên Kurd. Di vê kategorîyê da hejmarek mamosteyên ciwan, di zanîngehên Tirkan yên li Kurdistanê da mastera xwe di beşên zimanê kurdî da kirine. Ku rewş biguhere û ku Kurd di warê ziman da statûyekî bidestxin, hingê ev mamosteyên ciwan hem dikarin wek mamoste û hem jî wek perwedekarên mamosteyan bixebitin.

 

Guher, 2013, pastelên bi don, 14,5x17,5 cm

Şiroveya li ser Coco Mat 3, 2011, krayon, 21x20,5 cm

Şiroveya li ser Coco Mat 2, 2011, krayon, 21x20,5 cm

Şiroveya li ser Coco Mat 2, 2011, krayon, 21x20,5 cm

Rojbûna te pîroz be Yunanîstan!

“... Şa bibe, şa bibe bi Azadîyê”*
Wek netewe di têkoşîna xwe da wun serketin. Em Kurd jî wekî netewe, ji bo rizgarîya netewî, ji bo ji koletiya Tirkiye, Îran, Iraq û Sûriyê rizgar bibin têdikoşin.

Em Kurd jî wek netewe, bi têkoşînên xwe em ê karibin Kurdistana azad, serbixwe û yekbûyî avabikin.

* Rêza dawî ya sirûda netewî ya Yunan.
& & 

1821 -2021
200 sal berîya niha şoreşa Yunanan li himberê dagirkerîya Tirkên Osmanî despêkir.

25 ê adara isal, 200 salîya despêkirina şoreşa Yunanan e. Ev şoreşa hanê bi rabûn û ketin, di sala 1830 da bû xwedî dewlet û hate naskirinê. Ev dewlet derdora 1 ji 4 a ya erdnîgarîya Yunanistana niha ye. Dîsa bi serketin û şikestinan, 117 sal piştî avakirina dewlata despêkê, di sala 1947 a da gihîşte tixûb û erdnîgarîya xwe ya niha.

Wek yek ji şoreşên herî despêkê yên miletên bindestên Tirkan û wek avakirina dewleta herî pêşî ya miletekî ku bindestê Tirkan bû, ji bo miletên bindest bû îlham û mînak.

Aqûbet bila serê me Kurdan û welatê me Kurdistanê be.
25/03/2021

“Yunanîstan di nav xirbeyên Messolongî da” berhema resamê navdar yê Fransî Eugène Delacroix

Hin Sedemên Bêdewletbûna Me

Kekê Husên DuZen, îroj li ser Facebookê da behsa mijarekî giring kiribû. Li ser vê mijarê min jî got ka wek şirove ez jî fikra xwe binivîsim. Lê min nikaribû wan ramanên xwe wusa bi kurtayî bigota. Vêca, ez li vir wê nivîsa Husên DuZen û wê şiroveya xwe, hindek berfirekirî diweşînim.

Husên DuZen wusa nivîsîye:

“Di șirovekirina nedewletbûna Kurdistanê de her kêmasiyek ber bi çavên min ketiye. Gelo bi dirêjahiya sed salan ev gelê li ser axa xwe bicûhbûyî nikarîbû bibe dewlet? Bi min wisa tê ku mifteya bersîva vê pirsyarê di cîhekî kûr de ye ku heta lêkolînên bûyî xwe nikarîbûn bighandanayê. Bêguman ruhiyeta civakî ya kurdan ji bo vê rewșê xwedî cihekî girîng e. Lê jê jî bêtir bi min wisa tê ku hêzeke din heye ku her nexwestiye kurd bibin dewlet. Gelo dibe ku dewlemendiya neftê ya axa wan be, ev astengiya ku li pêșber dewletbûna kurdan bûye kelem? Qe nebe ev dikare ji bo destpêka karê li ser vê babetê bibe alîkar. Her weha wek ku caranan tê gotin kurdbûna Selahhadînê Eyûbî jî dikare bandora xwe li ser dunya rojava hiștibe ji bo ku nehêlin kurd bibin dewlet. Her weha lawaziya xweshbînî û adaletê di dînê îslamê de jî dikare mîna sedemekî bê dîtin ku ji geșbûna hizra kurdewarî re bûye asteng. Ji ber ku nedewletbûna kurdan xwedî ewqas sedemên tevlihev e, dê qolincên dewletbûna wan jî zaf bi êș bin.“

Kompozîsyon, 2014, hibra çînî, 12x15 cm

Nivîsa min ya şirove jî ev e:

Ez dibêm qê li kêleka ew faktorên ku te behsa wan kirîye, hin faktorên din jî hene. Ji sala 1850 yan û pê va alerjîyekî dewletên rojava li himber Kurdan çêdibe. Rola mîsyonerên xirîstîyan di nav Asurî û Ermenîyan da û li hin deverên Kurdistanê kuştina hin Asûrî û Ermenîyan bi destê Kurdan va, sedemên sereke yên vê alerjîyê ne. Divê em ji bîr nekin ku mîsyoner wek sîxûr û rojnamevanên serdema me bûn. Dema ku ew vedigerîyan welatên xwe, raporan didan berpirsîyarên xwe, bi rojnamevanan ra dipeyvîyan û pirtûkan dinivîsandin. Dema ku mîsyoner diçûne Kurdistanê, bi wan ra wergerên wan yên Ermenî hebûn û ev werger kesên zimannas, xwenda û neteweperestên Ermenî bûn. Hemû zanîn û malûmatên ku ê ev mîsyoner û her wusa jî ew balyozxaneyên dewletan ku li Kurdistanê û li Tirkîyê hebûn di derbarê Kurdan da werbigirtana, wek mînak, di derbarê axa û begê Kurdan, nifûs û hejmara Kurdan, Kurd çi dikin û çi nakin û hwd., pêşî divîya ji parzona (fîltre) van Ermenîyan ra derbasbibûya. Wergeran û berpirsîyarên patrikxane û dêrên Ermenîyan û her wusa jî ronakbîrên Ermenîyan, di derbarê Kurdan û Kurdistanê da dezenformasyonan didan diplomat û mîsyonerên Ewropî.

Di warê hikumdarîya li ser axa Kurdistanê da, hê ji salên 1880 yan da, di navbera Kurdan û Ermenîyan (miletê sadiqê Osmanîyan) da reqabet hebû. Ermenîya hikumdarîya Tirkan li ser xwe qebûldikir, lê nedixwestin di nava dewletekî Kurdan da bin. Osmanîyan di salên 1880 yan û pê va, di pêvajoya şerên Uris û Tirkan da Ermenîyan dikûşt lê Ermenîyan gilî û gazindan ji Kurdan dikir, ew “sadiqên” efendîyên xwe bûn, lê em Kurd ne wekî wan bûn. Tirkan di nav şerê dinyayê yê yekan da komkujî bi Ermenîyan kirin (1915), lê di salên 1916 - 1917 da Ermenîyên çekdar ketin pêş artêşa Ûris (ku hingê hima bêje nîvê bakûrê Kurdistana îroyîn dagirkiribû), vê carê heyfa xwe ji Kurdan sitandin û en hindik 700 hezar Kurd hatin kuştin û ji ber xelayê mirin. Bi şoreşa Bolşevîkan (1917) ra artêşa Ûris û ev Ermenî ji Kurdistanê vekişîn.

Dema ku şerê dinyayê yê yeka qedîya (1918), Kurd û bakûrê Kurdistanê di rewşekî gelek xirab û perîşan da bûn, beşekî mezin ya nifûsê hatibû kuştin, nefîkirin û xelayî jî Kurdan mehfkiribû. Weşanên rêxistinên Kurdan yên hingê, behsa van yekan dikin. Her di wê serdemê da Tirkan di nav Kurdan da propaxandeya wê yekê dikirin ku, “gawir dixwazin Kurdistanê bikin Ermenistan”. Beşekî Kurdan ji ber vê tirsê, bûn hevkarên Tirkan û her wusa jî ji ber vê tirsê li dijî Fransizan şerkirin, dîsa her di wê demê da Tirkan ji Kurdan ra digotin ku em ê mafê we yên netewî û otonomîyê bidine we, bi vî awayî Kurd hatin xapandin. Divê were gotin ku, gelek Kurd jî nehatin xapandin û bawerîya xwe bi Tirkan neanîn. Bê guman meriv li vir dikare behsa ewan qelsîyên ku di nav Kurdan da hene jî bike, wek perçebûna olî, eşîrtî, zaravayî û hwd., lê ev nayê wê wateyê ku tiştên bi vî awayî li ba Ereb û Arnawutan tunebûne, ku ew bûn xwedî dewlet.

Dema ku em gihîştên salên 1919 û 1920 an, di konferansên aşîtîyê li Ewropayê da, delegeyên Kurd û Ermenî ketin qirka hevdû, ka kê der Kurdistan e û kê der jî Ermenistan e. Dema ku meriv nexşeya Kurdistan û Ermenistanê ya di peymana têkçûyî ya Sevrê da dinêre, meriv dibîne ka çiqas neheqî li Kurdan hatîye kirin. Polîtîkaya dewleta Ermenistanê ya van 30 salên dawî di derbarê Kurdên ku li Ermenistanê dijîyan û dijîn, (ew dêk û dolabên ku dewlet û neteweperestên Ermenî anîne serê Kurdên me yên li Ermenistanê, çewa Kurdên misilman yên bijarte hatin kuştin û berî 20 hezar Kurdên misilman dan û çewa dubendîyê kirin nav Kurdên me yên Êzidî. Çewa li wê derê miletekî bi navê Êzidî û zimanekî bi navê êzidikî dane çêkirinê û ew planên wan yên li ser Kurdên Zaza û Elewî), dikare ji bo me nîyeta Ermenîyan ya di derbarê Kurdan da, ya despêka sedsala 20a jî eşkere û ronahî bike.

Kompozîsyon,2013, reji, 29,5x21 cm

Kurd di van şertên ku min li jorê behsa wan kirîye da derbasê sedsala 20an bûbûn, ew sedsala ku wek “berbanga şîyarbûn û mafên miletên bindest” dihate binavkirinê, ji alîyekî va behsa Prensîpên Wîlson û alîyekî dî va, xwedê giravî “mafê çarenivîsa neteweyan” ya Bolşevîkan dihate kirin. Herçî Bolşevîk bûn, ew dewleta pêşî bûn ku hikumeta Enqerê (1920) naskirin û her wusa jî bi cebirxane û alîkarîya maddî ya zêr alîkarîya hikumeta Tirkan ya Enqerê (Kemalîstan) kirin her wê demê da fîloyên firokeyên şer jî dabûn Tirkan.

Ji sala 1921ê û pê va îngîlîz jî bûn hevalbendên Tirkan û balansa şerê Tirk û Yunanan (1919-1922) guherî û Yunan şikestin. Di sala 1920 a da, li Enqerê di nav Îttîhatçîyan da (ku paşê piranîya wan bûn Kemalîst), gotina herî populer gotina "rêheval" ango "yoldaş" a tirkî ye. Tirkan bi zîrektî xwe li ber dilê Bolşevîkan xweş kir û Bolşevîkan jî, ji bo ku di şerê navxweyî yê Rusyayê da, bikaribin da serbikebin, sinorên xwe yên li Qafqasan û Derya Reş bikin nav garantîyê da û îmtiyazên rêyên deryayî (derbazgehên ku di navbera Deryaya Reş û Egeyê da hene) bidestbixin, bûn dostên Tirkan. Ji bo Bolşevîkan ne pîvanên exlakî, wîjdanî û ne jî mafê çarenivîsa xelkên bindest muhîm bûn. Ew bûn dostên qetlîamkarên Kurd, Yunan û Ermenîyan.

Di pêvajoya komkujîyên ku dewleta Tirk li ser Kurdan kirin (Qoçgirî 1921a heta Dêrsîm 1938a), di warê maddî û manewî da Bolşevîk hevkarên Tirkan bûn. Wek mînak ji bo fetisandina serîhildana Agirîyê (1926-1930) Sovyetê alîkarîya istixbaratî daye Tirkan û her wusa jî Kurdên ku li pişt çîyayê Agirî, di Naxçîwanê (di nav Sovyetê da bû) dijîyan, bi zorekî koçberê cumhurîyetên Asya Navîn dike. Her wusa jî, komkujîya Dêrsîmê, ji alîyê Komuntern (Enternasyonala 3ya) va wek “reformên enerjîk yê Kemalîstan” tê bi navkirin û silavkirin.

Di serdema çarîtîya (Qeyserî) Rusyayê da, ji ber ku ew dijminên Tirkan bûn, hin têkilîyên Kurdan bi Rusyayê ra hebûn, Bolşevîkan van têkilîyên nepenî dane Tirkan. Ez bi xwe di wê şikê da me ku, di deşîfrekirina rêxistina Azadîyê da tilîya Bolşevîkan jî heye. Ew rola Xalid Begê Cibrî û hevalên wî, bi îhtîmalekî mezin ji alîyê Bolşevîkan va li ba Tirkan tê deşîfrekirinê.

Sewîya hizra netewî, ronakbîrî û rêxistînbûna Kurdan her çiqas nedihîgîşt asta miletên xirîstîyan yên Balkanan jî, lê ji ya Ereb û Arnawûdan kêmtir nîn bû, lê dezavantaja me di warê erdnîgarîyê da jî hebû, em wek welat û milet li kêleka Tirkan û Tirkîyê da bûn, ev yek karê Tirkan hêsantir kir. Wek mînak, dema ku piştî şerên Balkanan, ji ber serketina Yunanîstan û Bulgarîstanê û şikestina dewleta Osmanî, êdî Arnawutluk di warê erdnîgarîyê da ji dewleta Osmanî qût bûbû, hingê bi vê avantaja mezin dewleta Arnawutlukê hate avakirinê.

Ez di wê bawerîyê da me ku yek ji mifteyên girîng ya sedemên bindestîya me, di nav wê telgrafa ku Mustafa Kemal ji serleşkerîya artêşa Cezîre ya Osmanlî ra şandibû da ye (1918). Dema ku ji wan ra digot ku: “dijmintîya Kurdan li himberî îngîlîz û Fransizsan wusa gurr û geş bikin da ku di siberojê da êdî ev dijminatî neyete sererastkirin.”. Erê, Mustafa Kemalê dostê Lenîn û Sovyetê, hingê me kir dijminên îngîlîz û Fransizan. Kurdan li başûr, li Silêmanî li himberê îngîlîzan ji bo serxwebûnê dest bi şer kirin (di serdemekî da ku Hîndîstana mezin jî nikaribû vê daxwazê bikira, hingê dewletên manda avadibûn û ê İraqa îroyîn jî bi tevî başûrê Kurdistanê paşê bibûya mandeya îngîlîzan) û her wusa jî li bajarên İntab, Maraş û Ruhayê da jî li himberê Fransizan şer kirin. Ev bûyerên hanê, ew alerjîya dewletên rojavayê ya ku li himber me Kurdan hebû hê jî zêdetir kir.

Biryar, 2013, rejî, 16,5x10 cm

Divê ez li vir behsa wê yekê bikim ku, di şerê cîhanê ya yeka da Îngîlîz û Fransiz hevpeymanên hev bûn û dewleta Osmanî û Almanyayê di şer da şikandin. Dewleta Osmanî bi Mutarekeya Mondrosê di sala 1918 da dev ji çekan berda û hêzên serketî jî ketin nav axa dewleta Osmanî. Îngîlîz ketin İraq û Fransiz jî Sûrîya îroyîn. Ev tên zanîn. Ew tiştê ku me zêde fêhmnekirîye ev e: Kurd ne berîya şer û ne jî di pêvajoyê şer da li himberê dewleta Osmanî, ji bo mafên xwe yên netewî şernekiribûn (tenê li Qoçgirî û li Dêrsîmê da ne di bin qontrola Tirkan da bûn), lê bi handan û tûjkirina Tirkan (dewleta di şer da şikestî), Kurdan li himberê Îngîlîz û Fransizan (dewletên di şer da serketî) ketin nav şer. Ev yek ji alîyê Îngîlîz û Fransizan va, di asta heremî da wek terrîya (dûv) şerê cîhanê ya yekan hat hesibandin, Kurd wek fedayîyên dewleta Osmanî hatin xwiyakirin. 

Ji bo ku em baştir vê pêvajoyê fêhmbikin, de ka em wê serdem û pratîka Kurdan bînin sala 2003 ya: Di şerê Amerîka û hevpeymanên wê yê bi dewleta İraqê ra, İraq şikest û hêzên Amerîkayê İraqê dagirkirin. Ku Kurdan bi aqilê salên 1920an tevbigerîyana wê li himber Amerîkayê biketina nav şer (di mînaka Şêx Mehmud da ji bo serxwebûnê û di mînaka İntab, Maraş û Ruhayê da jî ji bo parastina xaka dewleta İraqê). Kurdan li başûrê Kurdistanê (bê guman bi dehan salan li himberê dewleta İraqê şer kiribûn) di sala 2003 ya da, wekî despêka sedsala 20 an nekir, ew bûn hevpeymanên Amerîkayê û gihîştin statuya xwe ya niha. Lê li bakûrê Kurdistanê Kurdên “antî emperyalîst” hebûn, em baş dizanin ka çewa PKK di sala 2003 ya da, mil bi mil bi çepên Tirkan ra, li dijî şerê ruxandina rejima Saddam derket. Berîya ruxandina Saddam, di Newroza 2003 yan da, li Amedê nîv mîlyon Kurdên bi fikrên PKK gêj û efsûnbûyî, li dij şer derdiketin û ji bo “aşîtiyê” diqîrîyan! Ji bo wê “aşîtîya” ku li ser kolebûn û bindestîya me hatîye avakirinê! Li bajarên Tirkîyê jî, hêzên çep, rast û îslamî bi heman daxwazan rabîbûn ser pîyan.

Peymana Sevra têkçûyî û Lozana ku heta niha hê jî ji me nehatîye ku em wê xirabikin, her piştî evan bûyerên dîrokî çêbûne. Tirkan piştî demekî kin me Kurdan şikand û wek îronîya dîrokê, leqabên “Gazî, Kahraman, Şanlı” danîn pêş bajarên bakûrê Kurdistanê yên navborî! Di vê şikandin, bindestkirina Kurdan da, Tirkan hem ji emperyalîstan (îngîlîz û Fransiz) û hem jî ji Sovyeta komunîst alîkarîyê sitandin!

Di salên 1920 an da dinya emperyalîst û ya komunîst bi hev ra, bê rehm li Kurdan hatibûn xezebê û peymana lanetî ya Lozanê (1923) ev bindestîya me ya heta îroj tayînkir. Ji wê çaxê va, dewletên bi hêz yên cîhanê, bi tevî dewletên dagirkerên Kurdistanê, bûne notirvanên “pîrozbûna” van tixûbên ku milet û welatê me perçedikin û ku bûne sembolên bindestî û bêdewletbûna me. Divê em ji bîrnekin ku, di sala 1991ê da ku Sovyet hilneweşîya, hêzên rojavayî wê bi ti awayî nikaribûna Seddam ji Quweytê derxistana û her wusa jî ev statûya me ya ku li başûrê welatê me da heye, wê pêknehata.

20/11/2020

Xençer û qelem, 2014, teknîka tevlîhev, 21x30 cm

Serhad Bapîr bû mêvanê bernameya “Çand û Edebîyat” ya Netew TV - Dijîtal Medya.

Di 10-11- 2020a da ez bûm mêvanê bernameya “Çand û Edebîyat” ya Netew TV - Dijîtal Medya. Bernameyê nivîskarê hêja Silêman Demîr çêdike, di bernamê da min bersiva pirsên wî û yên temaşevanan da û her wusa jî min behsa hunera xwe kir. Bername li ser facebook, İnstagram û YouTube bi awayekî rasterast tê weşandin.

  

Gotûbêjekî Li Ser Çepgirî Û Neteweperwerîyê Bi Fuat Onen Ra

Kekê Fuat Onen li ser Facebookê di 22yê Cotmeha 2020 da nivîsekî bi zimanê tirkî "Egemen ulus solcuları" yê li ser “çepgirên neteweyê serdest” weşand. Ez nivîsên bi zimanê tirkî yên Kurdan naxweynim û min vê nivîsê nedîtibû û ji xwe min ê nexwenda. Di 23yê Cotmehê da Şemdettin İşikli di Facebookê da kurdîya vê nivîse (Çepgiriya Neteweyê Serwer) weşand, dibe ku ewî wergerandibe ser zimanê me. Hingê cara pêşî min nivîsê dît û li binî jî min vê şiroveya xwe nivîsî:

Serhad Bapîr: Çewa ku îslamîstîya baş ya Tirka tune ye, her wusa çepgirîya wan ya baş jî tune ye. Ew hemû versîyonên parastina wan îmtîyazên miletê serdest in li ser me Kurdan. Çepgirîya Tirkan em dizanin ka çewa hevalbendê dewleta xwe ye, lê çepgirîya Kurd jî gelek xirapkarîyê li Kurdayetîyê kir, ew bûn bargirê zimanê tirkî di nav Kurdan da û her wusa jî dijminê neteweperwerîya miletê xwe. Her çiqas îstîsna hebin jî, çapemenîya rêxistinên Kurdan yên salên 1970 - 80 yan, şahidîya vê yekê dikin. Pirsgirêk, di îdeolojîya çepgirî û komunîstî bi xwe da heye.

Li ser van dîtinên min kekê Fuat Onen wusa bersiva min da:

Fuat Onen: Serhad Bapîr têgiha dijberî çepgirîyê ne neteweperwerî lê rastgirî ye. Yên li Bakurê Kurdistanê Kurdewerî nûjen kirin û serxwebûnxwazî piştî bêdengîyeke dirêj ji nû de zindî kirin jî çepgirên Kurdistanî bûn ne ku rastgir bûn. Li gor konjonktur û hewayê pênase kirina têgihan ne rast e. Hûn dikarin rastgir bin û dijî sosyalîzmê têkoşîneke îdeolojîk jî bidin. Lê divê berî her tiştî analîzên we bi rastîya welêt re guncav be.

Bûyerên 50 sal berê û tevgerîn siyasî û hişmendîya wê demê pêwîste bê nirxandin û rexnekirin. Lê ne bi vê uslûba cenabê te. Ku sedemên her nebaşîyê di çepgirîyê de dibîne.

Biqasî ku ez zanim li tu derê dinyê neteweperwerên miletê bindest bi vê uslûbê şerê çepgirê xwe nekirine. Ji xwe neteweperwerên Kurdistanê yên klasîk jî şerekî wisa nakin. Yên vê dijberîyê dimeşînin çepgirên kevin û neteweperwerên nû ne.

Erê rast e pirsgirêkên çepgirî û komunîzmê heye. Lê pirsgirêkên rastgirî û kapitalizma we tuneye? Kolonyalîzm bixwe ne encama rastgirî û kapîtalîzmê ye?

Li ser van dîtinên wî yên li ser van dîtinên min, min van tiştên xwarê nivîsî:

Serhad Bapîr: Kekê Fuat ez ne berpirsîyarê rastgiran im û tu carî jî min vî libasî li xwe nekirîye û vê etîketê li xwe danenîye. Ez dibêjim ku “çepgirên Kurd bûn bargirê zimanê tirkî di nav Kurdan da û her wusa jî dijminê neteweperwerîya miletê xwe. Her çiqas îstîsna hebin jî, çapemenîya rêxistinên Kurdan yên salên 1970 - 80 yan, şahidîya vê yekê dikin.” Ev nayê wê maneyê ku rastgirên Kurd hebûne û tiştên baştir kirine.

Ez bi te ra hemfikir im, dema ku tu dibêjî “Yên li Bakurê Kurdistanê Kurdewerî nûjen kirin û serxwebûnxwazî piştî bêdengîyeke dirêj ji nû de zindî kirin jî çepgirên Kurdistanî bûn ne ku rastgir bûn.“, lê bi şertekî, ez dibêjim ku van tiştan hemû bi zimanê tirkî kirin, her wusa jî bi tirkîya rojnameya Cumhurîyetê û ya TDK (Sazîya Ziman Ya Tirk).. Di zimanê tirkî da tercîha rêxistinên Kurdan ew tirkîya kemalîstan bû, ne ya muhafazekarên Tirk. Ev tercîha ziman xala wan ya hevbeş bû bi çepên Tirkan ra. Ev Tirkîya “nûjen” ya kemalîstan anagorê tirkîya “Tercuman”ê ya muhafazekaran, zêdetir xirabî li zimanê kurdî kir bi destê rêxistinên Kurdan. Lewra di tirkîya muhafezakaran da gelek gotinên erebî hebûn ku eynî gotin di kurdî da jî hebûn û ku ew hiş û aqil hebûya, dikaribû bi zimanê kurdî lê di nav vî zimanî da, bi van gotinên erebî sîyaset bihata kirin, lê wusa nebû: Hemû “klasîkên” marksîzmê ji alîyê çepên Tirk yên kemalîst va hatibûn wergerandin û weşandin. Çepên Kurdan jî qûtê xwe ji vê pirtûkxaneyê dixwarin. Çepên Tirkan yên kemalîst dikaribûn di gotina “Kurdistan”ê da Lenîn jî sansor bikirina!

Di salên 1970 yan da slogana “Kurda ra Azadî” ji alîyê piranîya çepên Kurd va dihate redkirinê, bi sedema “çima tenê ji Kurda ra azadî? li Tirkîyê miletên din jî dijîn û her wusa jî proleterya ya hemû miletan yek in û ew çîna bindest e û hwd.”.

Birca Zembîlfiros, 1998, grafîka li ser metal bi asît, 19,5x17,5 cm

Di kovara Rizgarîyê da, bi argumentên çepgirîyê û her wusa dîsa bi zimanê tirkî “neteweperestîya miletên bindest pêşverûtî ye” dihate gotinê, lê ev tevger ji alîyê hemû rêxistinên çepgirên Kurd va wek “burjuva milliyetçileri” ango neteweperstên burjûwazîyê dihate binavkirin. Tu dewlemendên Kurd li pişt Rizgarîyê tunebûn, lê dîsa jî wusa jê ra digotin. Gelo çima? Lewra li gor ideolojîya Marksîzmê neteweperwerî îdeolojîya burjûwazîyê ye, di dîrokê da, piştî şoreşa Fransayê (1787) derket, di dema xwe da rolekî pêşverû leyîstîye û niha (modeya wê derbasbûye û) bûye xwedîyê rolekî paşverû!

Kurdên ku dixwazin neteweperwerîyê fêhmbikin, divê berçavkên Marksîzmê ji ber çavê xwe derînin. Diroka neteweperwerîyê diçe bi hezaran salan dûr. Wek mînak: Dema ku arteşa qerase ya Farisan berîya 2500 salan çend caran hat Yunanîstanê talan û dagirkir, Yunanan bi xêra neteweperwerîya Yunanî xwe dane hev, reqabeta di nav xwe da dane alîyekî û bi vî awayê ji wan hat ku artêşa Farisan bişkînin. Edebîyat, teatro û diroknivîsîya dewlemend ya Yunanîstana hingê, şahidîya vê neteweperwerîyê dikin. Û ev ne neteweperwerîya wekî ya Tirkan ya êrişkar, talankar û îstîlakar e, ev parastina miletê Yunan, medenîyeta Yunan, Yunanîstana hingê û demokrasîyê ye, li himberê Farisên talanker û despot. Lê di warê pênasîya neteweperwerî da asoya berçavkên Marksîstan nagihîje 300 sal berîya niha, Ehmedê Xanê yê me jî, lê tenê heta 200 sal berîya niha diçe!

Bajar , 2005, grafîka li ser linoleûm û  şîrêj, 32x32 cm

Çewa ku rengên jîyanê ne tenê reş û sipî ne, sîyaset jî ne tenê komunîst û kapitalîstî, çepgir û rastgirî ye. Di navbera dêr û mizgeftê da meriv ne mecbûr e ku yekî hilbijêre, dibe ku bawerîya meriv bi her duyan jî neyê, dibe ku meriv kesekî bê ol be, an jî bala xwe bide ol - molên din. Di nasnameya sîyasî da dibe ku meriv lîberal, sosyal demokrat, humanîst, xwezaperest û hwd. be jî. Çima îllahî divê meriv bikebe nav qalibên çepgirtî û rastgirtîyê? Lewra çepgirtî anagorê rastgirtîyê xwe motîve dike û beravajîyê vîya jî rasgirî dike.

Komunîstên Kurd xwe komunîstên herî baş dibînin û rexne li komunîstên Tirk, Faris û Ereban digrin û dibêjin ku ew ne komunîstên rasteqînî ne, eynî wekî îslamîstên Kurd, ku ew rexne li 50 dewletên misilman û her wusa jî li islamîstên Tirk, Faris û Ereban digrin, dibêjin ku ew ne misilmanên rasteqînî ne, yên rast em in. Ev her du dîtin ji çiqas dişibin hev newsa? Di her du yan da jî yên din şaş in, yên rast em in û em alayên rasteqînî yên marksîm û îslamîyetê bilind dikin! Kî ? Em, ango yên ku bê dewlet, bê pişt, bê kes û bindest!

Di Komunîzm û çepgirîyê bi xwe da pirsgirêk heye, ne di Komunîst û çepgirên Tirk, Ereb û Farisan da, pirsgiırêk di îdeolojîya komunîzm û çepgirîyê da ye,(eynî tişt ji bo îslamê jî wusa ye) ku ew bi xwe jî bûye wek bawerî û olekî. Di vir da ez dixwazim minakekî bidim: Di sala 2003 ya da dewleta Amerîkayê anagorê hesabên ku em pê dizanin, xwest rejima Seddam ya İraqê bişkîne, biruxîne. Li seranserê dinyayê partîyên komunîst û çep û her wusa jî li welatên misilman îslamîst rabûn ser pîya û li dijî vê mudaxaleyê û şerî derketin. Çep bi sedema antî emperyalîzmê û îslamî jî, ji ber ku İraq dewletekî misilman bû, Amerîka dewletekî gawir û pişgirê Îsraîlê bû, ji ber vê yekê. Gulê were danûyan! Tunekirina 8 hezar Berzanîyên nêr, bombebarankirina kimyayî ya Helebçeyê, bi tevahî Enfala 182 hezar Kurdên başûrê Kurdistanê di nav 5-6 salan da, ne bala komunîst û çepgiran û ne jî bala misilmanên cîhanê kişand, her yek ji wan ji ber sedemên xwe li himberê Amerîkayê bûn û bûn dilxwaz û pasevanên rejima Seddam. Hewce nake ku ez li vir behsa wê yekê bikim ku, bi pêşengîya Amerîkayê mudaxaleya sala 1991ê û ketina rejima Seddam (2003), çi derfet û îmkanan ji bo me Kurdan derxist meydanê. 

Sûra Amedê, 2001, grafîka li ser metal bi asît, 29x73 cm

Di sala 1991 a û sala 2003 ya da çepgir û îslamîstên dinyayê ji me Kurdan dixwest ku em li dijî Amerîkayê rabin! Eynî raman di telgrafa Mustafa Kemal ya ku ji serleşkerîya artêşa Cezîre ya Osmanlî ra dişand da jî hebû (1918): Dema ku ji wan ra digot “dijmintîya Kurdan li himberî îngîlîz û Fransizsan wusa gurr û geş bikin da ku di siberojê da êdî ev dijminatî neyete sererastkirin.”. Erê, Mustafa Kemalê dostê Lenîn û Sovyetê, hingê me kir dijminên îngîlîz û Fransizan, lê Tirkan piştî demekî kin me Kurdan şikand û wek îronîya dîrokê, leqabên “Gazî, Kahraman, Şanlı” danîn pêş bajarên Kurdistanê! Di vê şikandin, bindestkirina Kurdan da, Tirkan hem ji emperyalîstan (îngîlîz û Fransiz) û hem jî ji Sovyeta Komunîst alîkarîyê sitandin!

Ol û îdeolojî dikare meriv bê hîs û kor bike: Di minaka Komara Kurdistanê (1946) da dikare bi meriv bide gotin ku “perçe dikare gorî (feda) butunê (tevayîyê) bibe”, di mînaka Surîye û İraqê da “Bi rêya dervayê kapîtalîzmê derbasbûna sosyalîzmê” xweşê gohê meriv dikare were û dikare 2 partîyên Kurdan bike nav “Sol Birlik” ango Yekîtîya Çep a bi partîyên komunîst û çep yên kemalîstên Tirk!

25/10/2020

Fuat Onen li ser van dîtinên min yên jorê wusa nivîsî:

Serhad Bapir, ev ne dîalog e. Tu van rêzikan bo çi dinivîsî nizanim. Mijara me ne dîroka nêz ya 50 salî ye. Di derheq wê de analîzên min hene û tê zanîn. Di mijara zimanê wê demê de hişmendîya wê demê de jî. Li jor analîzek heye. Cenabê te weke bersîv dîroka nêzîk bi nerîna xwe ya îroyîn dinivîsînî.

Silav û daxwaza serkeftinê.

Têbinîyeki Kurt

Ev derdora 40 sal in ku ez bi kurdî dinivîsim, dîsa ev derdora 20 sal in ku ez di kovar û malperên kurdî da û her wusa jî ev 14 sal in ez di vê bloga xwe da dinivîsim. Ji despêka nivîsandina min (1978) heta roja 23/09/2020a, min du herfên alfabeya kurdî bi forma (ı) û (i) bikaranîye. Ji 23/09/2020a û pê va, êdî ez jî wekî piranîya Kurdan van her du herfan bi forma (i) û (î) dinivîsim. Her çiqas ez hê jî forma (ı) û (i) ji bo alfabeya kurdî baştir dibînim jî, lê ji ber ku di wergera Google da, dema ku meriv heman nivîsî bi forma (i) û (î) dinivîse, anagorê forma dinê wateya nivîsê baştir tê wergerandinê, min vê biryara xwe girt. Min vê yekê bi wergera ser her du zimanên din ku ez ewan dizanim (yunanî û tirkî), ceriband. îhtîmalek mezin e ku, ev yek ji bo wergera ser bi zimanên din jî wusa ye.

Li ser Facebookê da derdora 1000 hevalên min hene ku nîvê ewan Kurd, nîvê dinê jî Yunan in (ku ew bi xwe hevalên min ên hunermend, mamoste û dostên min in) û dibe ku 10-15 kes jî ji miletên cihê hebin. Gelek caran hevalên min yên Yunan tiştên ku ez bi kurdî dinivîsim meraq dikin û naveroka wan ji min dipirsin. Ev biryara min wê alîkarîya wan û her kesê ku dixwaze wergera Google bikarbîne bike.

Ez ê nivîsên xwe yên kevn jî, anagorê vê biryara xwe, bere-bere sererast bikim.

Bijî Kurdistan, 1993, penusa rengîn, 9x21 cm

Pêşengeha Mînîaturan ya Komeleya Hunermendên Hunera Şêwekarî ya Bakûrê Yunanîstanê

Bi van 4 berhemên xwe ez beşdarî pêşengeha komî ya miniaturan, ya Komeleya Hunermendên Hunera Şêwekarî ya Bakûrê Yunanîstanê dibim. Pêşengeh li avahîya Nexşedanîna Bajarvanîyê & Lêkonînên Mîmarî yê Bajarvanîya Thessalonîki çêdibe. Pêşengeh di navbera 5-25 Cotmeha 2020a da pêktê.

Dîmen, 2020, rengên akrîlîk, 12x12 cm

Dîmen, 2020, rengên akrîlîk, 12x12 cm

Dîmen, 2020, rengên akrîlîk, 12x12 cm

Dîmen, 2020, rengên akrîlîk, 12x12 cm

Afîşa pêşengehê

Îroj salvegera roja me ya pîroz, ya 25/9/2017 ya ye.

Wek milet û wek welat, di diroka me ya nêzîk da serketina me ya herî mezin, li seranserê başûrê Kurdistanê da pêkanîna Referandûma Serxwebûna Kurdistanê ye. 

Em 100 carên din jî, ji ber hin sedeman bikebin, em ê dîsa rabin, lewra me biryara xwe daye: wek milet û wek welat em dixwazin bijîn. Me gava pêşî bi referandûma serketî avêt, ew roja me ya herî pîroz ya avakirina Kurdistana serbixwe jî wê dereng nemîne.

Hevîya ji Hezarsala nû,  1999, rengên bi don û pênus, 100x100 cm.

Serhad Bapîr bû mêvanê bernameya Dengê Dîaspora ya Çarpel Medyayê

Di 7ê îlona 2020a da ez bûm mêvanê bernameya Dengê Dîaspora
ya Çarpel Medyayê. Bernameyê hêja Roza Kurd çêdike û di bernamê da min bersiva
pirsên wê û heta dereceyekî jî yên temaşevanan da û her wusa jî min behsa
hunera xwe kir. Bername li ser facebook, İnstagram, Twitter, YouTube û
Periscope bi awayekî rasterast hat weşandin.

https://youtu.be/dlcez88KyFw?t=401

Pêşengeha bı sernavê “Thessaloniki lı ba Nigarvanan”

Weki beşek jı pirozkırına 80 saliya xwe, Cıvata Xebatên Makedoni lı galeriya xwe pêşengeheki bı sernavê “Thessaloniki lı ba Nigarvanan” pêkani.

Pêşengeh 130 berhemên 80 hunermendên Yunan û biyani pêşkêşdıke ku dı serdema jı nivê sedsala 19 yan  heta roja me hatıne afırandın.

Berhemên pêşengehê jı cıvanbenda Galeriya Civata Xebatên Makedoni, Banqeya Netewi, Galeriya Bajarvaniya Thessaloniki, Odeya Bazırgani û Pişesaziya Thessaloniki, galeriyên Thessaloniki, cıvanbendên ferdi û jı hunermendan bı xwe lı seranserê Yunanistanê hatıne berhevkırın.

Vekırına pêşengehê dı 2/10/2019 da lı avahiya Galeriya Civata Xebatên Makedoni da lı bajarê Thessaloniki pêkhat.

Pêşengeha ku dı despêkê da heta 2/2/2020 hatıbû plankırın, jı ber eleqeya mezın ya hunerdostan wê heta 1/3/2020 a bıdome.

Ez bı 4 berhemên xwe beşdari vê pêşengehê dıbım.

Limana Thessaloniki, 2011, rengên akrilik, 21x30 cm.

Limana Thessaloniki, 2011, rengên akrilik, 21x30 cm.

Limana Thessaloniki, 2011, rengên akrilik, 21x30 cm.

Limana Thessaloniki, 2011, rengên akrilik, 21x30 cm.

Serhad Bapir bû mêvanê bernameya Pencereya Kurdi ya Kurdistan 24

Ez bûm mêvanê Kurdistan 24ê. Sıpas jı bo bernameya Pencereya Kurdi ya televizyona Kurdıstan 24. Mala Mıhemed Bilen, İbrahim Seydo Aydogan, Metin Dag û a hemû hevkarên wan ava, bıla her hebın.

Hevpeyvina ku Luqman Ehmed jı bo Beşa Kurdi ya Radyoya Dengê Amerikayê bı Serhad Bapir ra çêkır

Şêwekar Serhad Bapir: Huner Bû Zımanê Surgûniya Mın

Hevpeyvina Cemal Batun jı bo malpera Kurdistan 24 bı Serhad Bapir ra

Lı her çar perçeyên Kurdıstanê û lı diasporayê bı sedan hunermendên şêwekari yên Kurd yên jêhati hene ku hunera wan dı asta cihani da ye.

Mumkin be profilek kurt li ser xwe binivîse…

Anagorê qeyda nıfûsê, ez dı sala 1964a da lı navçeya Tetwanê ku gırêdayiyê Bedlisa bakûrê Kurdıstanê ye hatım dınê. Xwendına mın ya despêkê lı Sıliva ya Diyarbekırê û ya navin û liseyê ji Tetwanê pêkhat. Bı rêya kekên mın, ez dı nava dehsaliya 1970 ya da bı Kurdbûna xwe hısiyam û ketım nav refên tevgera rızgarixwaza Kurdıstanê. Jı ber xebatên siyasi dı sala 1983 ya da sere mın bı cuntaya hıngê ya Tırkiyê ra kete belayê, lı mın geriyan. Derdora sal û niv ez lı Kurdıstanê û lı Tırkiyê fırar mam û paşê jı mecbûriyê dı sala 1984 a da revim û wek penabereki siyasi mın xwe sıpart dewleta Yunanistanê.

Dı sala 1985 a da mın jı Enstituya Kurdi ya Parisê bursa xwendınê sıtand û dı navbera salên 1987-1992 ya da mın beşa nigari (wêne) ya akademiya hunerên cıwan lı bajarê Thessaloniki xwend. Her wusa disa pışti neh salan, mın dı navbera salên 2001-2007 a da wek diploma dıduyan beşa grafikê ya heman zaningehê bı dereceya heri baş qedand.

Jı sala 1997 a û vır va wek mamosteyê hunerê dı dıbıstana navin û liseyê da dıxebıtım. Mın heta nıha lı Yunanistanê 7 û lı Kıtêpxaneya Kurdi ya Stockholmê ji pêşengeheki xwe yê ferdi pêkaniye û her wusa ji lı Yunanistanê û lı hın dewletên dın beşdariyê jı 100 i zêdetır pêşengehên komi bûme. Ez lı Yunanistanê endamê çend yekiti û komeleyên hunermendên şêwekariyê me.

Dı navbera salên 1986-1989 a da ez hevkarê rojnemeya Kurdıstan Press bûm û her wusa dı kovara mizahi ya bı nave Zengıl (1987) da çend karikatorên mın hatıne weşandın. Dı salên 1990-1991 a da lı bajarê Thessaloniki, lı ser pêlên FM, dı Radiyo Kivotos da mın bernameya hefteyi ya 2 sıeti bı nûçe, şırove û muzika kurdi çêdıkır.

Şêwekarî di asta huner de, xwedî çi rol e?

Hunera şêwekari beşeki gırıng ya hunerê ye. Dı diroka mırovatiyê da yek jı awayên derbırina mırovan yên heri pêşi ye. Dıvê em jı bir nekın ku dı dirokê da despêka nıvisandınê bı xwe ji, bı nigaran despêkıriye. Çı wek nigar, çı ji wek heykel û awayên dın jı ber ku bı şıkl û reng têne çêkırınê, tafıl bandorê mırov dıkın. Keseki jı bo karıbe pırtûkeki bıxweyne dıvê xwenda be, lê jı bo wêne an ji heykeleki bıbine tenê ditına bı çavan lazım e. Bê guman jı bo ku em baş jı hunera şêwekariyê fêhm bıkın pêdıviya bı perwerdeya huneri heye.

Şêwekarî ji dema antik ve, ew beşê hunerê, ku bandor li mirovayetiyê kiriye. Şêwekarî bû ye nivîsandina dîrokê ji alî hunerê ve jî, ger nirxandina we di vê mijarê de bigrin…

Dı dirokê da dı navnera ol û hunera şêwekariyê da têkıliyeke xwırt hebûye, ol jı bo fıkrên xwe nigar û heykela bıkaraniye. Bı avabûna dewletan ra û  bı peydabûna çina xwedi mal û mılk ra êdi hunera şêwekariyê kariye hınek jı olê serbıxwe bıbe û pivanên sıpehibûnê ango estetikê hêdi hêdi zêdetır rol leyistıne. Lı parzemina Awrupayê da pışti serdestiya ola Xristiyanetiyê hunera şêwekariyê derbeki mezın xwariye û berhemên huneri yên serdema Yunanistana Antik, Roma û medeniyetên dın wek pût hatıne hesıbandın û hatıne xırakırınê vêca tenê rê daye hunera nigari ya oli ya stilizekıri. Ola İslamê bı xwe ji vê pêvajoyê domandiye û tenê rê daye hunera dekoratif ya geometrik û nexşên nebati û her wusa ji lı hın deverên weki İran, Hindistan, dewleta Osmani û Kurdıstanê da hunera minyatori wek nigar û neqşên ser pırtûkan peydabûye.

 Dı sedsala 15 ya p.Z. da, bı despêka Ronesansê ra hunera şêwekari disa lı xwexıstiye û berebere geş bûye. Dı vê serdemê da çina bazırgan, manifaktor û aristokratan alikariya hemû beşên hunerê kırıne, sipariş dane hunermendan û hın caran ji bune sponsorê hunera wan.

Têkiliyeki yekser dı navbera asta hunerê û avabûna dewletan va heye, dewletên bı hêz hunereki bı hêz avkırıne.

Bê guman dema materyalên pêdıvi ango berhemên şêwekariyê lı ber destan hebın, hıngê merıv dıkare bı van berheman behsa dirokê bıke û dirokê şırove bıke. Dı dirokê da xeyni berhemên nıviski, heta peydabûna teknika fotografiyê (1827) tenê bı rêya wêne û heykelan û her wusa ji şûnewarên kevnar haya me jı serdemên diroki çêdıbe, bı vi awayi vêca em dıkarın şıklên faraûnan, yên İskenderê Mezın, Platon, Aristo û hwd. nasbıkın. Hunera şêwekariyê çavkaniyeki baş yê diroknasinê ye.

Bandora hunerê şêwekarî – di proseya pêşkeftina neteweyî de heye? Nirxandina te çi ye?

Bê guman çewa her aktiviteyê ronakbiri, dıkare bandore hunera şêwakari ji dı pêvajoya pêşkeftına netewi da hebe. Lê ev yek bı xwebıxwe çênabe, jı bo ku heta dereceyekê ev yek pêkwere, pêdıvi bı sazi û bınesaziyê heye. Perwerdeya hunera şêwekari, muzaxaneyên hunerên nûjen, galleriyên hunerê, cıvanbend (koleksion) û hwd. hemû xwediyê rola xwe ne û ev hemû dıvê ne yên dewletên dagırker, lê yên me bı xwe bın, da ku kêri me werın. Kêm jı van tıştan tenê lı başûrê Kurdıstanê hene. Ez meraq dıkım, lı başûrê Kurdıstanê ka dı pırtûkên zıman, edebiyat, cıvatnasi, dirok û hwd, da, çıqas cıh dıdın berhemên huneri yên hunermendên cihani û yên Kurd? Lı vır Yunanistanê da ev pırtûkên dersan tıje bı berhemên huneri ne. 

Hunerê şêwekarî di nav civata Kurd de, li Kurdistanê – kariye bandora xwe ya cîhanî bilîze?

Dı dirokê da dema ku dewletên Kurda hebûne, an ji dı dema mirektiya Kurdan da, Kurdan bı xwe ji hunera şêwekariyê avakırıne. Heykelên metali yên bı hunera dı asta bılınd da, ya serdema Medan dı muzexaneyên dewletên Rojava da hene, heykelên lı ser gor û mabedên lı Kermanşanê û deverên dın yê Kurdıstanê da ku hene disa gelek gırıng ın, her wusa ji minyatorên ku dı pırtûka Şerefxanê nemır Şerefnameyê da hene, ihtimaleki mezın e ku bı destê Kurdeki çêbûne. Disa lı Kurdıstanê lı ser kele, bırc, lı ser kêlên gorıstanan nigarên huneri hene. Dıvê em jıbirnekın ku lı Kurdıstanê gelek paşmayiyên huneri yên dema Yunaniyên Kevnar û imparatoriya Romayê ji hene, wek heykelên qerese yên mitolojiya Yunanan û ya heremê lı çıyayê Nemrûd a Şemsûrê û mozayikên gıranbûha yên lı Zeugma ya kevnar lı perava çemê Fıratê lı bajarê Dilokê.

Dema ku dewleta te tunebe, çewa ku tu ne xwediyê welatê xwe yi her wusa ji wek mılet tu ne xwediyê berhemên paşmayiyên diroka xwe yi ji. Ev paşmayiyên huneri ji dıkebın ber xezeb û talana dagırkeran.

Diroka hunera şêwekariya nûjen ya Kurdan nagıhije 100 sal beriya nıha. Mezûnên Kurd yên akademiyên Stenbol, Bexda, Tehran û Şamê, zêdetır ji pışti niva sedsala 20 an berhemên huneri afırandıne. Lê jı ber ku nasnameya netewi ya Kurdan lı Tırkiyê, İran û Sûriyê qedexe bûye, kêm hunermendan mehrumiyet, bar û berdêla Kurdbûnê hılgırtıne ser xwe. Ev tışt heta dereceyekê lı Iraqê ji wusa bûye.

Herçi mıletê Kurd e, jı bındestiyê nıkaribûye bı awayeki baş û xwurt lı bıngehên xwe yên mıletbûnê xwedi derkebe, vêca wê çewa karıbe lı hunermendên xwe xwedi derkebe.

Lı welatên Rojava, dı serdema berê da hebûna çina bazırgan, manifaktor û aristokrasiyê rewşeki baş jı bo geşbûna hunerê avakıriye, dı serdema dewletên modern da vêca dewlet bı xwe şert û mercên afırandın û geşkırına hunerê avakırıne, çina burjuvaziyê ji pışgıriyê daye vê pêvajoyê, akademiyên hunerên cıwan, muzaxane hatıne avakırınê, gelek dewlemend cıvanbendên xwe yên ferdi avakırıne.

Jı aliyê di va, jı bo hunera şêwekari pêşkeve, pêdıviya vê hunerê bı rexnegır û dirokvanên hunêrê ra heye. Ev zana û pısporên hunerê bı pivanên navnetewi hunera ku hatiye afırandın analiz û şırove dıkın, vê hunerê bı cıvat, buyer, serdem û dirokê va gırêdıdın, hurguli û têkıliyan derdıxın meydanê. Mıxabın lı ba me Kurdan ne rexnegır û ne ji dirokvanên hunerê hene, ku hebın ji mın hê ne bıhistiye.

3 perçeyên Kurdıstanê bındest ın, lê lı ser nivê başûrê Kurdıstanê da ev 27 sal ın ku desthılatdariya kurdi heye, dıbêjın bı dehan milyarder (dolar) û bı hezaran ji milyonerên Kurd hene, ev baş e. Lê lı nık wan ne fehma hunera şêwekariyê heye û ne ji hınde hızra netewi ya xwırt heye: Pışti ku bı dewlemendiya xwe vê dınya hanê garanti kırıne, dıçın mızgefteki dıdın avakırınê jı bo dınya di ji mısoger bıkın! Aso û fehma wan hınde ye, jı wan nayê herın dıbıstan an ji pırtûkxaneyeki jı bo xelkê xwe avabıkın. Bê guman dıbe ku hın istisna hebın, lê bı awayê gışti wusa ye. Tê gotınê ku lı başûrê Kurdıstanê anagorê nispeta nıfûsê jı Erebistana Sıûdi zêdetır mızgeft hene û pıraniya wan ji dı van 27 salan da hatıne lêkırınê!

Dı dewletên mezın û pıçûk yên xelkê da, ev çina dewlemend jı xwe ra cıvanbendên bı hunera hunermendên mıletê xwe avadıkın, dıbın sponsorên pêşengehan, katalogan dıdıne çapkırınê, alikariya dewleta xwe dıkın da ku muzexaneyên hunera nûjen were avakırınê û hwd.

Bi taybetî di salên dawî de – li diaspora, Kurd serkeftinên mezin di gelek babetan bidestxistin e. Di edebiyatê de, di werziş de, di beşên zanyarî de… Di ast a şêwekariyê de çawa ye?

Lı her çar perçeyên Kurdıstanê û lı diasporayê bı sedan hunermendên şêwekari yên Kurd yên jêhati hene ku hunera wan dı asta cihani da ye. Her yek jı wan bı anagorê imkanên xwe hunera xwe dıafrinın û wek hunermendên mıleteki bındest û bê dewlet layıqê çı bın vêca ew tê sere wan. Dema dewleta te tunebe, ê hıngê saziyên te yên peywendidar ji tunebın, hıngê ne tenê dı hunera şêwekariyê da, her wusa ji dı hunera muzikê û gotınê da, ango dı edebiyatê da ji per û baskên Kurdan qusandi be.

Lı diasporayê Kurd nıkarın bı nave welatê xwe beşdari tu aktiviteyi bıbın, jı ber ku hê dewleta me tuneye. Ast û menzila aktiviteyên Kurdan nagıhije wê sewiya mıleteki xwedi dewlet ya bı nıfûsa 1 milyon kesi ji. Ka bıfıkırın, ev nêziki 70 sal ın ku bı sedhezaran Kurd lı Almanyayê dıjin, hê nû dı van rojan da wergera almani ya Mem û Zinê hate çapkırınê, baş e, lê wê Mem û Zin, wek berhemeki edebi yê mıleteki pıçûk yê xwedi dewlet ji lı Almanyayê leqayi eleqeyê neyê, lewra dewletên mezın û pıçûk, bı sazi, dıbıstan, diplomasi û bı hêza xwe ya abori politikaya xwe ya rewşenbiri û kulturi dı nav xwe da û lı dervayê dewleta xwe da dıkın. 

Kek Serhad, hunermendê şêwekarên Kurd li diaspora – xwedî çi eleqeyêtê? Gava tê zanîn – hûn Kurd in, ev yek di nêzîkahiya beramberî hunerê we de – rolek erênî yan neyênî dilîze?

Çewa ku mın got dema dewleta te tunebe hıngê rewşeki anormal peydadıbe. Fenomena hın hunermendên ecêb yên ku lı ba Kurdan Kurd, lê lı ba Tırkan dıbın Tırk û her bı vi awayê dıbın Ereb û Farıs jı vê bêdewletbûnê ye. Gunê kesên demokrat û mırovhız bı Kurdan tê, jı ber ku Kurd bındest ın. Kes din nine ku xweziya xwe bı Kurdan û bı bêdewletbûna wan bine. Eleqe ji wê anagorê vê yekê be. Lı Awrupayê kêm hunermendên şêwekariyê yên Kurd hene ku bêyi ku kareki dın bıkın, dıkarın debara xwe bı fırotına berhemên xwe dıkın. Pıraniya hunermendên Kurd  jı bo debara xwe bıkın û hunera ku dıafrinın xwedi bıkın mecbûr ın dı kareki da bıxebıtın.

Nebûna dewleta Kurd – li gor baweriya te – astengiyan li pêşpêşkeftina Hunerê Şêwekarî jî – peyda dike?

Bê dewletbûn gelek deriyên pêşveçûnê lı ser rûyê merıv dıgre. Dı seranserê cihanê dema statuya mıletê te tunebe hıngê ne tenê statuya hunermendên şêwekariyê yên Kurd û  her wusa ji statuya tu tışteki dın yê Kurd ji wê tune be. Her çend salan carek lı gelek dewletên cihanê lûtkeyên hunera şêwekari yên bı navên Biennale, Trienalle û bı navên dın çêdıbın, dı van aktiviteyan da her dewlet xwediyê cıheki ye û lı wê derê hunera şêwekari ya heri balkêş ya welatê xwe nişanê cihanê dıdın. Her wusa ji galleri yên hunerê yên jı gelek dewletan dı navbera xwe da tor û peywendiyên pêdıvi avadıkın da ku hunermend û hunera mıletê xwe derinın pêş.

Çi xebat-projeyên ber destên te de, hene?

Na tune ne!

Ev pırsên ku tu jı mın dıki hemû pırsên gışti ne, lê ez beni nıha ez pêşengeheki gelek mezın çêdıkım û ev pêşengeh heta 29ê Adarê dıdome, dıviya çapemeniya kurdi bala xwe bıdaya vê pêşengehê û her wusa ji naveroka berhemên vê pêşengehê, mıxabın ev pêşengeh dı çapemeniya kurdi da nebû nûçeyeki pıçûk ji û vayê pışti 4 rojên dın ji ev pêşengeh dıqede. Tu nabe, mın van berheman ilahi jı bo bıbın nûçe, bername û reportaj çênekırıne, jı mın hatiye û bêy ku xema tu tışti bıxwım mın çêkıriye.

Beriya ku pêşengeha mın destpêbıke, mın jı kanala Kurdıstan 24 ê ra û jı pıraniya çapemeniya kurdi ra “Daxwiyaniya Çapemeniyê“ bı tevi fotografên çend berhemên xwe şandıbû. Paşê mın jı te ra ji şand. Dı vê daxwiyaniyê da hın ramanên mın yên lı ser vê pêşengehê hene, gelo te xwend? 

Dı du salonên ku tevi hev jı 250 m2 zêdetır ın da, ez 172 wêne û installation (bıcıhanin) eki xwe, yên ku mın dı van 5-6 salên dawi da çêkırıne, nişanê xelkê dıdım.

Vêca hemû berhemên mın ji, çewa ku xwıya dıkın, lı ser xelkê ku lı ser rûyê Merihê dıjin ın! Dıbe jı ber vi sedemi çapemeniya kurdi bala xwe nedabê vê pêşengehê! Nızanım tışteki dın bêjım.

Ya aktuel ev pêşengeh bû û dêlva pırsên gışti yên lı ser hunerê, dıviyabû pırs lı ser berhemên vê pêşengehê bûna.

25ê Adara 2019a

http://www.kurdistan24.net/ku/interview/0ae06204-9432-455a-a08c-78abe33933b6 

TV 100 Lı ser pêşengeha Serhad Bapir ya Lı Navenda Çand û Hunerê ya Vafopuliu lı Thessaloniki

Hunermendeki Kurd yê bı navûdeng ku lı Thessaloniki dıji û dıxebıte. berhemên xwe yên nû yên ku bı awayeki gelek politikbûyi û bı tıje serpêhatiyên ferdi ne lı Navenda Çand û Hunerê ya Vafopulio nişan dıde.

Serhad Bapir:  Ez jı Kurdıstanê me, ez Kurd ım. Kurdıstan wek welat hatiye perçekırın. Vê pırsgırêkê İngiliz û Fransızan dı despêka sedsala 20 a da wek yek jı pırsgırêkên neçareserkiri yê dirokê hıştıne. Jı aliyê çar dewletan va hatiye perçekırınê: Tırkiye, İran, Iraq û Sûriye. Laşê Kurdıstanê bı têlên resandi, bı sınoran jı hev hatiye veqetandın. Bı vê wateyê, ku sınorên te bı xwe tune ne, lê sınorên biyani lı ser laşê welatê te ne û ku welatê te perçe dıkın.

Dirokvana hunerê Thalia Stefanidu bı xwendekarê xwe serbılınd dıbêje:

Thalia Stefanidu: Ez lı vê derê me da ku qedr bıdıme wi, xwendekarê mın bû, dı fêrbûna zımanê yunani da ji xwendekarê mın bû. Em behsa mıroveki xwediyê kesayetiyeki bı nırx dıkın ku bı gelek hestyari û bı rûmet biranin, welat û temenê zarokatiya xwe bı hunereki bılınd, bı rêya dimenên xwe û installationa ku wun ê lı salona tenıştê bıbinın, dıafrine.

Petros Dimitrakopulos: Dı 20 saliya xwe da tê Thessaloniki, dı Akademiya Hunerên Cıwan da dıxweyne, 2 diplomeyan dıstine, hem ya wêne û hem ji ya grafikê û êdi lı Yunanistanê dıxebıte, lê belê bal û awırên xwe lı pışt lı welat dıhêle. Ev berdewamiyeki ye, Yunanê diasporayê û nıha ji penaberê politik, ku ew bı xwe ev 20 sal ın ku mamosteyê dıbıstana navin e, bı awayeki gelek sıpehi vêca qedr dıde welatê xwe yê nû.

Pêşengeh lı Navenda Çand û Hunerê û ya Vafopulio, jı bo her kesi belaş vekıriye.

TV 100 27ê Adara 2019

Dirokvana hunerê Thalia Stefanidu lı ser berhem û pêşengeha Serhad Bapir axaftıneki kır

Dı 20ê Adara 2019 da lı Navenda Çand û Hunerê ya Vafopulio da, dirokvana hunerê Thalia Stefanidu lı ser berhem û pêşengeha Serhad Bapir axaftıneki kır. Lı pêş mêvanên hunerdost, dı navbera Thalia Stefanidu û hunermend da dialogeki kêrhati çêbû.
 Serhad Bapir dı her du salonên mezın yê Navenda Çand û Hunerê ya Vafopulio da 172 berhemên nigari û installation (bıcıhkırın)eki nişan dıde.

Serhad Bapır û dirokvana hunerê Thalia Stefanidu