Îbrahîm Guçlu tenê nîne.

Divê em, ne li himberê hev, li himberê dijmin bibin şêr.

Ez gef û tehdîtên li himberê welatparêzê hêja Îbrahîm Guçlu, rûreş û riswa dikim. Di derbarê pirsgirêka Kurdistanê da siyasetirin, mafê pîroz yê her Kurdekî ye û heqê tu hêz û teşkîlatê tuneye ku bi gef û tehdîtan ambargo dane ser vî mafî. Kurd divê ne li himberê hev, divê li himberê dewleta Tirkan û li himberê pişgirên dewleta dagirker bibin şêr.

Sîyasetvân û rojnamevanên Tirkan, her roj bi baran dijûnan li miletê me dikin, PKK tu caran wan tehdît nekir û neynûkên wan jî neêşand. Li Kurdistanê, her roj bi sedhezaran rojnameyên Tirkan tên firotin, ew rojnameyên ku li Kurdan dijûnkirinê kirine karê xwe yê sereke. Hemû partîyên Tirkan û her wusa jî partîyên nijadperest yên wekî MHP li nava Diyarbekirê da şûbeyên xwe vekirine û bi quretî li himberê menfeatên Kurdan sîyasetê dikin. PKK van hêzên Tirkan tehdit nake û êriş nabe ser wan, lêbelê welatparêzên wekî Îbrahîm Guçlu bi kuştinê tehdît dike. Bêtehamûlbûna li himber her muhalefetekî, sîyaseta sereke ya partîyên komunîst e û PKK jî wek partîkî çep û komunîst, li Kurdistanê, xeynî xwe hemû hêzan din wek xayîn û ajan dibîne.

Ew demokrasî, wekhevî û heqên ku em wek milet ji dijminên xwe ji bona xwe dixwazin, ku em ji niha va li himberê hev jî pêkneynin, hingê wek milet, partî û hêz, wê tu siberojekî me yê ronak çênebe.

Gund, 2000, grafika bı asit lı ser metal, 24,5x39cm.

Çend Ditın û Pêşniyariyên lı ser Kampanyeyan

Malpera Amidakurd, kampanya bı navê “Kampanya Navên Şêngehan ên Kurdi” da despêkırın. Lı ser kampanyên ku heta nıha hatıne çêkırın û lı ser vê kampanya nû, ez dıxwazım çend ditın û pêşniyariyên xwe bêjım.
Çewa ku em pê dızanın, heta nıha Kurdan jı bo axaftın, xwendın û nıvisandına zımanê kurdi û pırsgırêkên ku bı zımanê kurdi va gırêdayi ne, gelek kampanyan çêkırın. Hın jı van kampanyan, jı aliyê saziyên Kurdan va lı perça Kurdıstanê a dı bın destê Tırkiyê da û lı Tırkiyê hatın çêkırın. Hın kampanya ji jı aliyê malperên Kurdan va hatıne çêkırın, her wusa carna em leqayê hın kampayayên ku kesan bı serê xwe ji dan despêkırın bûn. Naverok û niyeta van hemû kampanyan, balkêşandına lı ser neticeyên politikaya asimilasyona zımanê kurdi bû û jı Kurdan dıhate xwestın da ku zımanê xwe bıparêzın.
Pıraniya van kampanyan, bêy ku muhasebeya van kampanyan were kırın, dı nav bêdengiyê qediyan. Tenê navê wan kesên ku pıştgıri dıdan van kampanyan dıhate eşkerekırın û weşandın. Nıvis û ditınên ku jı bo van kampanyan dıhate nıvisin ji dıketın nav “toza” arşivên malperên kurdi.
Çend meh beriya nıha, malpera Amidakurd’ê lı ser asimilasyon û otoasimilasyonê kampanyeki destpêkır. Cudatiya vê kampanyê, jı yê mayin ji ev bû ku, malperê nıvisên jı bo vê kampanyê hatıne nıvisin û navê wan kesên ku pışgıri dane vê kampanyê, jı parti, teşkilat, sazi û weşanên Kurdan ra şand û bı vi awayê bala wan kışand ser vê mesala muhim. Kampanya daxwaz dıkır ku “Dıvê zımanê siyasetê bıbe kurdi” Hın kes wê bêjın ku “ma dema kampanyên dın ji çêdıbûn, qê haya parti û saziyên Kurdan jê çênedıbû?”. Raste çêdıbû, lêbelê vê carê jı wan ra bı kurtahi dıhate gotın ku, “em ev kesên xweyê van ramanan û yên mayin ên ku pışgıriyê dan vê kampanyê, em bala we dıdın lı ser van meselan û em jı we dıxwazın ku wun zımanê parti, teşkilat û saziyên xwe, yê danûsıtandınên xwe û yên weşanên xwe bıkın kurdi,”. Ez dıbêm qê bı vi awayi, ev kampanya jı yên mayin gavek pêşvetır davet, lê malesef lı wır dısekıni.
Ev kampanye û yên mayin, xebatên sıvil yên hemwelatiyên Kurd ın. Lêbelê kêmasiyeki mezın dı van hemû kampanyan xwıya dıkır, ku dı van kampanyan da nedıhate gotın ku “ku wun van daxwazên me yên maqûl bıcıhneynın, hıngê em ê neyên cıvinên parti, teşkilat û saziyên we, em ê weşanên we yên bı zımanê tırki boykot bıkın û jı ber ku wun wek Kurd bı zımanê tırki siyasetê dıkın û saziyên xwe rêvedıbın û disa bı zımanê tırki xitabê mıletê me dıkın û dı nav Kurdan da zımanê tırki belavdıkın, em ê lı hemberê we bıkebın nav xebatê û mucadeleyê”. Wê hın kes bêjın ku “dema ku em wusa bêjın, ma qê wê jı me bıtırsın?”. Ez ji dıbêjım ku, na wele, jı me natırsın. Lê ne bı gotınan, dema ku me dı rastiyê da ji wusa kır, wê hıngê me bıhesıbinın û wê tesira vê xebat û niyeta me ji lı ser wan xwıya bıke. Hıngê bı rasti ji em ê bıbın xwedi insiyatifeki sıvil, bı xweyê proje û asoyek ronak.
Dı warê tekniki da ji kêmasiyeki mezın yên van kampanyan hebû, ku tenê bı bangeki dest bı kampanya xwe dıkırın û jı wır û pê va ji, jı xwendevanên xwe ra dıhıştın. Çewa ku em dızanın bı sedan nıvisakarên zımanê kurdi hene û hejmara wan kesên ku dı weşanên Kurdan da bı kurdi dınıvisinın ji, jı hezar kesi derbasbûye. Ev kesên hanê, dı bın sistema hakimiyeta zımanê tırki da, wan bı zaneti terciha xwe bı zımanê kurdi ra kırıne, yani xwe jı vê hakmiyeta zımanê tırki fılıtandıne. Gelo dı kampanyên ku tên çêkırın da merıv çıma leqayê pıraniya van navan nayê? Çewa dıbe ku kampanyeki jı bo parastına zımanê kurdi bı 100 an ji 200 kesan dıqede? Dı warê zımanê kurdi da, hın kes hene ku ev 20-30 û zêdetır salın ku dı nav xebatê da ne, dı van kampanyan da gelo çıma merıv leqayê navê wan nayê? Çıma insiyatifên kampanyeyan rê û metodan nagerın, da ku yeko-yeko xwe bıgıhine van kesan, da ku dı vê meselê da hem em bı nêrin û ditınên wan bıhısın û bızanıbın û hem ji, da ku ew pıştgıriya jı bo kampanyê jı wan kesan bıstinın?
Her wusa kampanyaki tenê bı hêza malpereki dıvê were çêkırın an na? Çıma Enstitu, malper, kovar, rojname, û saziyên Kurdan bı hev ra kampanyaki berfırehtır nakın? Gelo insiyatifa kampanyan, beriya despêkırına kampanyan dıkebın nav şêwr û lêgerinên bı vi awayi, an bı tena serê xwe, (em bêjın wek malper) bı xebateki hewqa gıran û ciddi radıbın? Gelo sedemeki qelsbûna van kampanyan ji ev e û bı vi awayi insiyatifên sıvil yên wek kampanya, lı ber çavên Kurdan êdi berebere ciddiyeta xwe wendadıkın? Ez bawer dıkım ku, dıvê ku em serê xwe bı peydakırına cewabên van pırsan û pırsên bı vi awayi bıêşinın.
Ez nıha werım ser vê kampanya nû ya malpera Amidakurd, ya bı navê Kampanya Navên Şêngehan ên Kurdi. Malperê vê kampanyê, pışti weşandına nıvisa mın a bı navê “Malperên Kurdi û Weşangeriya “Hıma Çewa Hat” ” despêkır. Dı nıvisa xwe da mın weşanên Kurdan û bilhasa malperên Kurdan rexne dıkır, jı ber ku ew gelek caran navên gund, çıya, çem û bı awayê gışti navên ku bı ernigariya Kurdıstanê va gırêdayine, bı navên sexte û derewin ên bı zımanê tırki dıweşinın. Mın anagorê hızra xwe, sedemên vi tışti izahdıkır û balê dıkışand lı ser tehlûkeyên vê weşangeriyê. Her wusa lı ser tunebûna arşiveki navên erdnigariya Kurdıstanê ji mın malperan rexne dıkır. Mın wusa dıgot: “Wun ê jı mın ra bêjın ku ew navên kurdi nıkarın peyda bıkın, lema navên tırki yên sexte dıweşinın. Hıngê ez ê jı we ra bêjım ku ev rast e, lê belê bê cidibûna malperên Kurdan jı xwe dı vê meselê da ye: Yani jı aliki va, jı nıha va her malpereki bûye xwedi arşiveki bı hezaran nûçeyan, lê belê ez bawernakım ku heta nıha tu malpereki jı xwe ra kırıbe hedef da ku jı xwe ra arşiveki navên gund, çiya û çemên Kurdıstanê çêke û bı camêri vê arşivê pêşkeşi malperên dın ji bıke. Dı arşiveki wusa da dıkarıbû navên rasti û lı hımberê wan ji yên derewin û sexte hebûna.” Her wusa mın dıgot ku jı bo despêkırına avakırına arşiveki wusa gelek malûmat ji hene, û mın çen nımûneyan ji dıda.
Ciyê kêfxweşiyê ye ku malpereki kurdi bala xwe da van ditınên mın û dıvê ez lı vır bêjım ku, ev ditın dı serê gelek Kurdan da ji hebûye û heye, nızanım, dıbe ku ev cara pêşi be ku bûbe mıjara nıviseki bı vi awayi.

Lı ser vê kampanyê ez dıxwazım çend ditınên xwe bêjım û çend ji pêşniyariyan bıkım:
Navê kampanyê Kampanya Navên Şêngehan ên Kurdi ye. Her çıqas bı xêra “geh” a ku dı nav da heye, mın jı gotına “şêngeh” ê fêhmkırıbe ji, mın fêhm nekır jı bo kampanyaki bı vi rengi çıma navên erdnigari an ji coxrafya yê bıkarneani ye. Ez nızanım gotına şêngeh çewa hatıye çêkırın. Herçi “geh” e, ew ci û wareki dıde nişan, lê “şên”, ez dıbêm qê tıştê xweş û bı kêf e. Dı frehenga İzoli a çapa 1992 ya da em leqayê gotına şêngeh nayên, lê gotına “şêni” heye ku tê maneya qelebalıx, koma mırovan, menbaı (ez nızanım ev çı ye) ya jiyanê, xweşi û tax. Enstituya kurdi ya Parisê dı rojnameya Kurmanci’yê da navê “erdnigariyê û erdnasi “ û “coxrafya” bıkartine.(Berhevoka rojnameya Kurmanci ya hıjmarên 1-20, çap: sala 1999, rûpel 265). Her wusa lı vê kıtêbê da ji em leqayê gotına “şêngeh”ê nayên. Wikipediya Ensiklopedia Azad ya beşa kurdi ji gotına erdnigariyê bıkarani ye. Jı aliyê di va herçi gotına “coğrafya” ya ku dı tırki da û “geography” ku dı zımanê ingilizi da heye, ew her du ji jı gotına “geografia” yunani tên. Etimolojiya vê gotınê weki ya “erdnigari”yê ye .Geo = erd, dınya +grafia = nıvis, şıkıl.
Kampanya “bi armanca berhevkirina navên bajar, bajarok, nehiye, gund, gom û taxên Bakurê Kurdistanê yên bi kurdî” hatiye despêkırınê. Ev hemû cıh bı aktiviteya mırovan ra têkılidar ın. Dı be ku jı ber vê yekê ne gotına erdnigari, lê gotına ”şêngeh” hatiye karanin. Lê em pê dızanın ku navên çem, gır û çiya, geli û her navê ku bı erdnigariya Kurdıstanê va têkılidar e, jı aliyê dewleta Tırkan hatiye guhertın û şûna wan navên derewin û sexte yên bı zımanê tırki danine. Kampanyayeki dıviyabû ku van navên erdnigariyê ji bıgırta nava xwe.
Gelo çıma kampanya behsa navên gundên Kurdan ên dervayê Kurdıstanê ji nake? Lı heremên Qonya, Enqere, Kırşehir, Qeyseri û yên dın da dıbe ku nêzikê hezar gundên Kurdan hene. Dewleta Tırkan vê beleya guhartına navan aniya sêrê heremên van Kurdên xwedicıh ji. Dı berhevkırına navên rasti û esli da, weşanên Kurdên van deveran jı Kurdên Kurdıstanê bı xirettır ın û wan jı nıha va gelek xebatên hêja kırıne.
Navê kampanyayê “Kampanya Navên Şêngehan ên Kurdi” ye. Mın nıvisa xwe ya ku mın lı jorê behsa wê kırıbû da ji nıvisiye ku, her çıqas pıraniya navên erdnigariya Kurdıstanê bı zımanê kurdi bın ji, hemû ne bı zımanê kurdi neû mın dıgot ku “Lı Kurdıstana iroyin da xeyni Kurdan, Ermeni û Suryani ji, jı nufısa xwe ya nıha pır pır zêdetır hebûne. Em bêjın lı Serhedê merıv jı navê gundan pê derdıxe ka kijan gund yên Ermeniyan û kijan ji yê Kurdan bûye.Xeyni navên bı kurdi, gelek navên di ji, jı van zımanan û zımanên mıletên hêji kevntır mane.” Jı ber van sedeman mın behsa navên rast û esl kır û bı ısrar qet negot “navên kurdi”. Bê guman ev hemû nav, çewa ku dı nımûneya wan gotınên ku jı zımanên dın ketıne nav zımanê kurdi ji xwıya dıke, bûne malê zımanê kurdi ji. Lê dıvê em ji birnekın ku, dı warê etimolojiyê da, her navek jı nav zımaneki an ji, jı nav hın zımanên ciran dertê.
Dı tu ciyê banga kampanyê da behsa navên derewin û sexte yên bı zımanê tırki nayê kırın. Tê gotın ku “navên hemû şêngeh û wargehên Bakurê Kurdistanê hatine guhertin û kirine tirkî.”. Em bêjın ku Tırkan lı anagorê forma zımanê xwe navên gelek bajar û welatên dın ji kırıne tırki, wek nımûne jı Den Haag’ ê ra dıbêjın Lahey, jı Deutschland an ji Germany’ê ra dıbêjın Almanya û hwd. Dı van navan da tu niyeteki xırab a dewleta Tırkan tune ye.Lê lı Kurdıstanê niyeta xırab a dewleta Tırkan heye, lema hemû van navên ku danine, navên derewin û sexte ne. Jı xwe em pê dızanın ku, pıraniya caran qet navên rasti wernegerandıne ser zımanê tırki ji.
Jı aliyeki di va berhevkırına navên bajar, bajarok, nehiye, gund, gom û taxên Bakurê Kurdıstanê iddiayeki pır mezın e, jı bo serketına vê kampanyê xebateki sistematik, metodik û her wusa ji pır wext jê ra lazım e. Dıviyabû ku Enstituyên Kurdan bı bi karê gıran va rabûna.Gelo hêz û enerjiya malpereki tenê dıkare jı bınê vi barê mezın rabe? Gelo ya baştır wê ew nin bûya ku hemû an ji pıraniya malperên Kurdan dest bı kampanyeki bıkırana, pışgırti û mılbıdana beşa kurdi ya Wikipedia’yê. Dı Asiklopedia Azad Wikipedia’yê da, beşeki xususi heye bı navê ”erdnigari” yê û tê da, jı nıha va, dıbe ku bı hezaran navên ku bı erdnigariya Kurdıstanê va gırêdayi ne hene.
Gelo tırs tune ye ku neticên kampanyên berê werın serê vê kampanya nû ji? Çewa ku dı pırani tıştan da ji wusa ye, dema ku merıv ciddi û bı sebr be, merıv dıkare zora gelek zehmetıyan bıbe û serbıkebe. Hêvidarım ku ev kampanya wê serkeve.
Jı aliyê di va, dıvê ku dı xebatên Kurdewariyê da berdewami hebe. Xebateki dıvê qedrê xebatên ku beriya wê hatıne çêkırın bıgre û her car jı nû va Kurdıstan an ji Amerika neyê keşifkırın. Heta nıha dı mesela berhevkırına navên rasti û esli da hın xebat hatıne kırın. Ev xebat perçe-perçe ne û dı gelek kovar û rojnamên Kurdan da merıv leqayê van xebatan tê. Dıvê ku tıştên hatine nıvisin, hemû werın berhevkırın û bı tevi çavkaniyan (yên ku berhevkırıne û nav, tarix û hıjmara weşanê) bıkebın nav vê arşiva ku Amidakurd dıxwaze avabıke. Wek nımûne dı salên 1983 -84 an da, Enstituya Kurdi ya Parisê nexşeyeki Kurdıstanê weşand. Ev nexşe ne hınde analitik e, lêbelê disa tê da navê gelek çem, deşt û çiyan û angorê şertên 1980 ya, navên hemû bajar û qesebeyên Kurdıstanê hene.
Bı anagorê baweriya mın arşiva nava dıvê heta jı merıv tê dıvê analitik be.Ne tenê dıvê navên rasti û esli û lı hımberê wan ji navên derewin û sexte yên bı zımanê tırki hebın, her wusa dıvê hın malûmatên bı rengi yên dı derbarê gundan ji tê da hebın weku:
-Gundê Çılxor’ê: Lı rojhılata deşta Rehwayê, dı quntara çiyayê Çılxorê da ye û dıkebe rojavaya Tetwan’ê û derdorê 8 km jı Tetwanê dûr e, nufusa gund 865 kes e (Lı gor serhıjmêra sala 2007 a) Navê sexte yê bı zımanê tırki wusa ye: “Benekli”.
-Gundê Kızwak’ê: Lı kêleka behra (gola) Wanê da ye, dıkebe bakûrêrojhılata Tetwanê, derdorê 14 km jı Tetwanê dûr e û lı ser rêya Tetwan-Xelatê da ye, nıfusa gund 1263 kes e. Navê sexte yê bı zımanê tırki wusa ye:”Kıyıdüzü”.
-Çıyayê Sipanê Xelatê: Lı bakurêrojavaya behra Wanê, lı bakûra Elcewaz’ê, dı navbera Elcewaz û Mılazgır’ê da ye, bılındiya wi 4058 m. ye. Navê sexte yê bı zımanê tırki wusa ye:”Süphan dağı”.Bı vi awayi, ciyê her nav û warê erdnigariyê baştır eşkere û xwıya dıbın. Ev dıbe wek Ferhenga Erdnigariyê.
Dı warê internetê da hewqa şarezariya mın nine, gelo ev arşiv bı awayê interaktiv nıkare çêbıbe? Tecrubeya Wikipediya beşa kurdi bı me dıde zanin ku 2-3 Kurdên bı xiret û jêhati, yên ku hê hev rûbırû neditıne, bı xêra vê teknolojiya nûjen û hevkariyeki rınd dıkarın mûcizeyan bıkın.
Her wusa dı warê erdnigariyê da, dı internetê da Google Earth’ê heye. Lı wır ez nızanım ka gelo merıv dıkare lı kêleka navên sexte û derewin ên bı zımanê tırki da, navên rast û esli ji bınıvisine an na? Lê merıv lı kê derê bıxwaze fotografeki bı nıvis deyne, dıkare. Peydakırına fotografê her gundi gelek zehmet e, lê ku merıv bıxwaze dıkare fotografeki karekteristik yê gundeki Kurdan hılbıjêre û lı kêleka her navê sexte yê bı zımanê tırki, vi fotografê hanê bı tevi navê gund yê rasti dane. Kurd dıkarın dı Google Earth’ê da, lı ser nexşeya bakûrê Kurdıstanê bı dehhezaran fotografên bajar, qesebe, nahiye, çem, çiya û hwd. bı navên wan ên rasti danın.

Lı gund, 1995, hıbra çini, 20x30 cm.

Malperên Kurdi û Weşangeriya "Hıma Çewa Hat"

Em dıbinın ku Kurd dı van salên paşi da, dı warê internetê da aktivtır bûne, gelek malperên kurdi û her wusa ên bı kurdi û bı zımanên dın ji hatıne avakırın. Gelek rojname û kovarên ku bı awayê çapkıri dertên, weşanên xwe yên elektroniki ji dıkın. Her roj bı dehhezaran Kurd jı her aliyê Kurdıstanê û dınyayê lı van malperan temaşe dıkın û dıxweynın. Kêfa merıv jı vê manzerê ra tê. Lê bebelê, gelek caran dema ku merıv nûçeyên wan dıxweyne pê dılê merıv dıêşe.
Dı rojname û malperên Kurdan da gelek caran navên gund, çiya, çem û bı awayê gışti navên ku bı erdnigariya (coxrafya) Kurdıstanê va gırêdayi derbas dıbın. Gelek caran ev nav, ne anagorê navên xwe yên rasti û esli, lêbelê bı navên sexte û derewin yên ku dewleta Tırka lı ser me dı resmiyetê da ferzkıriye tê nıvisin. Kurd dı karanina navên rasti da ne bı ısrar û ne ji bı istiqrar ın. Yani nûçeyeki “hıma çewa hat” berdestê wan, hıma wusa ji dıweşinın. Ku bı navê rasti û esl be, wê wusa bıweşinın, lêbelê ku bı navê sexte û derewin yên tırki be, hıngê ihtimaleki mezın e ku wê bı tırki bıweşinın. Jı xwe mesele dı vê “hıma çewa hat”ê da ye. Lewra gelek caran çavkaniyên nûçeyên wan, ajans û çapemeniya Tırkan ne. Malperên Kurdan pıraniya caran bı anagorê pivanên çapemeniyê ji nakın û navê çavkaniyên nûçeyan ji nanıvisinın. Hıngê xırabi hê ji mezıntır dıbe, jı ber ku êdi ew xwe wek çavkaniya nûçeyan pêşkêşdıkın.
Malperên kurdi bı hev ra û bı xwe ra ketıne pêşberiyê, dı nav telaşeki mezın da dıxwazın hılkışın ber bı serê listeya malperên kurdi yên ku heri zêde tên xwendın. Weşandına nûçeyên nû, aktuel, magazin û balkêş alikariya vê hılkışandına ber bı jora listeyê dıkın. Lê belê pıraniya malperên kurdi ne xwedi ajansên nûçeyan û tora nûçegıhanan ın. Gelo malperên kurdi dema ku nûçeyên “hıma çewa hat” dıweşinın dıvê ne xweyê hın pivan û prensiban bın?
Lı vır ez dıxwazım wek nımûne behsa çend nûçeyên malpera Netkurdê bıkım. Ev nımûne hıma bêje jı bo hemû malperên Kurdan derbasdıbe.Dı vê meselelê da tu cudatiyeki berbıçav dı navpera malperên Kurdan ên bı zımanê kurdi û yên ku bı zımanê tırki weşanê dıkın, xwıya nake. Herçi Netkurd e, bı rêya imkana şırovekırına nûçeyan, heta nıha mın bı xwe çend caran bala malperê kışandıye lı ser vê meselê. Lê ew her bı ya xwe, bı “hıma çewa hat”ê dıkın. Ka em lı hin nûçeyên Netkurdê bınêrın:

Şivanê wênekêş berhemên xwe di dawetê de pêşkeş kir
Abdullah Aksu li Çatalcaya Dêrikê şivantî dike û di heman demî de jî wênekêş e. Aksu, li herêmê wek "Şivanê wênekêş" tê nasîn. 8/1/2008/
Baykan: Qîzên gundî ji bo nasandina kincên herêmî derketin ser podyûmê
Li gundê Ulaştiya Baykanê qîzên dibistana gund ji bo kincên xwe yê herêmä bidin naskirin derketin ser podyûmê. 23/12/2007/
Hîlvan: 7 keç di gola bendavê de xeniqîn
Li Hîlvanê li gundê Çataklîyê, ji malbatekî 7 keç di gola bendava Ataturk de xeniqîn. 6/9/2007.
Diyarbekir: pêşbirka zebeşan bi dawî bû
Di pêşbirka îsal de 93 beşdarî hebûn û zebeşê Mehmet Salih Yaşa ji gundê Erimliyê ku 46 kîlo û 660 gram bû, bû ê yekemîn. 6/9/2007
Derdê hewiyê bê westan didome
Lê berî niha bi demekê, mêrê wê li gundê Sazlicayê ji xwe re qîzek bi navê Îpek dît. Dema Bedriye pê hisiya cîhan lê bû wek dojehê.14/6/2007.
Kercos: 4 gund ê 21 roj di bin qarantînayê de bin
Piştî diyar bû ku vîrûsa li gundê Boxazlikoya Kercosê hatiye dîtin, vîrusa kujtinê a H51N ye, Boxazlikoy û 3 gund ên din Ruzgarli, Aydinli û Mağaralî 21 roj ket bin qarantînayê. Çûndin û hatian gundan qedexe bû. 12/2/2007/
Kurd dı gelek waran da dewleta Tırkan rûreş û sûcdar dıkın: Em bêjın ku, yasaxkırına navê Kurd û Kurdıstanê û zımanê kurdi dı rêza pêşi a vê rûreşkırınê da tê. Yani Kurd dıbêjın ku, lı me neheqi hatiye kırın û em vê neheqiyê qebûlnakın, protesto dıkın û her wusa ji nas nakın. Dı vi wari da, jı xwe ra dıbêjın Kurd, dıbêjın ku navê welatê me Kurdıstan e û her wusa zımanê me ji zımanê kurdi ye. Dı mesala zımanê kurdi da xemsar û dı ya Kurd û Kurdıstanê da tujtır ın. Yani naxwazın anagori ideolojiya resmi ya Tırkan jı xwe ra bêjın “Dağlı Türkler-Tırkên çiyayi” û jı welatê xwe ra ji bêjın “Doğu ve Doğu Anadolu Bölgesi- Rojhılat û Rojhılata Başûrê Anadoluyê”, lê belê dı eyni demi da, jı karanina navên derewin û sexte yên gund, çiya, çem û bı awayê gışti navên erdnigriya Kurdıstanê texsir nakın. Me got “hıma çewa hat”, wusa ji dıweşinın.
Kurd bı vi awayi, bê hemdê xwe an ji bı hemdê xwe, beşek jı politikaya dewleta işkalkar a lı ser mılet û welatê me qebûldıkın û stuyê xwe lı ber vê politikayê xwar dıkın. Gelo dema viya dıkın çı qezancdıkın? Me got, hılkışandına ber bı jora listeya malperên kurdi yên ku heri zêde tên xwendın. Hê negıştine wê derecê ku karıbın bı hatına pereyên reklaman, ku hın jı wanan hılgırtiye, idara malperên xwe bıkın û pere ji qezanckın. Yani nıha sedem ne qezanckırına pereyan e, lê belê şan û şohreta nav malperên kurdi da ye.
Dema ku merıv rêveber û nıviskarên malperên Kurdan dınêre, dıbine ku pıraniya wan ev 30 sal û zêdetır e ku dı nav hereketa kurdi da ne, emrê wan gıhiştıne 45- 50 sali û zêdetır. Yani ne xort û keçên nûgıhişti yên 15-20 sali ne, da ku em bêjın haya wan jı politikayên dewleta Tırkan nine. Her yek jı wana dıbe ku bı dehan navên rasti yên gundên herema xwe dızanın û tu jı wan bıpırsi, dê nıkarıbın navên sexte yên tırki yên van gundan bızanıbın.
Jı aliyê di va pıraniya malperên ku em behsa wan dıkın, jı dervayê Tırkiyê û dervayê perça Kurdıstanê ya ku dı bın destê Tırkiyê da ye, weşanên xwe dıkın. Jı xwe lı kê derê weşana xwe dıkın bıla bıkın, bı karanina navên rasti û esl yên gund, çiya, geli, çem û yên mayin, kes tu cezayi jı nade wan. Nexwe mesele çı ye? Yani çewa dıbe ku jı aliki va dıbêjın Kurd û Kurdıstan û jı aliyê di va ji, dema ku navên ku bı erdnigariya Kurdıstanê va têkılidar ın û dı nûçeyên ku tên berdestên wan da derbas dıbın, bêyi ku tu xeman bıxwın û “hıma çewa hat” wusa ji dıweşinın?
Wun ê jı mın ra bêjın ku ew navên kurdi nıkarın peyda bıkın, lema navên tırki yên sexte dıweşinın. Hıngê ez ê jı we ra bêjım ku ev rast e, lê belê bê cidibûna malperên Kurdan jı xwe dı vê meselê da ye: Yani jı aliki va, jı nıha va her malpereki bûye xwedi arşiveki bı hezaran nûçeyan, lê belê ez bawernakım ku heta nıha tu malpereki jı xwe ra kırıbe hedef da ku jı xwe ra arşiveki navên gund, çiya û çemên Kurdıstanê çêke û bı camêri vê arşivê pêşkeşi malperên dın ji bıke. Dı arşiveki wusa da dıkarıbû navên rasti û lı hımberê wan ji yên derewin û sexte hebûna.
Jı aliyê di va jı bo despêkırına arşiveki wusa gelek malûmat ji hene, jı nıha va gelek malperên kurdi yên heremi navên gundên xwe yên rasti weşandıne.(Bınêre Sılivan.net) Her wusa dı nexşeyên leşkeri yên dewletên wek Almanya, İngiltere û Fransayê da, yên ku dı despêka salên 1900 i hatıne weşandın da, merıv navê hıma bêje hemû gund, gır, çiya, deşt û çeman dıbine. Ev nexşe lı gelek bajarên dewletên Ewropayê da lı kıtêpxaneya da hene û merıv dıkare peyda bıke. Nexşeyên dewleta Tırkiyê, yên ku beriya sala 1960 i hatıne çapkırın ji heta dereceyeki çavkaniyên baş ın. Dema ku merıv nexşeyeki wusa û nexşeki Tırkiye û perça Kurdıstanê a ku dı bın destê Tırkiyayê da ye dane kêleka hevdû, hıngê lı hımberê her navê sexte û derewinê tırki, merıv wê navê rasti û esl ji peyda bıke.
Ez bawernakım ku, dema ku nûçeyeki dı derbarê heremeki da dıkebe destê malpereki kurdi, pıraniya rêveber û nûçegıhanên vê malperê tu xeman dıxwın û jı bo 5 deqiqeyan dı internetê da lı navê kurdi dıgerın.
Em bêjın ku bı rasti ji lı navê kurdi geriyan û peyda nekırın, hıngê dema ku navê sexte yê tırki dıweşinın, çıma lı kêlekê an ji lı bınê nûçeyê wusa nanıvisinın "malesef em hê bı navê esl û rasti nızanın û jı bêçaretiyê em navê sexte yê tırki dıweşinın.” Têbıniyeki wusa, dê hergav mesela navên erdnigariya Kurdıstanê yên ku hatıne guhertın bine bira xwendevanan, wê xwendevan vê pırsê jı xwe ji bıke û wê were bira wi / wê ku çewa lı herema wi / wê da ji navên erdnigariyê hatiye guhartın. Pêvajoyeki wusa dıbe ku hın xwendevanan têxe nav lêgerineki. Her wusa carna wê hın xwendevan derkebın û wê navên rasti yên van deverên ku behs lê hatiye kırın jı malperan ra bêjın û bı vi awayê hem nûçe sererast dıbe û hem ji xwendevan bı vê qenciya xwe ya kıri dıhıse û dıbe xwendevaneki aktivtır. Dema ku nûçe bı navên sexte û derewin tên weşandın, hıngê Kurd bı xwe ji beşdarê wê politikaya Kurdkuj a dewleta Tırkan dıbın û dı nav pêvajoya entegrasyona Tırkbûnê da radıbın lotık û ınçıkan, lewra iroj ku navê gundê me lı ba me bıbe sexte û tırki, wê sıbê ev tışt were serê navê mılet û welatê me ji. Dewletê kartûkan avêtiye ber me û em ji bı van kartûkan şûrê dıjmınê xwe tûjdıkın!
Çewa ku em pê dızanın, politikaya guhertına navên erdnigariya Kurdıstanê wek berdewamiya yasaxkırına navên Kurd û Kurdıstanê hat. Dı eyni demê da paşnavên Kurdan ji hatın betalkırın (navê bavê merıv, carna ji navê eşir an ji herema ku merıv jı wê derê ye, paşnavê merıv bû) û paşnavên qor yên bı zımanê tırki lı ser me hatın ferzkırın. Her çıqas, hê jı despêka avakırına dewleta diktator a Kemal da ji em leqayê vê politikayê tên ji, bı awayeki gışti, pışti sala 1960 i dewleta Tırkan dest vê politikaya guhartına navên erdnigariyê kır. Hıngê, navên pıraniya gund, geli, çem û çiyayên Kurdıstanê bı navên sexte û derewin yên tırki va hatın guhertın. Dewletê eyni tışti lı heremên Kurdan ên dervayê Kurdıstanê ji kır (heremên Qonya, Enqere, Kırşehir, Qeyseri û yên dın).
Lı perçeya Kurdıstanê a ku dı bındestê Tırkiyê da ye da, en hındık 10 hezar gundên Kurdan, Suryani û Ermeniyan hene û navê pıraniya gundan bı awayeki keyfi, bı navên çırto-vırto yên bı zımanê tırki hatın guhertın. Dı hejmara 5 a ya rojnameya Dicle-Fıratê da (1ê sıbata 1963 ya), nıviseki Said Elçi heye ku balê dıkşine despêkırına vê politikaya dewleta Tırkan. Lı Kurdıstanê navên bı zımanê tırki yên tenê hın gundan hene, wan gundan ji dewletê pışti afet an ji avakırına bendavan avakır, lê belê ew lı ser wan deveran hatın avakırın ku navên wan deveran ên bı rasti û esli hene.
Heta nıha qet mın ne got “navên kurdi” yên erdnigariya Kurdıstanê, lewra çewa ku em pê dızanın, Kurdıstan pır kevnar e, en hındık ev 8-9000 salın ku mırov lê ci û war bûne û gund û bajaran avakırıne. Navên heyi jı mirasa vê dirokê ye û ev nav dı sıberojê da, dıbe ku gelek alikariya arkeolog û zımannasan ji bıkın, lewra mıfta û şifra gelek bûyer û qewımandınên diroki dı van navan da weşartine. Lı Kurdıstana iroyin da xeyni Kurdan, Ermeni û Suryani ji, jı nufısa xwe ya nıha pır pır zêdetır hebûne. Em bêjın lı Serhedê merıv jı navê gundan pê derdıxe ka kijan gund yên Ermeniya û kijan yê Kurdan bûye.Xeyni navên bı kurdi, gelek navên di ji, jı van zımanan û zımanên mıletên hêji kevntır mane. Navên gelek gund, çiya, geli û çeman jı navê Kurdıstanê bı xwe ji kevntırın. (jı çavkaniyên heyi em pê dızanın ku navê Kurdıstanê tenê jı hezar sal beriya nıha va heye.) Ma ev navên he bı xwe ji qê diroka me ya lı ser vê axa hanê nadın ispatkırın? Ka lı Tırkan bınêrın, xeyni wan gund û bajarokên ku wan bı xwe avakırine, dı navê kijan bajar û gundi da zımanê tırki heye, û rayên mıletê Tırk çıqas ketiye lı ser vê axa ku wan bı zorê û qetliaman jı xelkên dın sıtand?
Jı aliyê di va dı nav xelkê me da bıkaranina navên rasti û esli gelek xwurt e. Lı gelek deveran, haya gundiyên gundan bı xwe ji, jı navê sexte û derewin ên gundên wan nine, ew bı xwe bı navên sexte yên gundên xwe nızanın. Ez dıbêm qê, bıkaranina navên erdnigariya Kurdıstanê dıbe ku lı hın deveran, jı axaftına bı zımanê kurdi ji zêdetır be. Yani gelek Kurdên ku dev jı zımanê kurdi berdane, pê dızanın lêbele pê napeyvın, dema ku behsa gundê wan wê bıbe, wê bı navê rasti û esl bêjın.
Tesira navên sexte û derewinên bı zımanê tırki tenê bı weşandına nûçeyan va sınorkıri namine, gelek caran dıkare şılıl bıde hızra me ya siyasi û milli ji. Ez dıxwazım lı vê derê nımûneyeki bıdım: Dı şeva 14-15 ya meha yekan a sala 1989 da lı gundeki Cızira Mêrdinê da (hıngê dewleta Tırkan Şırnaxê nekırıbû parêzgeh û Cızirê ji bı pê va gırênedabû), dı dema operasyoneki leşkerên dewleta işkalkar da, gundi lı meydana gund hatın berhevkırın û pışti lêdan, êşkence û tazikırınê, bı zoreki gu xıstın devê gundiyan. Pışti van malûmatan tafıl wê navê “Yeşilyurt”ê were bira we. Gelo çıma navê vi gundi yê rasti û esli nayê bira merıv? Gund gundeki welatparêza bû (ye), jı ber vê welatparêziya xwe, dewleta Tırkan vê belayê ani serê gundiyan. Çewa ku merıv dıkare bıfıkıre, ew ne cara pêşi bû ku dewleta Tırkan vê hovıtiyê dıkır, lê belê ew cara pêşi bû ku gundiyan bı mêrxasi vê hovitiyê eşkere û gıli kırın, bı rêya awuqatên xwe yên welatparêz dozê bırın Dadgeha Mafê Mırovan yê Ewropayê û dewleta Tırkiye lı ser pırsırêka kurdi cara pêşi lı wur hate sucdar û mehkumkırın. Ev gund bû sembola zulma lı ser mıletê Kurd. Gelo çıma ev gund bı navê xwe yê rasti û esli nehate behskırın? Awuqatên Kurd û şaxên heremi yên Komelya Mafên Mırovan ku jı Kurdan pêkdıhat ku bı vê dozê ra mıjûlbûn, çıma bı navê rasti yê vi gundi ra ji mıjûlnebûn?
Gelo çend kes jı me dızanın ku navê vi gundi Cınıbr e û ev gund gundê Mir Bedırxan bı xwe ye? Her wusa ku iro lı gund da neviçırkên Mir Bedırxan dıjin? Ku jı berê va Tırkan baregeha leşkeri lı wır avakırıye. Her wusa kê jı me zanıbû ku gundiyên welatparêz, ên weki gorbuhışt Kamıl Muştak, hê jı sala 1959 a va, lı vi gundi da Newrozê bı agır pirozdıkırın û dılxwaz û aligırên Berzani bûn?
Pışti van malûmatan dıvê merıv jı xwe bıpırse, gelo rastlıhevhatın û tesadufi bû ku dewlata Tırdan a işkalkar vi gundi jı bo vi karê xwe yê hovane hılbıjart? Her wusa bı berxwedan û mêrxasi, eşkere kırın û gılikırına wê reziltiya dewletê ji, gelo hıngê jı her kesi dıhat?
Ez disa vedıgerım ser pırsa xwe, gelo dı biranina gışti ya Kurdan da navê Cınıbrê, an navê sexte û derewin “Yeşilyurt” bı cıh bû? Lı vır ez dıxwazım bêjım ku, nıha xeyni malûmatên ku, ev çend salın ku M.Şerif Mûştak ê hêja lı ser gundê Cınıbrê, û berxwedana wan gundiyên welatparêz dıde, dı çapemeniya kurdi ya bı zımanê kurdi û tırki da merıv leqayê navê Cınıbrê nayê. Em Kurd dıvê ku dı vê mesala navan da ji qedrê İsmail Beşikçi yê hêja bıgrın, lewra ew bı ısrar navên rast û esl bıkartine. (Jı bo gundê Cınıbrê, lı vê kıtêba wi bınêrın: Mêtıngeha Navdewleti Kurdıstan – Zanısti û İdeolojiya Resmi, Dewlet û Demokrasi û Pırsgırêka Kurdi. Weşanên Enstituya Kurdi ya Parisê, 1990, bı zımanê tırki, rûpel 346-347.)
Pışti mırına Kamıl Muştak (7/12/2007), ku ew yek jı 4 kesan û yê heri jêhatitır bû dı gılikırın û dozvekırına vê rûdanê da, navê Cınıbrê disa aktuel bû. Dı çapemeniyê PKK ê, yên Kurdên mayin da û dı ya Tırkan da ev bûyer û gund bı navê “xwe” yê sexte hat biranin.(Malperên Beroj, Kurdıstanpost, Yenı Özgür Politika, Online Gundem, Dicle Haber Ajansı,) Mın bı xwe ji navê Cınıbrê nızanıbû û her wusa mın nızanıbû ku ev gund gundê Mir Bedırxan e. Dema ku pişti wefata Kamıl Muştak, meheki beriya nıha, ez jı nıviseki M.Şerif Mûştak bı van malumatan hısiyam, wek Kurdeki, lı ser navê xwe, mın jı xwe şermkır.
12/01/2008

Gund, 2000, don, 70x100 cm.

Dimen, 2000, don, 23x42 cm.

Dimenên Kurdıstanê

Dı vê rêze wêneyên xwe da, ez lı ser heremeki ku bı gelek efsane û sembolan hatiye dagırtın xebıtim: Jı wan ciyên ku dirokvanê Yunan Ksenefon cara pêşi leqayê Karduxan hat bıgre, heta çavkaniyên çemên Dicle û Fıratê û çıyayên Araratê. Heremeki ku dı bajarvaniya mırovatiyê da, bı taybeti ji, bı hezaran sal beriya nıha; dı ci û war bûna mırovan û dı despêka çandınê da roleki mezın leyıstiye.
Ev xebata mın a hanê; peywendiyek, an ji, pıraniya caran bı rêya biraninên mın ên salên zarokati û xortaniyê, jı dûr va be ji “vegera” mın a heremeki ye, ku ez lı wê derê hatım dınê û heta bist saliya xwe mezın bûm û paşê ji, bı darêzorê jı wê derê hatım hılkışandın.
Hêzên mezın, bı hevkariya dewletên heremê, dı destpêka sedsala 20 an da, bı hesabên berjewendi û qezancên xwe, çewa ku lı ciyên dınê ji kırıbûn; lı ser Kurdıstanê ji “leyistoka” xwe leyıstın. Jı wê çaxê heta nıha lı seranserê cihanê gelek tışt guhırin û gelek tışt ji hatın gotın, lê belê lı heremê rewş hıma hıma weki xwe ma. Jı aliyê Tırkiyê û Iraqê va wêran û xerakırına bı hezaran gundan, lı bejayiyê çandına bı milyonan mayınan û bı darêzorê ciguhestına gel, heremê jıbo Kurdan kır kemin û dojeh. Jı ew çaxa ku ez jı wır çûme heta nıha, her ev bûyer qewımin.
Jı aliyê dewletên bı hêz û bê hêz ê cihanê va, ixaneta lı mafên azadi, rewa û dadperweri û çarenıvisa gelan, siyaseta dırû û cotpivan bı awaki bê sınor lı ser Kurdıstanê hat pêkanin. Ez wek resameki Kurd, dı nav vê xebata xwe da mın bala xwe da vê babetê; dimeneki ku dıguhıre, têxırakırın û wendadıbe.


Têbıni:
Mın vê nıvisê, jı bo pêşengeha xwe ya ferdi ya resıman, a ku jı 10/ 10/ 2002 ya heta 27/10/2002 yan, lı Eywana Hunerê a Sinemateatroya Aristoteles pêkhat, wek pêşgotına pêşengehê nıvisi û hıngê, dı kataloga huneri ya bajarvaniya Saloniki a bı navê “İkastika” da hate weşandın. Pêşengeh jı aliyê Beşa Çand û Hunerê a Bajarvaniya Saloniki (Yunanistan) va hate pêkanin.

Hewar 1, 1989, grafika lı ser linolium, 30x16,5 cm.

Çewa mın dest bı çêkırına grafikan kır?

Dema ku cara pêşi mın grafikeki çêkır, ew jı mecbûriyetê dıhat. Jı ber ku polêsên cuntaya Tırkan lı mın dıgeriyan, dıviya bû ku mın fotografê nasnameyeki, ku mın peyda kırıbû, bıguheranda. Bı vi awayi, mın lı ser perçeki plastika ku lı ser zeminên malan radıxın, muhreki wek ya ku lı ser nasnameyan dıxın, bı serê kêrê qewart û paşê ji vê muhrê lı ser fotografê xwe xıst. Bı vê nasnamê ez gelek caran lı bendên qontrolê ên polês û cendırmên cuntayê derbasbûm û her wusa bı vê nasnamê, mın welatê xwe Kurdıstanê lı du xwe hışt û wek penabereki politik gıhiştım Yunanistanê.
Pışti sala 1987 a, dema ku êdi ez lı Akademiya Hunerên Sıpehi (A.H.S.) ya Saloniki da bûm xwendekar, hıngê mın awayê çapkırına berhemeki grafikê ji naskır. Dı rewşekê da ku, dı atolyên resım yên akademiyê da, perwerde û xebata klasik a lı ser modelan (mırovên tazi), merıv dıfetısand û bêzar dıhışt, mın, lı dûrê fermanên perwerdeya akademiki, dı hunera grafikê da jı xwe ra heremeke xwe ifadekırın û serbestiyê peyda kır û nemaze mın dıkarıbû gelek metod û rêyên çêkırına berheman bıcerıbanda. Bı vi awayi, dema ku mın dı sala 1992 ya da beşa resım ya akademiyê qedand, mın wek xabeteki cuda, derdorê bist grafikan ji xıst nav xebata xwe ya diplomatiki.
Jı wê çaxê heta nıho, têkıliya mın a bı hunera grafikê ra her dem zındi û berdewami ma. Dema ku mın dı sala 1997 a da pêşengeha xwe ya pêşi çêkır, mın xwest ku ev pêşengeh, ya grafikan be. Bê guman dema ku ez dıbêm grafik, mebesta mın grafikên ku lı ser dar an ji linolium tên çêkırın ango "jorçapkırın" e, çı yên reş û sıpi û çı ji yên rengin ın. Lewra jı bo çapkırına grafikên ku lı ser metal bı metoda asidê tên kolandın, ku ev ji grafika "jêrçapkırın"ê ye, presa mın tune bû. Lê belê dema ku dı sala 1998 a da mın bıhist ku lı vır, lı Epanomiyê hosteyeki hesınger presên bı vi rengi çêdıke, ez yek jı wan kesên pêşi bûm ku mın jı xwe ra presekê da çêkırınê. Ew hususiyetên xweş yên grafika ku bı metoda asit lı ser metal tên kolandın, ku ew bı xwe rê dıde da ku merıv bı hurlêgerineki zêdetır lı avakırına hereman û bı her cûreyên tonan bıxebıte, bı tevi grafika jorçapkırınê, dı van salên derbasbûyi da bala mın kışandın ser xwe.
Paşê, dema ku dı sala 2000 ya da, mın atolyên nû yên A.H.S. yê Zaningeha Arıstoteles a Saloniki lı Thermi dit, jı ber ku ew bı salan bû ku mın mamosteyên jêhati û hevkar yên beşa grafikê nasdıkır, hıngê beşa grafikê ya Akademiyê jı bo mın bû xwestekeki nû. Bı vi awayi, ku ez jı sala 1997 a û vır va wek mamostê nigariyê, dı perwerdeya dereca liseyê da dıxebıtim, vê carê dı gerepırs û lêgerina zaninê û jı bo hevxebata lı warên cıvati yên wek zaningehê da, ez ê vê carê dı beşa grafikê a A.H.S. da disa bıbûma xwendekar.

Têbıni:
Mın vê nıvisê, bı sedema pêşengeha komi ya grafikan, a ku lı Galeriya “İrmos” a bajarê Saloniki ya Yunanistanê pêk hat, nıvisi. Ev nıvis dı hıjmara 141a ya kovara “Panselinos” a rojnameya “Makedonia” da, dı 19ê gulana 2002 ya da hat weşandın.

Kurdıstan

SERSALA WE PİROZ BE

Kurdıstan, 1986, boyaxên bı ispirto, 21x21 cm

Bı hêviya rojên geş, xweş û ronak,
Bı hêviya pêkhatına daxwaz û xewnên me,
Bı hêviya sıberojeki bı dılê me, sersala we piroz be.
Serhad Bapir, 29/12/2007

Bıhar, 2004, grafika rengin, lı ser linolium,17x11 cm.

Serhad Kolandına nigarên têkoşinê

Ararat.Çiyayê ku Keştiya Nuh lê sekıni, her wusa dimeneki gelek spehi, ku jı bo mıletên ku dı ber siya wi da dıjin: jı bo Kurdan û Ermeniyan bı gelek mane û nişanan hatiye barkırın.

Çiyayên Araratê, 2000, bı don, 70x100 cm.

Jı bo Kurdan çiyayê Araratê an ji Agıri ( ango çiyayê agır ) çewa ku ew bı xwe bınavdıkın, lı hımberê êrişkeran “çekeki” têkoşinê û nişana azadiyê ye. Lewra jı bo serhıldêr û fıraran ew der warê xwe parastınê ye. Û cotyarên Kurd, gundiyên sade yên gundan, hergav dıbêjın ku “yê Tırkan fıkokeyê wan ên nûjen hene, lê belê yên me ji çiyayên me hene.”
Navê “Araratê” jı aliyê Urartuyiya va lı vi çiyayi hatiye danin, xelkeki diroki ku 2000 sal beriya Zayinê lı vê heremê dıjiya. Mıletên xwedicıh yên heremê, Kurd û Ermeni ku weki vi xelkê diroki bı zımanê İndoawropi dıpeyvın; bawerdıkın ku nıjad û çanda wan bı yên vi xelki ra ketine nav têkıliyê. Ev bûyer tenê ji dıde xwiya kırınê ku tu xızmatiya wan bı Tırkan ra nine.
Grafikçêker û resamê Kurd Serhad wek çavkaniya xebata xwe, vi çiyayê ku bı gelek sembolizman hatiye barkırın hılbıjartiye, da ku pêşengeha xwe ya bı navê “Ararat û Qûntara Araratê” lı Şirketa Makedoniya Huneri “Texni”a bajarê Kilkisê pêşberi me dıke. Pêşengeh jı 40 grafik û 20 resımên manzereyan, yên ku bı hıbra çini an ji bı krayonê hatıne çêkırın, ku ev beşek jı xebata vê dehsaliya dawi a hunermend e, pêktê.
Serhadê ku lı Tetwana bakûra Kurdıstanê hatiye dınê, ku jı aliyê cunta Tırka va hat nefikırın, dı sala 1984 an da wek penaberi politik xwe gıhand Yunanistanê. Da ku dı Dıbıstana Zımanê Yunaniya Nûjen û Akademiya Hunerên Sıpehi ya Zaningeha Aristotelesa Salonikê da perwerde bıbe, pışti saleki hate Salonikê.
“Ez resıman çêdıkım jı ber ku ez jı malbateki têm ku, hemu kes bı awayê xwe resıman çêdıkın. Em donzdeh xwışk û bıra ne û her yek jı me bı anagori xwe dıkare resıman çêke." Serhad jı me ra dıbêje ku “bırayeki mın ê pıçûk ku akademiya hunerên sıpehi da xwendekar bû, jı ber zulma rejima Tırkan mecbur ma û dev jı zanigeha xwe berda.”

Xana Eleman, 1995, hıbra çini, 20x30 cm

Nıha pênc jı yanzdeh xwışk û bırayên wi lı Awrupê dıjin, yek dıxtor, yê dınê ekonomist…Ew bı xwe ku ev çardeh sal ın ku jı welatê xwe dûr e, bı rêya fotografên dema nû û biranina xwe, vêca bı hunera xwe, lı Araratê “vedıgere”. “Babeta van berhemên ku nıha ez dı peşengehê da pêşberi xelkê dıkım, têkıliyê wê bı welatê mın ra heye. Lê belê ez tenê lı ser vê babetê naxebıtım, mın jı Yunanistanê ji hınki tıştan çêkıriye. Ew tıştê zêdetır bala mın dıkşine ser xwe, mırov e, ku ew bı xwe dı xebata mın da xwedi cıheki bıngehin e. Ev tışt zêdetır ji dı grafikên mın ên bı asit, yên lı ser dar, linoliom, her wûsa darê sınayi, yasenitê da xwuya dıkın.
Viya, bı “zımaneki” xususi, şırove ya mın a lı ser formaya mırov e, ne xebateki jı ber gırtına realiteyê ye, jı ber ku meyleki absrek û semboliki ji tê da heye. Çavkaniya ilhama mın mırovên mıleteki ne, ku ez bı xwe ji jı wi mıleti me; Kurd. Xebata mın jı bo têkoşina ku dıdome wek deyneki mın ê rumetê ye. Deyneki mın ê jı bo ew ên ku lı ci û warên xwe mane, têdıkoşın, yên ku tên êşkenceditın, tên pelçıqandın û tên kuştın. Ev ın Kurd û bêyi ku ez bıkevım nav dafıka realizma sosyalisti an ji hunera partitiyê, mın xwest bı anagorê xwe hınki tıştan şırove bıkım.”


Tadeyi 1, 1992,grafika rengin a lı ser linolium, 28,5x25,5 cm.

Bı hızkırın û rûmeta jı bo van mırovên sade, Serhad nigarên wan kola, an ji resımên wan çêkır, dıbêje ku “Grafik kareki zehmet e, lı ser maddeyeki nigareki çêdıki û paşê ji, bı hınki hacetan dıkoli. Têkoşineki dı navbera reş û sıpi, jiyana van rengên bı hevra ên lıhevhati ku hevûdın temam dıkın. Bı vê teknika “hışk”, bı qewartın û kolandına bı serê kêrê mın xwest nigara mırovên Kurdıstanê bıdım xwiyakırınê.
Dı welateki weki welatê mın da, ku her roj mırov tên kuştın, ku zıman, kevneşop û kultur qedexe ye, ku ev gelê xwedicıhê diroki jı mafên mırovan yên heri pıçûk ji bêpare; ez wek Kurdeki, mın nıkarıbû bı awayeki dınê nigara çêbıkıra. Jı aliyê dınê va, herçi manzere ne, ew bı xwe ne ewqas hışk ın. Berevajiyê we, mın dıkarıbû bıgota ku wan dı nav xwe da iwereki wek melodi veşartıne.”
Xwiya dıke ku, hunermend dı pıraniya berhemên xwe da , wek nigar û figur babeta jınê bıjartiye. “Her çıqas ne bıjartıneki bı zanebûni be ji, ez bawerdıkım ku ew a zınditıya kultura kurdi dıparêze; jın bı xwe ne. Wek nımûne, ez û xwışk û bırayên mın, me ne jı bav û bapirên xwe, lêbelê jı dê û dapirên xwe çirok û stranên geleri yên Kurdi guhdardıkır. Jın lokomotiva zıman û kevneşopiyê ne, ku vana jı nıfşê berê dıgrın û derbasê nıfşê nûhati dıkın. İro jına Kurd têdıkoşe, tê êşkencekırın û gırtın û gelek jı wanan ji dertên serê çıyê. Jın ji weki mêran, barê gıran a têkoşinê hılgırtıne ser mılên xwe. Jın sembola kevneşopiyê ye, weke xelekekê nıfşê nû bı kultura kurdi va gırêdıde.”


Hewar 1, 1989, grafika lı ser linolium, 30x16,5 cm.

Û lı hımberê daxwazên Tırkan ên jı bo helandın û wendakırına gelê wan; parastına zıman, kultur û mirasa kevneşopi jı bo Kurdan awayeki berxwedanê ye. “Zımanê me hatiye qedexekırın, bı vi zımani radyo û televizyon tune ne ku merıv zımanê kurdi bıbihise. Berevajiya vıya, politikaya asimilekırına gelê Kurd heye.
Da ku zımanê xwe yê zıkmaki wenda bıkın, zarûk mecbur tên hıştın ku tenê bı zımanê tırki werın perwerdekırın. Malbatên ku xwedi hızra netewi ne, hewldıdın ku dı nav malê da vi zımani hini zarûkên xwe bıkın, lewra baş pê dızanın ku jı bo kultur û “kurdayeti” derbasê nıfşên nû bıbın, tenê ev rê heye. Bı kijan awayi Kurd berxwedıdın û têdıkoşın: Bı parastına zıman û kultura xwe, jı kêm kıtêbên heyi fêrbûna edebiyata kurdi a nıviski. Çewa ku, dema ku wun Yunan, dı bındestê Tırkan da bûn; Dıbıstanên we yên nepeni hebûn, bı wi awayi em bı xwe ji bı dızi hini zımanê xwe dıbın.”
Weki hemû Kurdan, Serhad ji, vi zımani, lı kêleka yê yunani hini kurê xwe dıke. Herkesê bı kultur û zıman va mıjûldıbın, baş pê dızanın ku çewa ew dıbêje “zıman nayên afırandın, xristiyaneki ê bıgota ku viya diyariya Xwedê ye.”


Serketın, 1994, grafika rengin a lı ser yasenit, 26x20 cm.

"Lı ber me nımûneya “zımaneki” ku nıkarıbû bıji heye: Esperanto. Û iroj 35 miyon Kurd bı heman zımani dıpeyvın û xwedi kultureki gelek kevnar ın. Lêbelê, bêyi ku rêxıstınên navdewleti bala xwe bıdınê, (xeyni rêxıstınên wek Afuya Navnetewi, Dıxtorên Dınê, Dıxtorên Bê Tıxûb û Rojnamevanên Bê Tıxûb) bı axaftına vi zımani qedexe kırıne"
Lı gor Serhad, balkışandına dawi a çend dewletên Rojavaya Awropayê; ku pışti pêlên penaberên Kurd ên ber bı Avrupayê, ku hımber politikaya Tırkiyê derketın; wan jı berpırsiyariya wana diroki nafılıtine. “Ne gel, lêbelê karbıdestên dewletên Amerika, Almanya û hınki dewletên dınê, berpırsiyarên ahlaki ya jenosida gelê Kurd ın. Ango ku iroj Tırkiye, İran û Iraq gelê Kurd serjêdıkın û wan jı mafên wan bê par dıhêlın; Vi karê qırêj, bı xêra alikariya ku van rejimên diktatori, dı warê abori, politiki, diplomatiki û zêdetır ji ya leşkeri da, ku jı hın dewletên Rojavayê dıstinın dıkarın pêk binın.


Dê û Zarok, 1998, grafika lı ser metal bı asit, 25x16,5 cm

Dı perçekırına Kurdıstanê da, berpırsiyariya van dewletan heye, bı taybeti ji berpırsiyariya diroki a İngilistan û Fransayê heye. Dema dı sala 1923 yan da, lı Lozanê Kurdıstanê kırın çar perçe; Lı bın peymanê da xeyni imzeyên Tırkên kemalist û Farsên monarşist, imza û muhra İngiliz û fransızan ji hebûn.”
Xeyni van dewletên berê yên Hêzên Mezın, iroj dewletên pıçuk ji lı pêş çarenıvisa Kurdan astengi derdıxın. “Yek jı bendên heri pêşi ya Peymannameya Netewen Yekbûyi, Mafê Çarenıvisa Gelan e.
Her çıqas jı bo çarenusa xwe, Kurd xwedi hemû qewl û rêbaza ne ji, lêbelê ev gelê kevnar ê heremê jı vi mafê xwe bêpar e. Dı heman demê da dewletên ku bı xwedi serhıjmêra 60.000 an ji 100.000 nışteciyan ji dı Netewên Yekbûyi da hene. Ev dewletên he ji, ku qenc e ku hene, dema jı bo mafên Kurdan bıryaran nastinın an ji lı hımber bêpar hıştına Kurdan a wan mafên ku ew bı xwe lê xwedine, dernakevın; hıngê bı sıûda gelê Kurd dıleyzın. Dewletên mezın û pıçûk dıkarın sıûda gelê Kurd tayin bıkın. Gelo çewa dıkarın bıryareki wusa bıdın ku; Kurd mıletek e ku lı cıvata dınyayê zêde ye û hewce nake ku dı vê cıvakê da ciyê xwe bıgre?”

Hewar 2, 1990, grafika lı ser dar, 24x16 cm.

Têbıni:
Vê Hevpeyvinê, lı ser navê rojnameya yunani “Nea Makedonia”, xanım Smaro Xristidu bı mın ra çêkır û dı yekşema 1 ê Sıbata 1998 a da, wek “Hevpeyvina Hefteyê”hat weşandın.

Zozan û Xezal, 1996, grafika rengin lı ser dar, 18x11 cm.

Serhad Bapir: “Kurd dıkarın bı hunerê jiyana xwe ya hisi û ruhi xurttır bıkın”

Serhad dı sal 1964 an de lı Tetwanê, lı bakûrê Kurdıstanê hatıye dınyayê. Ew dı sala 1984 an da jı welêt koçber dıbe û lı Yunanistanê bı ci dıbe. Lı Yunanistanê, dı navbera salên 1987-1992 yan de, lı universiteya Aristoteles, beşa resım û hunerên pratik dıxwine. Serhadê ku nıha lı Salonikê mamostetiya resım dıke, beşdari gelek pêşengehan bûye. Pêşengeha wi ya dawi, isal (1997) lı Salonikê çêbû. Me ji hem bı hınceta pêşengehê, hem ji bı armanca danasina Serhad û tabloyên wi, pê re sohbet kır û herweha em dı dawiya vê hevpeyvinê de kataloga wi dıweşinın.

Gundi, 1989, grafika lı ser linolium, hatiye bırengkirin, 23x17 cm.

Nûdem: Te kengi dest bı çêkırına resım kır? Ya ku tu ber bı cihana resım ve kışand çı bû?
Serhad: Jı bıçûktiya xwe de meyleki mın lı ser resım hebû. Tê bira mın, dı 7-8 saliya xwe de, dema ku ez dıçûm dıbıstanê, mın jı dersa resımê gelek hez dıkır. Lı gor xwe mın resım çêdıkır. Herdu kekên mın ên mezın dema ku dıbıstana navin û liseyê dıxwendın, carcaran resımên baş çêdıkırın. Mın lı wan dınêri, bala xwe dıda wan û jı xwe re resım çêdıkır.
Mina malbateki feqir, jı bo standına pênûsên rengin û boyaxan ewqas imkanên me tune bûn. Çı dıkete destê me, me bı wan jı xwe re resım çêdıkır. Bavê mın çêkırına resım wek tışteki beredayi dıhesıband, bı me re hêrs dıbû û jı me dıxwest da em zêdetır bala xwe bıdın dersên xwe. Dı salên dın de, êdi mın lı gor imkanên xwe zêdetır bı pênûs û bı boyaxên erzan resım çêdıkır.
Lı Tetwanê, dor salên 1976-77 an de çend resamên Kurd hebûn. Wan dıgel resamtiyê, tabelayên dıkanan ji bı herfên xweşık çêdıkırın. Cara pêşi mın lı wê derê, wan tabloyên resım dit. Ew resımên Yılmaz Güney, resımên gund û gundiyên Kurdan bûn.
Dema ku wek penaber ez derketım derveyi welêt û ez ketım Akademiya Bılınd a Hunerên Baş, hêdi hêdi, sistematik û metodik ez bı resım mıjûl bûm.

Dê û zarok, 1994, grafika rengin a lı ser yasenit, 20x12 cm.

Nûdem: Jı bo te resım çi ye? Çı maneyê dıde jiyana te?
Serhad: mırov dıkare bıbêje ku, resım wek huner, şırovekırına jiyanê ye. Hunermend bı boyaxan an ji bı bı hacetên dın xwe ifade dıke, hisên xwe yên lı ser tıştan yan ji bûyeran tine zıman. Çewa ku helbestvanek; şêrini û xweşi, nexweşi û xırabi herwusa dıjiti û rıkitiya jiyanê bı gotın û hevokên zımaneki dıxwaze bıhone û bırêse, şırove bıke û helbesta xwe derine holê; resamek ji vi karê han bı komır, hıbır û bı boyaxan çêdıke.Wênekar (resam) lı gor xwe, bı realist yan ji ne bı realisti û bı awayeki dın, wext û derhola ku ew bı xwe ji tê de dıji şırove dıke. Ev nayê wê maneyê ku hınki hunermend, bı babetên dervayê van tıştan re ji mıjûl nabın. Rast e, gelek celebên resaman hene. Dema mırov lı diroka resım û hunerê dınêre; mırov bı dehan tevgerên jı hev cuda dıbine. Ev tevger, bı taybeti dı sedsala me de, carna xwedi manifesto bûne. Wan ekol û tevgerên ha, bı awayê ku resım çêdıkırın û avadıkırın, lı bûyerên cıvatê û dirokê dınêrin; dı nav xwe de têkıli û cudatiyên wan hebûn.
İca jı bo mırov jı resım fêhm bık e, dıvê hınek zanabûna mırov lı ser resım û diroka wê hebe. Lê hızkırına jı resım ne kareki ewqas zehmet e. Kesên ku haya wan jı diroka hunerê tunene ji, karın bı vi yan ji bı wi awayi jı resım hız bıkın, rahêjın tabloyekê û bı diwarên xwe ve daleqinın.
Hunermend bı çêkırına resıman: dıxwaze lı gor xwe, bı awayeki bersıva pırsgırêkên cıvata xwe û pırsgırêkên ku ew bı xwe ji pê mıjûl dıbe, bıde. Jı bo wênekareki Kurd ev tışt hin gıringtır e. Jı bo wi, pırs lı gel xwe gıhandına xwe ya zanyari, xwırt kırın û geşkırına jiyana manewi ya netewa wi ye. Wêne wek beşek jı huner û çandê, roleki dı vi wari de dıleyze. Jiyana manewi ya geleki dı huner û dı kultura wi geli de tê xwıyakırın. Hunermend wexta wêneyan çêdıke; hisên xwe yên lı ser tıştan bı zanebûna huneri dıxemline û berhemê derdıxe holê.

Jına dı nav gundê ku ê were wêrankırın, 1994, grafika lı ser dar, 36x17.5 cm.

Jı bo me Kurdan resım ne ewas hunereki kevn e (ku em berhemên wunda yên Kurdên kevnare deynın aliki). Dinê islamê rê nedaye çêkırına rısmê insanan û herwuha navê pût lı berhemên heykeli kıriye. Heykel û resım hatıne perçekırın, xerakırın û qedexekırın. Ez dıbêjım ku, minyaturên ku hene ji, gelên rojhılatê çêkırıne. İslamê tenê motifên diakozmetik (dekorasyonê) bı pêş ve bıriye û ev ji zêdetır lı mızgeft û medresan de bı kar aniye. Hêvidarım ku zana û ronakbirên Kurd wê karıbın; heykel, minyatur û berhemên dın, ku bı destên Kurdên kevnar hatıne çêkırın, yan ji jı aliyê hıneki dın jı bo Kurdên kevnar hatıne çêkırın dı nav muze û koleksiyonên dewletan de tespit bıkın û derinin ronahiya rojê.
Ku em iro motiv û rengên xali û xaliçan, mimariya qesr û avayiyên Kurdan û heykelên ku jı bela mısılmanan û jı destdırêjiya dewletên dagırker fılitine deynın aliki; tışteki dın jı bav û kalên me jı bo resamên me nema ye. Muzikvanên Kurd dıkarın pışta xwe bıdın ser deryaya muzika geleri û kevneşopiya kurdi. Jı bo helbestvan û romannıvisên me ji berhemên şairên me yên klasik hene ku ew dıkarın lı ser edebiyateki nuh bıafırinın. Lê resamên Kurd sêwi ne. Ew mecbûr ın bêyi ku wek gelên Ewropa û yên deverên dın, pışta xwe bıdın berhemên nıfşên berê; dıvê ew bı xwe rêyên lı ber xwe vekın û bımeşın.

Dê û zarok, 1989, Grafika bı asit û aquatinda 18 X 18 cm

Mırov dıkare bêje ku pır pır ev 50 sal ın ku Kurd lı gor imkanên xwe bı resım mıjûl dıbın. Kurd iro zêdetır hewcedariya wan bı hunerê, herwusa bı resımê heye. Bı rıya hunerê dıkarın jiyana xwe ya hisi û ruhi xwırt bıkın û disa dıkarın bı rıya hunerê, xwe bı gelên dınyayê bıdın naskırın û hızkırın. Jı helbestvan û romannıviseki Kurd, bı kurdi nıvisin tê xwestın. Jı bo resameki Kurd ne wısa ye. Bı kijan babeta resım mıjûl dıbe bıla bıbe, çe resım çêdıke bıla bıke, dema ku bêje “ez resameki Kurd ım” nasnama xwe eşkere dıke. Jı aliyê dın de, huner hewa û bayê dıxwaze da ku nefesê bıstine, serbestiyê dıxwaze, dıvê ku dı nav çarçovên hışk yên ideolojiyên partiyên Kurdan de neyê fetısandın. Kes dıvê direktifan nede hunermend. Hunermend baştır bı karên xwe dızanın û çı dıxwazın dê wê çê bıkın. Yek wê resımên realist, yên êş, bırin û berxwedanê çêbıke, yê dın wê abstre û yeki dın ji dıbe ku bı awayê surealisti resımên xwe çêbıke. Xweska resamên me yên navdar hebûna, ku hunerhezên dınyayê ew naskırıbûna û serê me ji bı berhemên wan bılınd bıbûya.
Nûdem: Tu dıkari behsa hunera xwe û metoda çêkırına resmên xwe bıki?
Serhad: Ez bı gelek cûreyên resım re mıjûl bûme. Dı warê tekniki de, ez bı boyaxên bı rûn, aquerella, komır, hıbra çini û yên dın wêneyên xwe çêdıkım. Wek tema, ez bêtır figurên mırovan, manzereyên sırûştê, yên gund û bajaran û tıştên dın çêdıkım. Herwusa ez grafikan ji çêdıkım. Grafik wek heykeltraşi beşeki hunerê tê pejırandın. Rewşa gel û welatê me tesireki mezın lı ser hunerê mın kıriye. Her çıqas têkıliyên wêne û grafikên mın bı realizmê re hene ji, lê ne naturalist ın. Bı gotıneke dın, ne jıbergırtın û kopikırına tıştan e, ew şırovekırın û jı nuh de avakırına tıştan e.

Jın, 1991, grafika lı ser linolium, 22,5x17,5 cm.

Ez bawer dıkım ku grafik jı bo me Kurdan tışteki nuh e. Ez grafikên xwe lı ser texte (dar), lı ser darê sınayi (yasenit û yên dın) û lı ser linolium (sentetik e) dıkolım. Çêkırına wan wusa ye: Pêşi mırov lı ser texteki, bı pênûsê resımê tışteki çêdıke, paşê bı hınek kêrên taybeti, cihên ku dıvê sıpi bıminın dıkole û dıqewêre, ango kûr dıke. Resımê ku hatiye çêkırın, êdi wek muhreki bılınd tê xwıyakırın. Dû re bageraneki plastikê hışk tinım û bı hıbra çapxanê dı ser re dıbım û tinım. Heta ew ciyên bılınd, baş bı hıbır bıbe. Cihê ku hatiye kûrkırın bı hıbrê nabe. Paşê mırov kaxıdekê radıke (ya baştır kaxıdê japoni yê ku bı dest tê çêkırın e.) û hıneki bı nermi datine ser darê bı hıbır û bı pışta kevçiyê çayê wê kaxıda ha, bêyi bıleqine, hêdi hêdi dıdewsine, heta ku ew hıbra ku lı ser rûyê darê ye, baş derbasi ser kaxıdê bıbe. Berhema grafik ne ya ku lı ser darê ye, lê ew tıştê ku lı ser kaxıdê hatiye çapkırın e. Grafik bı çend rengan be, dıvê ewqas dar bên kolandın û lı pêy hev lı ser eyni kaxıdi werın çapkırın. Grafiker dıkare deh- bist an ji zêdetır caran vê grafika xwe çap bıke. Paşê ji, lı bınê her yeki, 1/10 an ji 1/20 an û zêdetır dınıvisine û imza xwe lı bıni datine. Grafik ne mina resıman e, jı eyni berhemê zêdetır kes dıkarın lı ba wan hebın. İca grafikên bı asit ji bı awayeki dın tên çêkırın, ew lı ser metal (sıfır, çinko, tunç uhw) tên kolandın. Mırov asita nitrik bı kar tine û dı dawiyê da ji, ew dı pıressa destan da tên çapkırın.

Suret, 1991, grafika rengin a lı ser dar, 29x29 cm.

Nûdem: Jiyana surgunê çı tesir lı hunera te kıriye?
Serhad: Çewa ku mın berê ji got, bı tevahi rewşa welêt tesir lı hunerê mın kıriye. Ez zêdetır jı bo Kurdan resım çêdıkım. Ev nayê wê maneyê ku hunerhezên jı gelên dın jı hunera mın fam nakın. Huner iroj tışteki navnetewi ye. Lê disa ji, jı hunera her geli bêhna kultur û diroka wi geli tê û dıvê bê ji. Dıvê pêşi tışteki neteweyi hebe, da ku paşê bı yên netewên dın re bıde û bıstine û bıbe navneteweyi. Rast e, dı warê resım de ji iro bı rêya dezgehên agahdariyê haya mırov jı hemû tıştan çêdıbe û bıvê nevê tışt lı mırov tesirê dıkın. Lê dıvê em jı bir nekın ku, “her dar lı ser koka xwe şin dıbe”.
Jiyana surgunê jiyaneki kambax e. Xewn û xeyalên mın ji lı ser Kurdıstanê dıçın û tên. Hızkırın û evina xwe ya jı bo jın û mêrên serbılınd û herwuha nerazibûna xwe ya jı bo rewşa Kurdıstanê ez bı rıya resımên xwe tinım zıman.
Rast e, realizma Kurdıstanê dı warê resım de ji mırov ber bı resımên realist û sembolik de dıkşine. Xweska realizma xerab ya Kurdıstanê were guhertın û êdi resam ji, hunermend û nıviskarên me ji, bı her beş û babetên huner û edebiyatê re, tenê bı pivana estetik û kaliteyê mıjûl bıbın.

Jı kovara NÛDEMê, hejmara 23, payiza 1997 a.

Têbıni:
Vê hevpeyvinê kekê Fırat Ceweri bı nıviski bı mın ra çêkır. Ev hevpeyvin bı tevi pêşgotına nıviskar û resamê Yunan Kostas Laxas ya lı ser berhemên mın û beşeki jı kataloga mın a grafikan (24 rûpel), dı hejmara 23 ya NÛDEMê da hat weşandın. Her wusa bergê pêşi yê kovarê ji grafikeki mın bû.

Tadeyi 3, 1991, grafika rengin a lı ser dar, 14,5x32,5 cm.

Pêşgotina Kostas Laxas ji bo kataloga bi navê "Grafîkên Serhad"

“Êş mirov dide fikirandin,

xwedî fikir bûn mirov dike zana,

bi zanebûnê mirov dikare tehamulê jîyanê bike” *

Ev xortê bi edeb û sade, bi salan bû ku min wî di cîyên pêşengehan da, di salonên civînên hunerî, festîvalên ciwanan yên partîyan û xwepêşandanên polîtîk da didît. Her wusa ew, di her meha nîsanê, di çalakîyên ji bo salvegera qirkirina Ermenîyan û yên di gulanê da ji bo bîranîna Pondîyan da cîyê xwe digirt. Gelek caran di van aktîvîteyan da çavên me bi hev diket. Ev xortê he, her gav ji bo min wek mirovekî nas û xwedî berpirsîyar bû. Ew digel xwegihandin û pêşdebirina xwe ya zanyarî û hunerî, wek bajarvanekî, bi bûyerên giring yên piştî tevgera Jon Tirkan û Şerên Balkana, ê ku di navbera salên 1912-13 yan da, li herema me ya giştî ya jeopolîtîkî da qewimîbûn, aleqeder dibû.

Min wî naskir, bêyî ku min wî dizanibû.

Daxwaz, 1994, grafîka rengin a li ser MDF, 31x21 cm.

Her wusa bê lez û bez, ji dûr ve û bi dilgiranî, bi vî xortê bijarte ra, meylekî nêzîkbûnê ya ji bo dostanîyê di nav me da peyda bû. Heta ew roja ku me rû bi rû dîtinên xwe ji hev ra eşkere kir, gelek hîsên me yên di derheqên hev da êdî ji wext ra mabûn. Lê êdî em behsa daxwaz û evîna xwe ya hevbeş, di derheqa huner û cîyên meslekî, tiştên ku di zanîngehê da tên xwendin û kar û xebata min dikin: Galerîya “KOXLİAS”, ku di despêkê da li wê derê, li zemîna kuça Mîtropolîtu Îosîf 24 li quncika Tsîmîskî û paşê jî Navenda Kulturî ya Vellîdîo, dema ku ev xortê penaber û bê cih û war êdî bûbû xwendekar li beşa Nîgar û Hunerên Pratîk ya Akademîya Hunerên Sipehî ya Zanîngeha Thessalonîkê.

Ez behsa hevalê xwe yê hizkirî, resamê Kurd Serhad dikim. Ew ê ku bi zanetî xwest bibe hemwelatîyê Yunan, ew ê ku ji alîyê sazîyên dewleta Tirkan va hate qewitandin. Ew ê ku di binê bîst salîya xwe da, di sala 1984 a da derbasê Yunanîstanê bû û wek penaberekî polîtîk xwe sipart bajarekî mêvanperwer: Thessalonîkî, ku ji xwe her dem warê penaber û nefîyan bû.

Gundî, 1989, grafîka li ser dar, 28x21 cm.

Ez hewcedarî bi dayîna van agahdarîyên di derheqa warê ra û nîjad, rewşa jîyan û rêya ku Serhad daye ber xwe dibînim, ji ber ku ez bawer dikim ku ev yeka ha, tesîrekî xwirt li ser huner û berhemên wî kirîye. Ji alîyê dî va, bêyî ku ew bikeve nav dafika şaxên folklorî yên sivik, têkilîyên xwe bi kanîya hêjayîyên xwe yê despêkê ra xwirt dike.

Divê ez li vê derê bêjim ku, ji ber têkilîyên me yên pir alî, yên mirovtî, polîtîkî û hunerî, ez her gav li hemberê Serhad xwedî nîyetekî pozîtîv bûm. Ev hizra min her berdewam e. Her wekî tê zanîn, ez ne dîrokvanê hunerê û ne jî rexnevan im. Her çi tiştên ku ez li ser resimên wî dibêjim, netîca van têkîlîyên me yên dostanîyê ye. Wek gotinên ji dil, ji alîyê hunermendekî wek wî, ku ew bi xwe jî di nav pirsgirêkên derya hunera hevdem da dimeşe.

Tadeyî 2, 1992,grafîka rengîn a li ser MDF, 26x33,5 cm.

Mijara sereke ye hunera Serhad, ku ew niha resim û grafîkên xwe li Navenda Kulturî ya beledîya Stavrupolîs a Thessalonîkî pêşkêş dike, her wekî li ber çavan e jî, li ser mirov e. Belê rast e, ji nû va avakirin, ji nû va şirovekirina li gor estetîk û daxwazên hunermend. Divê were gotin ku, gava ku Serhad resimê rûyê mirovan çêdike, bêyî ku bilezîne û zorê bide xwe, war û nîjada wan mirovan jî derdixe meydanê. Her wusa dema ku resimê manzerekî çêdike, urf û adetên mirovên ku li cî û warê xwe runiştî dertên holê. Ger ku kêm caran berhemên wî bê fîgurên mirovan bin jî, ez di wê bawerîyê da me ku, mirov bi hizra Serhad a hunerî û polîtîkî va hişk girê dayî ye. Ji ber vê yekê, her çi hunera Serhad e, bi hîmê xwe yê ehlaqî, bi rastîya jîyanê, têkoşîn û dîrokê va girêdayî ye, wekî bîranîna tevayî ya xelkekî wek xelkê Kurd, şidîya ye û nayê perçe kirin, her wusa di nav sedsalên dûr û dirêj da bi rik, adet û kevneşopên xwe parastî ye, sitranên gelerî yên anonîm û qabîlîyetên hunerî yên ferdî, di hemû warên îfadekirina hunerî da, çi ferdî û çi jî gelerî, xwe afirandîye.

Serhad wek resam û grafîkçêker, xwedîyê armanc û rastîyekî sade ye. Di berhemên wî da, raste rast rikîtîya jîyanê û mirovên ku bi nîjada xwe serbilind in, hene. Bi daxwaza xwe, di wext û salên xêrnexwaz da, di kozikan da disekinin û bêdengîyekî zelal di rûyên hemwelatîyên wî û karekterê jîyana wan da tê xwiya kirin. Çewa ku van fazîletên mirovatîyê yên kevnar ên welatî, bi berhemên ku ji destê wî dertên, her weha bi îfadeya ferdî a qabîlîyeta hunera wî, xwirt dibin û derbasê me dibin.

Sosin, 1994, grafîka rengîn a li ser dar, 35x32,5 cm.

Na, Serhad ne resamekî muhafazakar e. Li cem wî, agahîyên di derheqa bazara hunerî ya hevdem ya navnetewî kêm nînin. Lê belê, qet nebe ji bo niha, ez bawer dikim ku, ew dê hêza xwe ya hunerî biparêze û xweyî bike, da ku bi qabîlîyeta xwe ya hunerî mil bide xwestinên têkoşerî yên hemwelatîyên xwe, yên ji bo welatekî serbixwe. Ji dûr ve be jî, bi hunerê xwe vê têkoşînê teşwîq bike.

Di navbera sal û deman da, rê û şopa jîyana netewî ya xelkekî, an bi rastî jî di berhemên kulturî da tên neqişandin, hingê, bê şik Serhad endamekî yê neveqedandî ya hizra tevayî ya xelkê Kurd e. Bêyî ku qet ew warê ku lê hatiye dinê ji bîrbike, li wir, li bakûrê Kurdistanê, li bajarê Tetwanê, vî xortê hêja, wek yek ji donzdeh zarokên malbata xwe ya bi bereket, di sala 1964 a da, cara pêşî ronahîya jîyana xwe dît. Li gel war guhartina mecbûrî û penaberî ku di salên din da hatin serê wî, da ku karibe ji Thessalonîkî xewnên welatê xwe yê dûr bibîne û têkoşîna zehmet ên hemwelatîyên wî, li vir, li Yunanîstanê dilê wî germ bike.

Çavkanîya jîyanê, cîyê ku eslê te ji wê derê ye: Kurdistan.

Çavkanîya huner û afirandina me her du yan: Yunanîstan.

Ez hesûdîya te dikim Serhad, ku tu xewn û daxwazên xwe bi bedena kultura her du xelkan va girêdidî, wek Yunanan û Kurdan.

Ji ber vê yekê, ez sernivîsa vê nivîsa xwe pêşkêşî te dikim, ku wek dilopên pak ên jîyanê, ji xelkên Rojhilata Jorê tê. “Êş mirov dide fikirandin, xwedî fikir bûn mirov dike zana, bi xêra zanebûnê mirov dikare tehamulê jîyanê bike”.

Tu van tiştan hemû dizanî, li ser vana bûyî şareza, ji ber ku te vana tev di canê xwe da hîs kir.

Kostas Laxas

Resam û nivîskar

Adara 1997 a.

* Ji berhema tîyatro ya Jhon Patrîk “Heyva Tebaxê”

Kataloga grafîkan ya sala 1997an

Têbinî: Ev nivîs, ji alîyê nivîskar û resamê Yunan Kostas Laxas va, wek pêşgotina kataloga min a grafîkan hatîye nivîsîn. Ev katalog, bi munasebeta pêşengeha min a grafîkan, a ku di sala 1997 a da, li Navenda Kulturî ya Stavrupolîs a Thessalonîkî da çêbû, hat çapkirin. Navê katalogê “Grafîkên Serhad” e û bi zimanên kurdî û yunanî ye.

Kurdıstan, Çeçenistan, Tibet...,2003, grafika lı ser dar u linolium, 70x100 cm.

Jîyannameya hunerî ya Serhad Bapîr

Serhad Bapîr di sala 1964an da li bakûrê Kurdistanê, li bajarê Tetwanê hate dinê. Hê ji dibistana navîn beşdarê têkoşîna rizgarîxwaza netewî ya miletê Kurd bû. Ji ber beşdarbûna vê têkoşîna polîtîk, di sala 1983yan da serê wî bi cunta Tirka a wê demê ra kete belayê, lê gerîyan.

Di sala 1984an da, wek penaberekî polîtîk, derbasê Yunanîstanê bû. Ji bo xwendina xweya zanîngehê, ji sala 1985an heta 1992yan ji Enstîtuya Kurdî ya Parîsê bursê sitand. Ji sala 1987an heta 1992yan, beşa Nîgar û Hunerên Pratîk a Akademîya Hunerên Sipehî ya Zanîngeha Arîstotelîs a Thessalonîkî da, li atolyên Prof. Vangelîs Dîmîreas û Dîmîtrîs Kondos xwend. Dîsa ji sala 2001ê heta 2006an, Beşa Grafîkê a heman zanîngehê da, li atolîya Prof. Ksenefon Sahînîs da xwend.

Ji sala 1995an heta 1997an li Navenda Kulturî ya Stavrupolîs a Thessalonîkî da wek mamostê resim xebitî. Ji sala 1997an vir da di dibistana navîn da dixebite. Ji sala 1993an û vir va endamê Komela Hunermendên Şêwekarî ya Bakûrê Yunanîstanê ( K.H.Ş.B.Y. ), ji sala 1994an û pê va, endamê Yekîtîya Hunerên Şêwekarî ya Yunanîstanê (Y.H.Ş.Y.) û ji sala 2005an û vir va jî endamê Yekîtîya Grafîkçêkerên Yunan (YGY) e. Ji sala 1985an vir va li bajarê Thessalonîkî dijî.

Berhemên wî, di Galerî ya Şîrketa Perwerdeyî ya Makedonî ( Ş.P.M.), di nav Civanbenda (Kolleksîyon) “TEXNİ” Şîrketa Makedonî a Hunerî Şaxê bajarê Kîlkîs, Civanbenda Enstîtuya Kurdî a Parîsê, Civanbenda kovara Nûdemê li Swedê, Civanbenda Sotîrîs Tsukalîs û di nav civanbendên hin kesên din da hene.

Pêşengehên Ferdî
1997
Navenda Çandê ya Stavrupolîs, Thessalonîkî, Yunanîstan.

1998
“TEXNİ” Şîrketa Makedonî ya Hunerî, Şaxê bajarê Kîlkîs, Yunanîstan.

1999
“Îl Rîfugîo d` artîsta”, Gîannîtsa, Yunanîstan.

2001
Kitêbxana Kurdî, Stockholm, Swed.

2002
Sînemateatroya Arîtoteles, Thessalonîkî, Yunanîstan.

2008
TEXNOHOROS, Eywana Hunerê, Athîna, Yunanîstan.

2009
Vafopulîo, Navenda Çand û Hunerê, Bajarvanîya Thessalonîkî, Yunanîstan.

2019
Vafopulîo, Navenda Çand û Hunerê, Bajarvanîya Thessalonîkî, Yunanîstan.

Pêşengehên komî - hilbijartinek

1992
Pêşengeha 4 an a mezunên Akademîya Hunerên Sipehî ya Zanîngeha Arîstoteles a Thessalonîkî, li Şîrketa Lîmana Thessalonîkî. (Ş.L.Th.)

1995
“DİMİTRİA”, Bajarvanîya Thessalonîkî, li Galerîya Şîrketa Perwerdeyî ya Makedonî (Ş.P.M.), bi Komela Hunermendên Şêwekarî ya Bakûrê Yunanîstanê (K.H.Ş.B.Y.) ra.

1997
“DİMİTRİA”,Bajarvanîya Thessalonîkî, li Galerîya Ş.P.M. bi K.H.Ş.B.Y. ra.

1998
Pêşengeha wêneyan, Galerîya Eksostîs, Thessalonîkî.
The 1 st. Înternatîonal Mînîart Bîennale Vãsby 98, Swed.

1999
Pêşengeha Grafîkan, Galerîya Eksostîs, Thessalonîkî.
“Wêneyekî û Hezar Daxwaz”, li Eywana Hunerê Alaca İmaret a Bajarvanîya Thessalonîkî, bi K.H.Ş.B.Y. ra.
3 rd Egyptîan İnternatîonal Prînt Trîenalle 1999, Kahîre, Misir.

2000
“War û Şikil ” ji bo bîranîna Nîkos Sahînîs, li Eywana Hunerê Alaca İmaret, a Bajarvanîya Thessalonîkî, bi K.H.N.B.Y. re.
Pêşangeha Xêzikan ji bo bîranîna Lukas Venetulas, li Eywana Hunerê a Muzexana Arxeolojîk a Berê a Bajarvanîya Thessalonîkî, bi K.H.N.B.Y. re.
Trîannal a 1 an a Grafîkên Yunan, Galerîya Pîerîdî, Athîna, bi Yekîtîya Hunera Nîgarîya Yunanîstanê (Y.H.N.Y.) re.

2001
“Meha Hunera Nîgarîyê”, Texnopolîs a Bajarvanîya Athînayê bi Y.H.N.Y. re.
Pêşengeha 1 a, ya Mînyatoran a Yunanîstanê, Eywana Hunerê a Vafopoulîo a Bajarvanîya Thessalonîkî, bi K.H.N.B.Y. re. Di beşa grafîkan da xelatê sitand.

2002
5 Grafîkçêkerên Ciwan, Galerîya “İrmos”, Thessalonîkî.
Pêşengeha 1a, ya Hunera Mînyatoran ya Balkanan, Muzaxana Hunera Nûjen a Dewletê, Thessalonîkî.
Galerîya “Dom-Kulture”, Belgrad, Sirbîstan.

2003
Pêşengeha Grafîkan, Galerîya “İrmos”, Thessalonîkî.
Pêşengeha Nîgarkaran, Eywana Hunerê “Paratîrîtîs”, Thessalonîkî.
“K.H.N.B.Y. Afirandina 20 Salî”, “DİMİTRİA”, Bajarvanîya Thessalonîkî, li Galerîya li Ş.P.M.

2004
“99+1 Nîgarkar” Muzaxana Hunera Nûjen a Dewletê, Thessalonîkî.

2005
“Huner li Tenişta Başûra Rojhilata Asyayê”, pêşengeha bi hevkarîya “Dixtorên Sinornenas.”” Muzaxana Hunera Nûjen a Dewletê, Thessalonîkî.
Pêşengeha Nîgarkaran, li Warê Hunerê “Dîpolo”, Thessalonîkî.
Pêşengeha Wêneyan, Eywana Hunerê “emff@sîs”, Thessalonîkî.
“Berhemên Hunerî yên Piçûk”, Galerîya “İanos”. Thessalonîkî.
“Pêşengeha 80 Hunermendên Nîgarkarîyê”, Galerîya Bajarvanîya Yannena.

2006
Pêşengeha Nîgarkaran, li Galerîya li Ş.P.M. Thessalonîkî.
“Dîmenên Bajarî”, Pêşengeha Grafîkan, Galerîya Bajarvanîya Atîna, bi Y.G.Y. re.
Pêşengeha Grafîkan, Eywana Hunerê ya “Parko Eleftherîas” a Bajarvanîya Athînayê.

2007
Pêşengeha Mînyatoran li Galerîya “Mîlos” Thessalonîkî.
“Grafîka Yunan ya Dema Niha”, Galerîya E. Averof, Metsovo, bi Y.G.Y.re.
Pêşengeha mezûnên Akademîya Hunerên Spehî, Muzaxana Makedonî ya Hunerên Nûjen, Thessalonîkî.

2008
Zanîngeha Arîstoteles ya Thessalonîkî- 10 Salîya Atolya Grafîkê, Weqfa Ronakbîrî ya Banqa Netewî ya Yunanîstanê, Thessalonîkî.
"Grafîka Yunan ya Dema Niha", Muzexaneya Dewletê ya Hunerên Nûjen, Thessalonîkî.
Pêşengeha grafîkanên piçûk 5 p.Z., TEXNOXOROS, Eywana Hunerê, Athîna, Yunanîstan.

Ji Nav Weşanan –hilbijartinek

"Grafîkên Serhad", kataloga pêşengehê, Bajarvanîya Stavrupolîs, 1997, Thessalonîkî.
"Armanc", hejmara 177 a, Nîsana 1977 a, Swed.
"Nûdem", hejmara 23 ya, Payîza 1997 a, Swed, hevpeyvîna bi kovara edebîyat û hunerî ra û pêveka 24 rupelî bi 26 grafîkên hunermend.
“ Nea Porîa ”, 16 Çileya 1998 a, rojname, Kîlkîs. “İfadeya nîgarî ji Kurdistanê, pêşengeha wêne û grafîka yê hunermendê Kurd Serhad ”.
"Grafîkên Serhad", kataloga pêşengehê, “ TEXNİ ”, Şîrketa Makedonîya Hunerî, Şaxê bajarê Kîlkîs, 1998.
“ İ Avgî ”, 21 ê Çileya 1998 a, rojnama rojane, Athîna. “ Hunermendekî Kurd li Kîlkîs ”
“Angelîoforos ” ,21 ê Çileya 1998 a, rojnama rojane, Thessalonîkî. “Rikîtîya Jîyanê ”
“ İdîsîs ”, 21 ê Çileya 1998 a, rojname, Kîlkîs. “ Serhadê Kurd li TEXNİ, hunera xwe pêşberî me dike ”.
“ Kronos”, 30 yê Çileya 1998 a, rojname, Kîlkîs. “ Pêşengeha grafîkan – Serhad, dîmen, nîgar, Kurdistan ”.
“ Nea Makedonîa”, 1 ê Sibata 1998 a, rojnama rojane, Thessalonîkî. Hevpeyvîna Hefteyê “Serhad, kolandina nîgarên têkoşînê ” Hevpeyvîna bi Smaro Xrîstîdou xanimê ra.
“ Nûdem”, hejmara 28 a, zivistana 1998 a, Swed. “ji Serhad Bapîr çend girafîkên nû ”.
“Rêya ber bi yê tenişta te dûr e.” Rêze dokumenter a Qanala 3 ya televîzyona dewleta Yunan ET3, 1998.
Katîa Kîlesopulu, dîrokvana hunerê, kataloga “Hunermendên Nîgarkarî ya Bakûra Yunanîstanê ”, 15 sal piştî damezirandina Komela Hunermendên Nîgarkarîya Bakûra Yunanîstanê (K.H.N.B.Y.), Weşanên “ İanos ”, Çileya 2000 a Thessalonîkî.
"Jîyana Rewşen", hejmara 37 a, Sibata 2000 an Stenbol, Tirkîye.
Kataloga Trîennala 1 an a Grafîkên Yunan, Galerîya “ Pîerîdî ”, Athîna, 2001.
"Gulan", 2001, Hewlêr, Kurdistan.
"Tîroj", hejmarên 11 û 13 yan , 2004 û 2005, Stenbol, Tirkîye.
Beşdarîya hunerî a salnameya 2003 yan a “Paratîrîtîs”, Thessalonîkî.
Beşdarîya hunerî ya kitêba Nikos Kasdaglîs a bi navê “Tadeyî - Nivîsên li ser Zordarîyê” 2005.
"111+1 Hunermendên Nîgarîyê", Weşanên "Zîtras", 2006.
"Dîmenên Bajarî", Galerîya Bajarvanîya Athîna, 2006.
"Grafîka Yunan ya Dema Niha", Weqfa E. Averof Tosîtsa, Muzaxana Dewletê ya Hunerên Nûjen ya Thessalonîkî û Y.G.Y., 2007.
Kovara NÛBÛN, hejmarên 89, 91 û 92- 2007, 2008, Duhok, Kurdistan.

. http://huneruraman.blogspot.com/ (bloga Serhad Bapîr bi kurdîya kurmancî)
· http://serhadart.blogspot.com/ (bloga Serhad Bapîr bi yunanî)
. https://serhad-art.blogspot.com/  (bloga Serhad Bapîr bi îngîlîzî)
e-mail: serhadbapir@gmail.com