Rexne: Prensipên Jı Bo Zımaneki Bındest Û Dı Bın Tehlûka Mırınê Da (An ji Çiroka Kurdên Serdama Nû)

Dı 23-11-2012 a da haya mın jê çêbû ku dı malpera Nawala Qasaba http://newalaqasaba.wordpress.com/2012/11/08/mahmut-sakar-imrali-tecrit-keyfiyet  da, dı 8-11-2112 da, dı nav nıviseki bı zımanê tırki, ya bı navê “Mahmut Şakar: İmralı, Tecrit, Keyfiyet”

da sê lıb berhemên mın yên grafiki hatıne weşandın. Dı bınê berhemên hatıne weşandi da ji, ne navê berheman û ne ji xususiyeta wan hatıbıbûn nıvisandınê, tenê hatıbû nıvisin ku vayê ev berhem yên Serhad Bapiri ne.

Hıngê mın jı berpırsiyarên malperê ra vê e-maila xwarê nıvisand:

“Jı bo rêveberên malpera"Newala Qasaba"
Çewa ku ez pê hısiyam, dı malpera we da, dı nav nıvisa bı zımanê tırki a bı navê "Mahmut Şakar: İmralı, Tecrit, Keyfiyet" da we 3 lıb berhemên mın yên grafiki weşandiye.

Çewa ku mın dı despêka weşana bloga xwe da ji gotiye, ez destûrnadım ku berhemên mın dı nav weşanên bı zımanê tırki da werın weşandın. Dı nıvisa bı navê "Despêk" da mın
wusa nıvisibû:

 "Lê belê rica mın jı temaşevanan heye: Dema ku wê berhemeki mın jı bloga mın bıgrın û lı ciyeki di bıweşinın, dıvê navê hunermend, navê berhemê û sala çêkırına wê, teknik û mezınahiya wê ji lı bıni bınıvisinın. Ev berpırsiyariyeki ehlaqi ye û merıv dıkare tenê bı vi
awayê qedrê keda hunermendan bıgre. Jı bo dı warê tıcari da bıkaranina berhemên mın, dıvê destûra nıviski jı mın were xwestın. Her wusa, ez naxwazım ku tu berhemên mın lı kêleka an ji dı nav nıvisên bı zımanê tırki da werın weşandın." Ango mın bloga xwe bı van prensiban avakır û ez xwedi lı van ditınên xwe derdıkebım. Jı ber vê yekê, jı kerema xwe ra berhemên mın jı malpera xwe derinın. Ez destûra weşandına berhemên xwe nadıme we. Hêvidar ım ku dı demeki kın da wun ê vê daxwaza mın binın cıh.”

Ez dıxwazım bêjım ku ev ne cara pêşi ye ku mın jı Kurdan xwestiye ku berhemên mın jı weşanên xwe yên bı zımanê Tırki derinın. Sê sal beriya nıha,  Cevat Özcanan dı Facebookê da malpereki bı zımanê tırki dı derheqê Colemergê da avakırıbû û berhemeki mın kırıbû wêneyê profila vê malperê. Mın jı wi ji xwestıbû ku ew berhemên mın jı malpera xwe derine. Pışti çend mesajên bı zımanê kurdi, wi berhema mın jı malpera xwe derxıstıbû.

Dı 25ê heman mehê da, berpırsiyarê vê malperê (blogê) jı mın ra bı zımanê tırki vê e-maila xwarê şand:

“Sayın Bapir,

Mektubunuzu aldım. Uyarılarınız için teşekkür ederim. Eserlerinizi gerekli özeni göstermeden yayınladığım için özür dilerim. 

Bu konuda gerekli değişiklikleri yaptım: Her resmin altında isminizle beraber eserin adı, tarihi, teknik özellikleri Kürtçe olarak yazıyor.  Ayrıca eserlerinize tıklayan her okur, doğrudan sizin sitenize yönlendiriliyor. Ve newalaqasaba blogunun elbette herhangi bir ticari amacı yok.

Ancak eserlerinizi Türkçe bir sitede yayınlanmaması isteğinizi yerine getiremedim. Müsade ederseniz nedenini açıklayayım: Öncelikle eserlerinizi Sayın Mahmut Şakar'ın yazısında süs olsun diye kullanmadım. Sizden ve eserlerinizden ilk defa geçtiğimiz kış Kürtçe bir derginin kapağında Kurdıstan, Çeçenistan, Tibet... adlı eserinizden bir detay kullanıldığında  haberdar olmuş ve not etmiştim

Bu yazıda da,  eserlerinizi özel olarak yeniden tarayıp yazının bir tamamlayıcısı olarak kullandım. Sizin tel örgülerle bölünmüş bir vatanda tel örgülerin arasında yaşamak zorunda kalan, gizlenmeye zorlanan, tüm karakteristik özellikleri silinmeye çalışılan bir halkın hikayesini çağrıştıran eserleriniz; Mahmut Şakar'ın yazısında  bahsedilen Öcalan üzerinden tecrite zorlanan bir halkın hikayesiyle birbirlerini tamamlıyorlardı. 

Kaldı ki, Türkiye'de Kürtçe bilmeyen -en azından okuyup yazamayan- eserlerinizi tanımayı hak eden milyonlarca Kürt var. 

Eserlerinizin Kürtçe karakterlerine hiç dokunmadan, hiçbir ticari amaç gütmeden, ilgilenenleri sizin blogunuza yönlendirecek biçimde copyleft ilkeleri uyarınca yayında kalmasına sizin de müsade etmenizi rica ediyorum. 

Teşekkürler,

Bülent Kale”

Mın dı 30-11-2012 da, bı nıviseki mezın bersıva Bülent Kale da û sedemên van fıkr û ramanên xwe jê ra eşkerekır. Lê berhemên mın jı malperê disa nehatın derxıstınê. Mın dı 4-12-2012 da vê carê heman nıvisa xwe wek şırove dı bınê weşana navbori ya malperê ra, jı blogê ra şand. Lê şırove bı awayeki interaktif lı wır nayêne weşandınê. Dı dawiyê da rêveberê blogê nıvisa mın da weşandınê û her wusa ji berhemên mın jı malpera xwe derxıst û dı ciyên şûna berhemên mın da çargoşeyên reş dani, ku dema ku merıv pêl lı van rûberên reş dıke hıngê wek link merıv dıbe lı ser bloga mın. Xweska ev link ji qet tunebûna.

Her wusa ji, wergera bı ser zımanê tırki ya nıvisa mın ji dı bınê nıvisa mın da dı 6-12-2012 da hate weşandın.  Bınêre:

 http://newalaqasaba.wordpress.com/2012/11/08/mahmut-sakar-imrali-tecrit-keyfiyet/#comments

 Wergera vê nıvisa mın a bı kurdiya kurmanci ya ser bı zımanê tırki Ayşegül Ertaş çêkıriye. Wergerê da gelek kêmasi hene û bı aweyeki amatori hatiye çêkırınê. Ev peyv, hevok û işaretên ku mın dı heman nıvisa xwe da, lı jêrê, bı awayê herfên stûr nıvisiye, dı wergera A. Ertaşê da qet tune ne, her wusa ji dı hın ciyan da maneya nıvisa mın bı awayeki dın hatiye wergerandın. Werger kareki ciddi û zehmet e û dıvê ku yên ku baş bı du zımanan dızanın wergeran bıkın.

Her wusa dı heman rojê da, Bülent Kale ditın û rexneyên xwe yên lı ser vê nıvisa mın (lı ser wergera kêm û cıh-cıh ji şaş ya lı ser zımanê tırki) dı bloga xwe da weşandiye. Dı hemû nıvisa Bülent Kale da, tıştê ku xweşi mın çû ew hevoka ku dıbêje ku vayê ew dıçê qursên fêrbûna zımanê kurdi.

Lı vır ez dıxwazım bêjım ku, ez wek prensip, bı Kurdan ra bı zımanê kurdi dıdım û dıstinım. Carna ez nıvisên nıviskarên esılkurd bı tırki dıxweynım, dema ku ez ê lı ser nıvisa wan bı wan ra bıkebım nav têkıliyê, hıngê ez ê bı zımanê kurdi jı wan ra bınıvisinım, dıbe ku bersıva wan bı zımanê tırki be, lê ez ê disa bı kurdi jı wan ra bınıvisım. Her Kurdeki wusa, jı meraqê an ji jı enterasanê wê hındek lê bıxebıte, bı alikariya ferhengê be ji wê nıvisa mın bıxweyne. Ku qet bı zımanê mıletê xwe nızanıbe, hıngê wê zêdetır bı kêmasiya vê nezaninê bıhıse û wê vê nıvisê bıde Kurdeki kurdizan û jı xwe ra wergerine da ku jê fêhmbıke. Jı têkıli û  tecrûbeyên mın xwıya dıke ku ev pêvajo kêm û zêde bı vi awayi ye. Dı dawiya peywendiyeki bı vi awayi da, bê guman zımanê kurdi bı qezanc dertê. Çewa ku em pê dızanın, bı milyonan Kurdên ku kêm-zêde, an ji heta dereceyeki ku bı zımanê xwe dızanın hene. Pıraniya van Kurdan bı zımanê tırki dı Kurdên dın ra dıkebın nav têkıliyan. Dıvê ku merıv van Kurdên kurdizan disa vegerine ser zımanê kurdi. Vegera Kurdên wusa jı vegera Kurdên ku bı temami asimilebûyi ne, rıhettır e.

 Vêca dema ku ez bı Tırkan ra dıdım û dıstinım (bı awayeki nıviski, lı ser İnternetê) hıngê ez jı wan ra bı kurdi û bı wergera ser zımanê tırki dınıvisinım. Ev tışteki ne ewqas pratik e, lewra merıv pêşi bı kurdi dınıvise û paşê ji vê nıvisa xwe dıvê wergerine ser zımanê tırki. Lê kar û qezanca zımanê kurdi dı têkıliyên bı vi awayi da ji heye, lewra xweseriya zımanê kurdi, metodên parastına vi zımanê bındest û mazlûm dı têkıliyên bı vi rengi da baş tên xwıyakırınê. Dı neticeyê da, zımanê “resmi” yên dewletan hene, yên teşkilat û partiyan hene (yên bakûrê Kurdıstanê maselef bı zımanê tırki ye), her wusa ji, jı aliyê Kurdên ku naxwazın asimilebıbın,  jı aliyê wan va bı rık û zaneti parastına zımanê wan yê bındest heye. Ango mıjara Kurdên ku dıxwazın bı zımanê xwe Kurd bıminın heye. Ev Kurdên wusa mecbûr ın ku jı xwe ra, jı bo selemetiya zımanê kurdi rê û awayan bıbinın. Ev tıştên ku ez dıkım ji ev rê û awa ne.

Nıvisa ku mın dı 30-11-2012 da, jı  Bülent Kale ra şand ev e:

“Bırêz Bülent Kale

Xweska wek Kurdeki, te bı zımanê me bersıvê bıdaya mın, ne bı zımanê ku dewleta Tırkan lı ser me ferzkıriye, Lewra dıvê ku em Kurd xwe jı bend û qeydên dewleta Tırkan bıfılitının, zımanê tırki jı bo Tırkan dıbe zımanê wan, lê jı bo me Kurdan ji dıbe bend û zincirekê dewleta Tırkan dı nav devê me û mêjiyê me da.

Jı kerema xwe ra berhemên mın jı malpera xwe derine. Çewa ku mın gotiye "ez naxwazım ku tu berhemên mın lı kêleka an ji dı nav nıvisên bı zımanê tırki da werın weşandın." Ez vê yekê vekıri û zelal dıbêjım.

Kurdên ku bı zımanê xwe nızanın, dıvê derdeki wan ê fêrbûna vi zımani hebe û ku bı ciddi û jıdıl bın dıvê ku dı pratikê da vê ciddiyeta xwe bıdın ispatkırınê.

Kurd mıleteki ne û zımanê kurdi ji bı hemû zaravayên xwe zımanê vi mıleti ye. Dı pratikê da ew tıştê ku me wek mılet jı Tırk, Farıs û Ereban cıhêdıke û me wek mıleteki cuda nişandıde tenê zımanê me ye. Reng û ola me wek hev ın û erdnigariya welatê me Kurdıstanê ji ne gıravaki serbıxwe ye dı nava okyanûsan da, lê lı kêleka her çar dewletên dagırger da ye. Ango ew tıştê ku Kurdan dıke Kurd û himê mıletbûna wan pêktine tenê zımanê wan e.

Jı bo mın zımanê kurdi ne pergaleki taktik yê siyasetê ye, ew stûna sereke ya xebat û mucadeleyê ye, ew stratejiya man û nemana mıletê Kurd e. Yan ê Kurd bı vi zımanê lı serpiyabıminın û bıgıhijın hemû daxwaz û mırazên xwe ku ew ji avabûna Kurdıstana serbıxwe û yekgırti ye, yan ji wê zımanê xwe wendabıkın û dı nav Tırk, Farıs û Ereban da bıhelın, wendabıbın û herın. Laz, Çerkez, Arnawûd, Boşnak û mıletên dın ku demeki lı Tırkiyê dıjiyan û nıha dı nav Tırkan da heliyane, nımûneya mıletên ku zımanê xwe naparêzın nişanê me dıde.Lı ser gotına te û çewa ku tu dıbêji: "bı miyonan Kurdên ku lı Tırkiyê da ne û bı Kurdi nızanın -en hındık nıkarın bıxwinın û bınıvisinın- ku heqkırıne ku ku berhemên te nasbıkın", ez dıxwazım viya bêjım: Mın berhemên xwe jı bo Kurdên wusa çênekıriye. Kurdên ku stûyê xwe lı ber politikaya asimilekırına zımanê kurdi xwarkırıne, dı şexsê xwe da serketına vê politika zımankûj ya dewleta Tırkan dane ispatkırınê, dıvê ku karıbın jı vê rewşa kambax û Kurdkûj xwe bıfılitinın. Lê çewa ku em dıbinın, ew me dawetê meydana zımanê Tırkan dıkın, ew yên ku bı zımanê kurdi dıjin dawetê meydana jiyana "hevbeş" ya zımanê tırki dıkın. Jı xwe ev e daxwaza dewleta Tırkan û xebata pûçkırına Kurdbûnê. Kurdbûna bê zımanê kurdi kurdbûneki sexte ye. Ew jı me ra dıbêjın ku “her zıman xweş e”, “her zımanekek insaneki ye”, hın jı wan, bilhasa yên xwenda, xeyni tırki bı zımanên dın ji dızanın, lê ew bı zımanê mıletê ku jê hatıne nızanın, lê malesef ew rûnanên, sere xwe pê naêşinın û kurdi fêrnabın.

Lı ser ditına te ya " Sizin tel örgülerle bölünmüş bir vatanda tel örgülerin arasında yaşamak zorunda kalan, gizlenmeye zorlanan, tüm karakteristik özellikleri silinmeye çalışılan bir halkın hikayesini çağrıştıran eserleriniz; Mahmut Şakar'ın yazısında  bahsedilen Öcalan üzerinden tecrite zorlanan bir halkın hikayesiyle birbirlerini tamamlıyorlardı."  Ez dıxwazım viya bêjım: Hebûna mıletê Kurd dıgıhije kûrayiya dirokê û en hındık ev sêsed sal ın (Jı dema Ehmedê Xani û vır va) ku Kurd behsa heqên xwe yên mıleti û avabûna dewleteki serbıxwe dıkın û en hındık ev sed sal ın ku jı bo vê daxwaza xwe şerdıkın. Rewşa nıha ya Kurdıstanê 89 sal beriya nıha bı peymana Lozanê da hate tayinkırın û em Kurd her jı wê rojê va her bındest û şıkesti ne. Ango tecrida mıletê Kurd bı Öcalan despênekıriye, mıletê Kurd ev 89 sal ın ku dı tecridê da ye. Grafika ku te behsa wê kıriye jı bo vê bındesti û tecrida Kurdıstanê ye, ne jı bo Öcalan e. Öcalan14 sal beriya nıha lı Suriyê bû û "serbest" bû, lê mıletê Kurd hıngê ji bındest û dı bın tecridê bû. Ez man û nemana mıleteki, heq û serbestiya mıleteki û welateki bı yek kesi va gırênadım.

Jı aliyê di va, çewa ku em pê dızanın, A. Öcalan avakırına Kurdıstana serbıxwe û yekgırti naxwaze, alaya kurdi ya ku dı sala 1919 da jı aliyê ronakbirên Kurdan va hate tayinkırın û lı serihıldana Agıriyê da, lı komara Kurdıstanê (1946) da bı serbesti lı welatê me da bıbabû, nasnake. Her eyni ala, dı salên 1930 yan da berga pêşi ya hejmareki kovara Hawar' ê bû, ku Celadet Bedırxan derdıxıst û nıha ji lı beşeki mezın yê başûrê welatê me da bı serbesti bıbadıbe. Her wusa  A. Öcalan nexwest xwe bı zımanê kurdi bıparêze. A. Öcalan bûye pesndarê Mustafa Kemal, M. Kemalê ku mimarê xapandın, bındestkırın û şıkandına Kurdan e.

Her wusa disa dıxwazım bêjım ku A. Öcalan tu qimeti neda zımanê kurdi, perwerdeya gerilayan lı Bekaayê û ser çiyayên Kurdıstanê ji bı zımanê tırki bû, Kurdên "Sûriyê, Iraqê, İranê" ji dı nav PKK ê da fêri zımanê tırki bûn. İroj zımanê weşanên sereke yên televizyon, rojname û malperên İnternetê yê vê partiyê bı zımanê tırki ye. (Her wusa ji zımanê siyasetê yên parti, rexıstınên sıwil, yên legal û illegal ji disa zımanê tırki ye. Daxwaza xweparastına bı zımanê kurdi dı doza KCK da ji jı bo pıraniya kesên vê doze daxwazeki şıkli ye, ne daxwazeki bı naverok û bı bıngeh. Lewra pıraniya van kesan jı xwe dı nav mala xwe da, bı dost û hevalan ra bı kurdi nedıpeyviyan. Siyaseta rast ew e ku merıv dı nav mala xwe da, bı endamên mıletê xwe ra bı kurdi bıpeyve, bı kurdi bıde û bıstine û hıngê dı mehkemên dagırkerên Tırkan da ji xwe bı zımanê xwe bıparêze.) Ev xızmeteki mezın e jı bo zımanê Tırkan. Kêm kes û hêz weki A. Öcalan û PKK yê xızmeteki hınde mezın jı bo zımanê tırki kırıne. Wek minak, dıbıstanên Fetullah Gülen ji lı gelek welatan hene û û ev tevgera F. Gülen ji, zarokên jı mıletên dın dı van dıbıstanên xwe da fêri zımanê tırki dıke, ew bı pêkaniana “Olimpiyatên Tırki”, tecrûbe û serketına vê xebata xwe bı dınyayê dıdın naskırınê. Lê ev zarokên jı mıletên cıhêreng ne zarokên mıleteki bındestê Tırkan nın weki me Kurdan. Jı bo Kurdan ev eşqa zımanê tırki malwêraniya heri mezın e. Dema Kurd dev jı zımanê xwe berdıdın û zımanê tırki dıkın zımanê xwe yê sereke û xweifadekırınê, hıngê daxwaza dewleta Tırkan ji pêktinın, jı xwe dewleta Tırkan jı Kurdan vê yekê dıxwaze. Kurd dema ixanetê lı zımanê xwe dıkın, êdi ew dıbın Kurdên anagorê dılê dewleta Tırkan. Kurdên ku ixanetê lı zımanê kurdi kırıne, nıha êdi zımanê tırki hıma bêje weki zımanê xwe dıbinın, vê rewşa kambax êdi normal dıbinın û jı vê yekê êdi acız nabın.

Ez lı vır disa dubare bıkım: "ez naxwazım ku tu berhemên mın lı kêleka an ji dı nav nıvisên bı zımanê tırki da werın weşandın." Jı kerema xwe ra berhemên mın jı malpera xwe derine û tu carên di ji berhemên mın neweşine. Berhemên mın mulkên zımanê kurdi ne, ne mulkên zımanê dewleta ku zımanê mın qedexekıriye, dıheline û tunedıke ne.

Serhad Bapir”

Ev peyv, hevok û işaretên ku mın dı heman nıvisa xwe da, lı jêrê, bı awayê herfên stûr nıvisiye, dı wergera A. Ertaşê da qet tune ne, her wusa ji dı hın ciyan da maneya nıvisa mın bı awayeki dın hatiye wergerandın:

 “Bırêz Bülent Kale

Xweska wek Kurdeki, te bı zımanê me bersıvê bıdaya mın, ne bı zımanê ku dewleta Tırkan lı ser me ferzkıriye, Lewra dıvê ku em Kurd xwe jı bend û qeydên dewleta Tırkan bıfılitının, zımanê tırki jı bo Tırkan dıbe zımanê wan, lê jı bo me Kurdan ji dıbe bend û zincirekê dewleta Tırkan dı nav devê me û mêjiyê me da.

Jı kerema xwe ra berhemên mın jı malpera xwe derine. Çewa ku mın gotiye "ez naxwazım ku tu berhemên mın lı kêleka an ji dı nav nıvisên bı zımanê tırki da werın weşandın." Ez vê yekê vekıri û zelal dıbêjım.

Kurdên ku bı zımanê xwe nızanın, dıvê derdeki wan ê fêrbûna vi zımani hebe û ku bı ciddi û jıdıl bın dıvê ku dı pratikê da vê ciddiyeta xwe bıdın ispatkırınê.

Kurd mıleteki ne û zımanê kurdi ji bı hemû zaravayên xwe zımanê vi mıleti ye. Dı pratikê da ew tıştê ku me wek mılet jı Tırk, Farıs û Ereban cıhêdıke û me wek mıleteki cuda nişandıde tenê zımanê me ye. Reng û ola me wek hev ın û erdnigariya welatê me Kurdıstanê ji ne gıravaki serbıxwe ye dı nava okyanûsan da, lê lı kêleka her çar dewletên dagırger da ye. Ango ew tıştê ku Kurdan dıke Kurd û himê mıletbûna wan pêktine tenê zımanê wan e.

Jı bo mın zımanê kurdi ne pergaleki taktik yê siyasetê ye, ew stûna sereke ya xebat û mucadeleyê ye, ew stratejiya man û nemana mıletê Kurd e. Yan ê Kurd bı vi zımanê lı serpiyabıminın û bıgıhijın hemû daxwaz û mırazên xwe ku ew ji avabûna Kurdıstana serbıxwe û yekgırti ye, yan ji wê zımanê xwe wendabıkın û dı nav Tırk, Farıs û Ereban da bıhelın, wendabıbın û herın. Laz, Çerkez, Arnawûd, Boşnak û mıletên dın ku demeki lı Tırkiyê dıjiyan û nıha dı nav Tırkan da heliyane, nımûneya mıletên ku zımanê xwe naparêzın nişanê me dıde.Lı ser gotına te û çewa ku tu dıbêji: "bı miyonan Kurdên ku lı Tırkiyê da ne û bı Kurdi nızanın -en hındık nıkarın bıxwinın û bınıvisinın- ku heqkırıne ku ku berhemên te nasbıkın", ez dıxwazım viya bêjım: Mın berhemên xwe jı bo Kurdên wusa çênekıriye. Kurdên ku stûyê xwe lı ber politikaya asimilekırına zımanê kurdi xwarkırıne, dı şexsê xwe da serketına vê politika zımankûj ya dewleta Tırkan dane ispatkırınê, dıvê ku karıbın jı vê rewşa kambax û Kurdkûj xwe bıfılitinın. Lê çewa ku em dıbinın, ew me dawetê meydana zımanê Tırkan dıkın, ew yên ku bı zımanê kurdi dıjin dawetê meydana jiyana "hevbeş" ya zımanê tırki dıkın. Jı xwe ev e daxwaza dewleta Tırkan û xebata pûçkırına Kurdbûnê. Kurdbûna bê zımanê kurdi kurbûneki sextet ye. Ew jı me ra dıbêjın ku “her zıman xweş e”, “her zımanekek insaneki ye”, hın jı wan, bilhasa yên xwenda, xeyni tırki bı zımanên dın ji dızanın, lê ew bı zımanê mıletê ku jê hatıne nızanın, lê malesef ew rûnanên, sere xwe pê naêşinın û kurdi fêrnabın.

Lı ser ditına te ya " Sizin tel örgülerle bölünmüş bir vatanda tel örgülerin arasında yaşamak zorunda kalan, gizlenmeye zorlanan, tüm karakteristik özellikleri silinmeye çalışılan bir halkın hikayesini çağrıştıran eserleriniz; Mahmut Şakar'ın yazısında  bahsedilen Öcalan üzerinden tecrite zorlanan bir halkın hikayesiyle birbirlerini tamamlıyorlardı."  Ez dıxwazım viya bêjım: Hebûna mıletê Kurd dıgıhije kûrayiya dirokê û en hındık ev sêsed sal ın (Jı dema Ehmedê Xani û vır va) ku Kurd behsa heqên xwe yên mıleti û avabûna dewleteki serbıxwe dıkın û en hındık ev sed sal ın ku jı bo vê daxwaza xwe şerdıkın. Rewşa nıha ya Kurdıstanê 89 sal beriya nıha bı peymana Lozanê da hate tayinkırın û em Kurd her jı wê rojê va her bındest û şıkesti ne. Ango tecrida mıletê Kurd bı Öcalan despênekıriye, mıletê Kurd ev 89 sal ın ku dı tecridê da ye. Grafika ku te behsa wê kıriye jı bo vê bındesti û tecrida Kurdıstanê ye, ne jı bo Öcalan e. Öcalan14 sal beriya nıha lı Suriyê bû û "serbest" bû, lê mıletê Kurd hıngê ji bındest û dı bın tecridê bû. Ez man û nemana mıleteki, heq û serbestiya mıleteki û welateki bı yek kesi va gırênadım.

Jı aliyê di va, çewa ku em pê dızanın, A. Öcalan avakırına Kurdıstana serbıxwe û yekgırti naxwaze, alaya kurdi ya ku dı sala 1919 da jı aliyê ronakbirên Kurdan va hate tayinkırın û lı serihıldana Agıriyê da, lı komara Kurdıstanê (1946) da bı serbesti lı welatê me da bıbabû, nasnake. Her eyni ala, dı salên 1930 yan da berga pêşi ya hejmareki kovara Hawar' ê bû, ku Celadet Bedırxan derdıxıst û nıha ji lı beşeki mezın yê başûrê welatê me da bı serbesti bıbadıbe. Her wusa  A. Öcalan nexwest xwe bı zımanê kurdi bıparêze. A. Öcalan bûye pesndarê Mustafa Kemal, M. Kemalê ku mimarê xapandın, bındestkırın û şıkandına Kurdan e.

Her wusa disa dıxwazım bêjım ku A. Öcalan tu qimeti neda zımanê kurdi, perwerdeya gerilayan lı Bekaayê û ser çiyayên Kurdıstanê ji bı zımanê tırki bû, Kurdên "Sûriyê, Iraqê, İranê" ji dı nav PKK ê da fêri zımanê tırki bûn. İroj zımanê weşanên sereke yên televizyon, rojname û malperên İnternetê yê vê partiyê bı zımanê tırki ye. (Her wusa ji zımanê siyasetê yên parti, rexıstınên sıwil, yên legal û illegal ji disa zımanê tırki ye. Daxwaza xweparastına bı zımanê kurdi dı doza KCK da ji jı bo pıraniya kesên vê doze daxwazeki şıkli ye, ne daxwazeki bı naverok û bı bıngeh. Lewra pıraniya van kesan jı xwe dı nav mala xwe da, bı dost û hevalan ra bı kurdi nedıpeyviyan. Siyaseta rast ew e ku merıv dı nav mala xwe da, bı endamên mıletê xwe ra bı kurdi bıpeyve, bı kurdi bıde û bıstine û hıngê dı mehkemên dagırkerên Tırkan da ji xwe bı zımanê xwe bıparêze.) Ev xızmeteki mezın e jı bo zımanê Tırkan. Kêm kes û hêz weki A. Öcalan û PKK yê xızmeteki hınde mezın jı bo zımanê tırki kırıne. Wek minak dıbıstanên Fetullah Gülen ji lı gelek welatan hene û û ev tevgera F. Gülen ji, zarokên jı mıletên dın dı van dıbıstanên xwe da fêri zımanê tırki dıke, ew bı pêkaniana “Olimpiyatên Tırki”, tecrûbe û serketına vê xebata xwe bı dınyayê dıdın naskırınê. Lê ev zarokên jı mıletên cıhêreng ne zarokên mıleteki bındestê Tırkan nın weki me Kurdan. Jı bo Kurdan ev eşqa zımanê tırki malwêraniya heri mezın e. Dema Kurd dev jı zımanê xwe berdıdın û zımanê tırki dıkın zımanê xwe yê sereke û xweifadekırınê, hıngê daxwaza dewleta Tırkan ji pêktinın, jı xwe dewleta Tırkan jı Kurdan vê yekê dıxwaze. Kurd dema ixanetê lı zımanê xwe dıkın, êdi ew dıbın Kurdên anagorê dılê dewleta Tırkan. Kurdên ku ixanetê lı zımanê kurdi kırıne, nıha êdi zımanê tırki hıma bêje weki zımanê xwe dıbinın, vê rewşa kambax êdi normal dıbinın û jı vê yekê êdi acız nabın.

Ez lı vır disa dubare bıkım: "ez naxwazım ku tu berhemên mın lı kêleka an ji dı nav nıvisên bı zımanê tırki da werın weşandın." Jı kerema xwe ra berhemên mın jı malpera xwe derine û tu carên di ji berhemên mın neweşine. Berhemên mın mulkên zımanê kurdi ne, ne mulkên zımanê dewleta ku zımanê mın qedexekıriye, dıheline û tunedıke ne.

Serhad Bapir”

Hunera grafiki ya Serhad Bapir

 Vasilis İoannidis

Jı ber ku ne xusiyeteki jı rêzê ye, gelek zehmetiyên axaftına lı ser hunera grafiki ya Serhad Bapir hene. Multeciyeki politik yê Kurd, ku dı bist saliya xwe da, dı sala 1984 a da xwe sıpart Yunanistanê û lı wır bıcıhbû, ku jı wê çaxê va lı wır dıji û her wusa lı wır, dı beşên resım û grafikê ya Akademiya Hunerên Sıpehi ya Saloniki da xwendına xwe pêkani, jı aliki va hunera xwe dıafrine û jı aliyê di va ji wek mamosteyê hunerê dı dıbıstanên navin û liseyê da dersên hunerê dıde û her wusa ji bı xanıma xwe ya Yunan ra, bınemala xwe ya pênc endami avakıriye.

      Xwıya dıke ku, jı bo ku merıv bı awayeki rast û baş bala xwe bıde vê meselê, dıvê ku jı aliki va pêşi merıv bala xwe bıde tarix û hunera Kurdan, bilhasa ya hemdem, ku ev yek ji, jı imkanên naveroka vê nıvisa hanê gelek derbasdıbın û jı aliyê di va ji, dıvê ku merıv bala xwe bıde meseleya berfıreh ya wan hunermendên diyasporaya Kurd yên Awrupayê, ku Serhad Bapir bı xwe ji bı van zehmetiyên fêhmkırına xusisiyeta xwe, wek beşeki cıhê dı nav vê mıjarê da cıhdıgre.

     Jı ber vê yekê, ev nıvisa hanê wek gaveki pêşi ya qeydkırın û eşkerekırına aliyên heri muhim yên afırandına wi ya huneri, ra û çavkaniyên wi, awayê avabûna nasnameya wi û têkiliyên wi yên bı hunera Kurdi, Yunani û Awrupi ra, ye. Da ku karıbe dı çarçoveyeki gışti da beşdarbûna wi ya vır û  xebata wi bıde xwıyakırınê.

     Hın malumat û haydariyên muhim û her wusa ji bersıvên wi yên izahkar yên jı bo pırsên mınasıb ku dıviya bıhatına kırın, ku bê wana nıvisandına vê gotarê wê ne mumkun bûya, jı hevpeyvineki hunermend bı nıviskarê vê gotarê ra, ku dı Gulana 2008 a da hatıbû kırın, hatın sıtandın.

     Serhad, endamê malbateki çardeh kesi, ya ku xwedi xebatên xwe yên politik û bı qabiliyetên xwe yên huneri, dı sala 1964 a da lı Tetwan’a Kurdıstanê hate dınê, bajareki ku nıha bı 80.000 nıfûsi, ku berê  nıfûsa wi 40.000 bû.

     Jı ber xebatên xwe yên politiki, pênc xwışk û bırayên wi lı rojavaya Awrupayê dıjin ku 4 jı wan multeciyên politik ın û her wusa ji, xwışkeki wi dı zındanên Tırkan yê lı Kurdıstanê da ye ku cezayê gırtimayina hetahetayiyê lê hatiye bırrin.

     Qabiliyeta Serhad ya resımçêkırınê gelek zû xwıyadıbe, hê jı salên pêşi yên dıbıstana despêkê, her wusa dı 7 xwışk û bırayên wi da ji em leqayê vê qabiliyetekê tên.

     Rewşa politik û cıvatê, tecrubeyên malbati û ferdi hınde bı hêz ın ku wê bı awayeki xwırt û kataliter tesir lı zarokati û xortaniya wi bıkın. Jı wan salên pêş û heta hatına wi ya lı Yunanistanê tu nımuneyên resımên wi negıhiştıne ber destê me, da ku em karıbın wê tesira rasterast ya cıvat û derdorê, ya lı ser ifadeya wi ya huneri bışopinın. Ev tesirên he, jı dûr va, bı awayeki xwırt bilhasa jı wê ımbara serpêhati û biraninan, jı raman, jı şırove û meyandına wan intiba û tesirên despêkê, wê paşê xwıyabıbın.

     Lê belê, dıvê em hın haydariyên lı ser ra û eslê wi, lı ser rewşa cıvat, politiki û çand û hunerê ya warê ku ew tê da mezınbû, bıdın.

     Kurd, mıleteki bı tarixa xwe ya dûr û dırêj, bı miraseki çand û huneri ya mezın, lı gel hemu derbên muhim ku dı berdewamiya hebûna xwe da xwarın ji, jı wan hat (karıbûn) ku gelek adet û kevneşopiyên xwe bıparêzın. Jı sedsala 7 a heta sedsala 10 a ya  pışti Zayinê (p.Z.) bı zoreki hatın musılmankırın û abideyên huneri yên gelek muhim, jı ber ku wek sembolên baweriya put’an hatın ditın, hatın xırakırın. Paşê dekorasyoneki nebati û geometriki û her wusa ji hunera resımên minyatori yên bı tesirên Rojhılat û Hindistanê, lıxwedıxe û geşdıbe. Dı serdema me da, xeyni hunera Kurdan ya xelkê, ya ku dı xaliyên kevn da, dı kulav û têr û mamulên risi da xwıyadıkın, resam û resımçêkırın gelek dereng, dı çaryeka dıdoyan ya sedsala 20 an da xwıyadıbın.

      Dı despêkê da, hunermendên ku xwebıxwe gıhişti an ji mezûnên akademiyên perwerdariyê û paşê ji yên ku dı akademiyên hunerên sıpehi yên Bexda, Şam, Tehran û Stenbolê û her wusa ji yên Komarên Sovyeta berê û yên gelek welatên Awrupayê da gıhiştine, berebere profileki maqûl ya nigarkariya welatê xwe avadıkın. Dı vê dehsaliya dawi da, dı perçeya Kurdıstana serbest da avakırına du akademiyên hunerên sıpehi û heşt peymangehên hunerên sıpehi, alikariya avakırına vê profilê kırın. Lı gel vê yekê ji, jı ber ku Kurd dı navbera Tırkiyê, İran, Suriye û Iraqê da, dı rewşeki bındest, bêpar, bı yasaxkırın û sınorkırına heqên politiki da dıjin, lı ba wan ew hemû pırsgırêk û kêmasiyên ku lı ba mıleteki ku hê nekariye dewleta xwe avabıke, xwıya dıkın û hene.

Bajar 1, 2005, grafika bı şirêjê ya lı ser linoleum, 32x32 cm.

     Bir an ji hafıza, jı bo tışteki ku derbasbû û bı tevayi wendabû, wareki nefibûna daimi ye. Serhadê ku du dehsalan bêy ku imkana serilêdana welat, kes û merıvên xwe bıbine, ku mecbûrma da ku lı dûrê wan da bıji, du qat nefi ye. Hem nefiyê jı welatê xwe û hem ji nefiyê warê bêlebıt ya bir û hafızayê ye, ku xwıyadıke ku dı cıheki gelek dûr yê demabori da asêmaye. Dı vê herema xususi ya gırti ya kakılê biraninê da, ya ku nıkare xwe nûbıke da, jı ber ku jı tecrube û bûyerên durahati yên ku lı welatê wi da qewımin, hate bırrin, ew ê dı hundırê xwe da wan tecrubeyên xwe yên despêkê bı awayeki kêrhati xweyibıke û jı nû va bıde zayin û geşkırınê, Serhad bı vi awayê wê himê hebûna xwe, nasnameya xwe ya ferdi û politiki dane. Baweriya wi, hem dı sewiya cıvati û hem ji dı sewiya ferdi da, dı pratikê da hatiye cerıbandın û bıcıhanin, ew ê  jı xwe ra karektereki rastgo, bı namûs, têkoşer, qabiliyeteki xwırt yê rexnegırtınê, bı ramanên rûnışti û serbıxwe avabıke.

Serhad Bapir, 2010, foto: Thanasis Raptis

     Hunera wi, bı awayê jiyana wi ra lıhevhati, wê jı wır hêza xwe bıgre  û wê bı kalite bı naverokeki ideolojiki barkıri, berê xwe bıde ber bı istiqameteki hevbeş. Resım û grafik jı bo wi dıbın hacet û pergal jı bo ifade û derbırina huneri, jı bo danûsıtandınê û felata ruhi, her wusa dıbın çeka jı bo xebata politiki û cıvati, jı bo qeydkırın, pêşkêşkırın û jı bo pesndayina awayê jiyanê û mucadeleyên mıletê Kurd, an ji dıbın protesyoya lı hımberê hêzên wan dewletan, yên ku  Kurdan bındestkırıne.

Bindesti, 2005, grafika lı ser bleksiglass û dar, 102x82 cm.

     Serhad bı her du diplomeyên yên Akademiya Hunerên Sıpehi ya Saloniki, hem resam û hem ji grafikçêker e. Ne jı ber sedemên pivana kalite û hêjatiyê, lê jı ber ku dı vê hunerê da zêdetır aliyên nasnameya wi ya huneri şopa xwe dıhêlın, lı vır me xwest em hunera wi ya grafiki bıdınnasin. Em behsa grafikeki dıkın, ku ew dı aliyên lêgerina derbırin (ifade) û xwenûkırınê da, bı zêdebûna tema û mıjaran û bı cerıbandıneki berdewam ya dı bıkaranina materyal û teknikên cıhê da; ku ew jı aliyê hejmari û kaliteyi da gelek zengin e. Dıvê em hın xususiyetên avantaj’i ya hunera grafikê jıbirnekın, ku ev ali wê dıkın hunereki bı bereket û neticebar, ku bê guman grafikçêker bı awayeki ciddi bala xwe dıdê vê yekê. Çapkırına berhemeki bı gelek nusxeyan, heta dema ku bı hıjmareki pıçûk ji were çapkırınê, vê imkana bıdestxıstına berhemê dıde zêdetır kesan, yên ku rewşa wan ya abori normal e û bı awayê ji zêdetır belavbûna berhemê pêktê. Jı cıheki jı bo cıheki dın bı rıheti şandına  grafikan, bı awayeki kêrhati dıbe sedemê pêşkêşkırına wan, bı eyni berheman pêkanina gelek pêşengehan, dıbe ku ev pêşengeh dı eyni demê da bın ji, alikariya hunermend dıke da ku ew bı hunerdostan ra bıkebe nav danûsıtendıneki berfıreh. Xeyni vana, dema ku hunermend jı her berhemê lıbeki û “mak”’ên (qalıbên) grafikan jı bo xwe dıhêle û dıparêze, bı vi awayê hemu şıverê û pêvajoya hunera wi her dem lı ber destê wi da dımine.

     Afırandına grafikan yên bı rengên reş û sıpi, an ji bı rengên sade yê yekrengi, bı aweyeki gelek serketi mıjarên bı karekterên destani û şini û her wusa ji, rewşên ku bı aweyeki zêde bı his, ideolojik û politik va barkıri ne, şırovedıkın. Lı ba me gelek nımuneyên grafikçêkerên Yunan yên çepgır hene ku wan dı periodên kritik û xırecır yê tarixê da, berhemên bı vi awayê  afırandıne.

     Jı ber van sedemên jorê, dıbe ku jı ber hın sedemên dın yên ku me hê behsa wan nekıriye û wê dı berdewamiyê da werın gotın û bilhasa jı ber ku beşek mezın berhemên wi politikbûyi ne û xwedi hızreki cıvati û politiki ne, Serhad dı afırandınên xwe da roleki sereke da hunera grafikê.

Tadeyi 3, 1991, grafika rengin a lı ser dar, 14,5x32,5 cm

     Têkıliyên wi yên bı grafikê ra, dı salên despêkê yên xwendına wi ya dı beşa resım ya Akedemiya Hunerên Sıpehi ya Saloniki da (1987-1992), bı munasebeta dersa mecbûri ya atolya grafikê, bı prf. Giorgios Milios  ra, despêdıkın. Hunera grafikê, dı rewşa sınordar û xenqoki ya perwerdeyiya akademiki da, jı bo wi bû rêya felatê û warê derbırina serbestiyê. Jı hıngê û pê va, xebata afırandın û baldariya wi ya mıjûlbûna bı grafikê ra wê bê rawestan bıdomın û wê bıgıhijın wê merhelê, ku dı van salên dawi yên 2001-2007 an da, dı heman akademiyê da, dı beşa grafikê da ji xwendına xwe pêkbine û diplomeya xwe bıstine.

   

Serhad Bapir li atolyeya zaningeha xwe da, 2005

  Serhad xwediyê ruheki endişebar û serbest e, ku ew lı ba xwe, baldariya lêkoniner û rexnegır ya zanayeki û pêhısina kûr ya hunermendeki lıhevtine. Jı bo fêrbûn û zaninê keda xwe dıde, ne hêviya çareyên hazır e, lê dı nav lêgerin û lêkolina cerıbandıni da ye. Jı aliki va hem tıştên bıcıhnebûyi, nenas, nediyar û awayên derbırinên nû û materyalên cıhê bala wi dıkşinın û jı aliyê di va ji, ew bı metodolojiyeki hunandi û analitik lêdıxebıte jı bo lêkolina wan. Her gav pırsan dıde pêş û jı bo çare û bersıvên wan dıxebıte. Ew lı du lebatê, xwenûkırınê, bıhurina jı modelên bıcıhbûyi û sabit, ecêbmayinê û tezetiya pêşniyaryeki xweser e. Jı ber vê yekê ji, awayê hızırin, fıkr û ramanên wi, xebata wi ya huneri, jiyana wi bı xwe ji, jı aliyê kesên di va nıkare were bıkaranin an ji kontrolkırın, nakebın bınê nirê û jı bo menfaet û armancan nayête bıkaranin. Her dem amade ye jı bo dıjderketınê, lıhevnehatınê û her wusa ji jı bo guherina ditına xwe, dema ku dıbine ku fıkrên wi yên berê dı rêyek şaş da bûn û êdi kêri wan daxwaz ê armancên xwe nayên.

     Grafik, ew warê hevbeş e ku huner û xebata destkariyê leqayê hev tên, hêz, xususiyet û cûreya derbırina materyal û teknikên cıhê bı xeyal û qabiliyeta afırandınê ya hunermend ra têne ba hev. Jı ber gırêdana wan a bı materyalan va, grafik, heta dereceyeki mezın nediyarbûn û esrara xwe dıparêzın, heta dawiyê hın sırên xwe vedışêrın û tenê pışti çapkırınê rûyê xwe vedıkın û eşkeredıkın. Dı grafikê da tıştê ku bala Serhad dıkşine û kêfa wi tine ev pêvajo ye. Hışyari û bı hış tevgerina dı hemû merheleyên afırandınê da, heyecana beriya çapkırınê, surpriz û şabûna paşê, dema ku vêca encam bı dılê merıv be, arambûn û kêfxweşiya jı sedema bı kêrhati û serkefti xebata lı ser materyalan.

Serhad Bapir lı atolyeya xwe da, 2010

     Serhad bı serbori, bı biraninê û welatê xwe Kurdıstanê va bı şidyayi gırêdayi ye. Çewa ku ew bı xwe ji dıbêje, dıbe ku wek dareki be ku rayên wê lı Kurdıstanê ne, qurm û şaxên wê lı Awrupayê û meyweyên wê ji berhemên wi ne, lê belê çavkani, ew axa ku jê rewayê dıgre û mıjarên berhemên wi hıma bêje tenê jı Kurdıstanê tên. Jiyana wi ya lı Yunanistanê tu tesir lı kakılê hebûn û rayên hebûna wi nekıriye. Jiyin û tecrubeyên warê nû bı kakılê despêkê ra nabın yek, wiya naguherinın, wiya temam nakın, profileki nû bı xusisiyetan zenginbûyi an ji qenebi derbırineki duali ya cot welati pêknaynın, lê belê ew tên dehfdan û belewela kırın. Awayê jiyanê ya realiteya Yunanistanê, warê diroki û xwezayi derbasi berhemên wi nabın, teybeti ji berhemên wi yên grafiki. Tesir û bandorên jı hunera Yunaniya Nû û ya Rojavaya Awrupayê tenê lı ser awayê avakırına berhemê dıminın, çav û awır çewa ku dı ramanên wi yên gışti da ji wusa ne, her Kurdi dıminın.

Zozan û Xezal, 1996, grafika lı ser dar, 18x11 cm.

     Berhemên wi yên grafiki xwedi nigar ın, bı figur ın, her çıqas afırandınên wi yên van salên dawi ber bı derbırina bê figuri va dıçe ji, ku dı nav da hın dırûv û formên sereke têne parastınê, kêmtır tasvir dıkın û zêdetır ji rewşên arketipik yên tipên mırovan eşkeredıkın (gundi, xulam, jınıka pir, dê û zarok, malbat). Xwebêjên ku bı karekterên xwe yên gışti abstract ın bı aweyeki sembolbûyi têne çêkırınê û bı aweyeki sade û zelal dertên pêş (raman, tadeyi, daxwaz, serketın, hewar, gazınd). Mıjar bı aweyeki realist û bı sembolên bı hêz û eşkere, yên ku zêdetır jı kevneşopiya Kurdan tên, têne avakırınê. Hın jı vana û her wusa ji xusûsiyetên stilisti gelek caran eşkeredıbın, weki tav (roj) ku dı Zerduştiya kevnar da nişana başi û qenciyê ye lı hımberê tariyê û xırabiyê, qulıng ku teyr ın, mızginiya hatına bıharê dıdın, dar wek sembola jiyanê û serbılındiyê û her wusa ji wek sembola bındestiya qulıngan bı şaxên xwe, dest, têlên rısandi, şıklên mırovan yên bı dıruvên hunandi, wek sembolên têkoşinê, serketınê, bındestiyê û gırtibûnê, zulım û êşê.

     Hın mıjar, wek figurên mırovan û dimen (manzara) hergav dı berhemên wi da leqayi hev tên û bı awayeki dırêjki dı hemû peryodên afırandına wi da têne xwıyakırınê.

     Wek mıjar û morfoloji – stil, sê beşên sereke yên ku dı nav xwe da jı hev cudadıbın, têne ditın, ku ew dı periodên demên pê hev da xwıyadıbın, ku ew bı raserasti dı pêşberê bûyer, bir, serbori, xwendekari, tesirên huneri, pêvajoya afırandınê û kamılbûn û gıhiştınê da ne.

 

Hewar 1, 1989, grafika lı ser linoleum, 30x16,5 cm.

     Beşa yekê ku dı serdema salên 1988-1996 an da ye, gelek zelal û vekıri bı naverokeki mırovnavendi, cıvati, têkoşeri ye, ku bı derbırineki bı hêz û gurr e û bı karektereki destani û dramatiki ye. Ev salên pêşin yên bıcıhbûna wi ya lı Yunanistanê ne û biraninên jı Kurdıstanê hê teze ne. Têkoşinên cıvati û şoreşgeri yên welatê wi, gelek nêzıkê wan serdemên  diroka hevdem ya Yunanistanê ne, yên weki işgal (a Almanya û İtalyaya faşişt yên salên 1941-1944 an – Têbıniya Werger: T.W.), şerê navxweyi yê bırakûjiyê (1944-1949 - T.W.), serdema pışti şerê navxweyiyê, diktatori (ya salên 1967-1974 - T.W.), salên pêşi yên pışti diktatoriyê ne, ku grafikçêkerên Yunan yên weki Tassos, Farsakidis, Semertzidis, Katraki, Sikeliotis, û hwd bı aweyeki gelek baş rewş û atmosfera van serdeman bı berhemên xwe ifadekırın û derbırin. Grafika Serhad ji dı heman sewiyê da dıçe û tê, gelek xususiyetên hevbeş yên wê bı berhemên grafikçêkerên Yunan yên navbori ra hene, lê belê ew bı xwe ra muhra kevneşopi û nasnameya Kurdi tine. Μetoda qewartınçap *1 ya lı ser dar û linοleumê, pergal û wasıteya sereke ye ku dı vê beşa yekê da hatıne bıkaranin. Dı vê serdemê da, dı navbera salên 1987-1992 yan da, dı beşa resım ya Akademiya Hunerên Sıpehi ya Zaningeha Aristoteles ya Saloniki da perwerdeya xwe ya pêktine.

Serketin, 1994, grafika rengin a li ser MDF, 26x20 cm

     Beşa dıduya ya berhemên wi, dı nav xwe da nêzikbûn û meyleki ber bı manzereya xwezayê dıparêzın, carna bı sahneyên jiyana mırovên wê va, carna ji bı sembolizekırıneki bı hêz, bı pêkanina teknikeki hûrêhûr û bı karektereki lirik (helbestane) û bêrikırınê (hesret). Ev serdema salên 1997-2000 an nın. Her ku sal dıbuhırın, ew biraninên wi yên teze yên despêkê despêdıkın dûrdıkevın û sipiçolki dıbın, ew derbırina destkari ya bı tansiyon, teqini û rasterastiya hisan, nıha êdi dı nav dereceyên rengên êş û bêrikırınê da danbûyi (filtrebûyi) ciyên xwe dıdın biranineki jıtaqetketi û kerr. Naveroka cıvaki û şoreşgeri vedıkışe û bı pê ra ew tesira jı grafikçêkerên Yunan yên bı heman mıjaran, nıha êdi bı dengeki nızm û bı awayeki pesndari afırandına dimenên welatê wi, kevneşopiya mıleti, jiyana mırovan ya lı gund û zeviyan, ciyê wan dıgre. Teknikên nû xwıyadıbın, bı aweyeki kûr imkanên derbırin û afırandınê ya van teknikan tên lêkolin û lêgerin da ku reng û pêlên heri nazık yên hisan werın dayin. Serhad, imkanên derbırina kûr ya derece û perdeyên tonên rengan yên asitnıvisê (etching) *2 û kolandına lı ser bleksiglass’ ê bı aweyeki kêrhati bıkartine, bı xêra hunandın û rêstıneki hûr wek ya lı ser neqşan, encameki xwırt ya bı hassasiyet bıdestdıxe.

Bırca Bêdengiyê, 2001, grafika bı asit ya lı ser metal, 22χ31 cm

Bırca Zembilfıroş, 1998, grafika bı asit yalı ser metal, 19,5x17,5 cm

Sura Amedê, 2001, grafika bı asit ya lı ser metal, 29x73 cm.

     Beşa sısêya ya berhemên wi, ku yên van salên heri nêz ın, wek dem rasti xwendına wi ya lı ser grafikê  ya salên 2001-2007 an ya lı Akademiya Hunerên Sıpehi ya Zaningeha Aristoteles ya Salonikê, tê, xwedıcerıbine û her ku dıçe bere-bere ber bı derbırina bênigar (abstract) va dıçe, lê belê bı tevi hın formên şıkılsıtandi – mıfteyan, yên ku nişanên hın rewş û xwebêjên taybeti ne. Bı abstract’tiyeka lirik, bı baldariya plastiki û rındıtiyê, bı zelali û ronaktiyê, derketına jı dramatikbûnê û bı derbırineki xewnebari dertê pêş. Her çıqas tesira mamosteyê wi yê lı Akademiyê, Ksenis Saxinis dı van berheman da baş tê ditın ji, disa ji muhra wi ya ferdi nayê guherin, baş dıxwiyê û her dımine.

Bihar, 2004, grafika rengin ya lı ser  linoleum, 17x11 cm.

Çarenivis 2, 2006, grafika lı ser bleksiglass û linoleum, 82x56 cm.

     Kesayatiya wêrek ya Serhad, daxwaz û mebesta wi ya veguhartına êşa bındesti û penaberiyê bı hêza hunera xwe û dı heman demi de ji lêxebıtina jı bo felata jı şerpezetiya rewşa vê realiteya (rastiya) heyi, wi ber bı cerıbandıneki berdewam va dajon, hewleki jı bo nûkırın û zenginkırına hacet û pergalên derbırinên xwe, bı karanina teknik û materyalên nû û cıhê, yên ku bandor lêdıkın û kêfa wi jı wan ra tê, wi ber bı heremeki berfıreh ya lêkolin û lêgerinê va dıbın. Bı vi awayê, qet texsirnake ku teknikên cûrbecûr bıkarbine, wek şirêjnıvis (collagraphy) *3, teknika tevlihev *4, resım lı ser grafika çapbûyi an ji kolaj *5 lı ser berhemên grafiki. Ne kêm car ın ku jı bo pêkanina encameki baştır, her car anagorê mıjara ku hatiye hılbıjartın û imkanên materyalan, dı ser heman berhemi da madde û teknikên jıhevcıhê bı hev ra hatıne bıkaranin.

Vejin, 2005, grafika bı şirêjê ya lı ser linoleum, 32x32 cm.

     Her sê beşên xebata wi ne warên jı hev izolebûyi ne û ne ji periyodên ku dema xwe tijidıkın û dıqedın. Pêvajoyeki pêşveçûnê pêktinın, mıldıdın hev, bı hêz yek dıkebe nav yê dınê, dıbın yek laş. Dıhêlın da ku xwıyabıke ku, dı sıberojê da ji, -dıbe ku kêmtır beşa yekê- dı nav pêvajoyên cerıbandınê da xwenûkıri wê gelek caran cardi werın û stuna sereke ya grafika Serhad pêkbinın. Berewami, tenê karê hunermend bı xwe ye.

Heziran-Tirmeha 2008 a.                                   Vasilis İoannidis

                                                                             Resam, wêjekar

Jı kovara Eneken – Kovara Kulturi,  hejmara12, Zıvıstana 2008 a.

Wergera jı zımanê yunani: Serhad Bapir 

Têbıniyên Werger:

*1 Qewartınçap: metoda heri kev ya çêkırına grafikan e ku mıjar an ji nigara grafikê wek muhreki lı ser materyalên weki dar, (dı dema me da) linoleum (ku ew bı xwe ji madeyeki plastik e) û tıştên bı vi rengi têne kolandın û qewartın, jı viya ra “qalıb”, “mak” an ji “deq” tê gotın, paşê bı bageraneki plastik an ji kaucıq yê ku ne zêde nerm e, ev maka hanê bı hıbra çapxaneyi tê hıbırkırın û paşê ji ev maka hıbırkıri lı ser kaxıd tê çapkırınê. Berhema grafiki ne ew mak e, lê ew nigara ku lı ser kaxıd hatiye çapkırın e.   

*2 Asitnıvis (etching): Metodeki grafikêye, ya ku jı bo çêkırına wê, asitên cûrbecûr lı ser metalên anagor (sıfır, çınko, hesın, tunç, pola û hwd.) tên bıkaranin. Hunermend nigarên xwe bı alikariya asitê lı ser metal çêdıke, asit tenê ew ci û awayên ku hunermend dıxwaze metal dıxwe û dıhımine. Maka (qalıba) metal lı vır berevajiyê qewatınçapê, ne weki muhreki qewarti ye lê weki dest an ji diwareki bı xêz û terkên kûr e. Hıbr tenê wê bıkebe nav wan terk û xêzıkan. Hunermend bı press’eki ku bı destan tê bıkaraninê wê vê maka metal lı ser kaxıdeki taybeti çapbıke.

*3 Şirêjnıvis (collagraph): Medodeki nû ya grafikê ye. Nigar bı alikariya şirêzê (zamq) lı ser makê (qalıbê) tê çêkırınê. Lı vır, mak dıkare mışambe, dar, kaxıdê qarton an ji tışteki dın be. Encama çapê  dışıbe metoda asitnıvisê (etching). Jı bo çapkırına vê metodê ji pêdıvi bı press’eki desta û bı kaqıdên taybeti heye.

*4 Teknika tevlihev: Dı berhemên bı vi rengi da jı yeki zêdetır teknik û materyalên çêkırına berheman têne bıkaranin.

*5 Kolaj: Dı berhemên bı vi awayi da hunermend hın tıştên weki kaqıd, perçeyên berhemên dın û materyalên cûrbecûr û hwd. dıbıre û lı ser rûyê berhemê va bı şirêzê dızelıqine.

   

Hêvi 1, 2005, grafika rengin a li ser linoleum, 15.5x10 cm.

Dergehê Laleş, 1998, grafika li ser metal bi asit, 25x18 cm.

Dıvê Şêxan - Şengal bıbe parêzgeh û Êzıdi bıbın xwediyê heremeke otonom

Dı tarixa xwe da, bırayê me yên Êzıdi leqayê gelek zulm û qatliaman hatıne। Ev zulm û tevdekuştın, lı kêleka dewletên mısılman ên Ereb û Tırk, pıraniyê cara bı destê beşek jı Kurdên mısılman va hatıne kırın. Ola Êzıdiya ya yek xwedayi, jı aliyê mısılmanên Kurd, Ereb û Tırk va pıçûk hatiye ditın û Êzıdi ji, jı aliyê wan va her dem layıqê zulm û bındestiyê bûne. (Bê guman dı hın hereman da Kurdên mısılman, Êzıdı, Ermeni, Cıhu û Suryaniyan parastıne û bı hev ra dı nav aşitiyê da jiyane.) Beşek mezın jı Kurdên Êzıdi dı netica şer, zulm û zorkeriyê da mecbûr mane û dev jı ola xwe berdane û dı van çend sedsalên dawi da bı awayeki dramatik nufusa Êzıdiyan pıçûk bûye. İroj, gelek kesên jı eşirên Kurdên mısılman behs dıkın ku eşirên wan berê Êzıdi bûne, gelek edet û kevneşapiyên Êzıdıtiyê dı jiyana wan a rojane da xwuya dıkın. Her wusa hın eşir hene ku beşeki wan bûne mısılman û beşê dınê ji Êzıdi mane.

Êzıdi bı nıfusa xwe ya pıçûk, dı sedsala 20 a da nıkarıbûn rêbertiya tevgereki milli bıkın, ew ji bı anagorê xwe beşdarê tevgera milli bûn û weki ku beşek mezın jı Kurdên mısılman kıri, ew nebûn alıgırên dıjmın। (Serokên hereketa milli heta sala 1947 a û qısmen ji heta 1975 a dı destê şêx û meleyên welatparêz da bû.) Lı Ermenıstanê û lı Gurcıstanê jı nav wan ronakbirên mezın yê mıletê me derketın, ew bûn himdarên vejina kurdi lı wan deran û tesira wan gıhışt her çar aliyê Kurdıstanê. Ew Kurdên Êzıdi ku salên 1915-1920 dan da, jı kuştına bı destê leşkerên Tırk û eşirên Kurdên mısılman fılıtin û jı Serhedê revin û çûn, bı rêya Radya Yêrivanê, Rıya Teze ya bı kurmanci, bı rêya Erebê Şemo, Heciyê Cındi, Qanatê Kurdo û gelek ronakbir û zanayên xwe, ku hın jı wana dı sêwixanan da bê dê û bav mezın bûbûn, hatın hewara Kurdên mısılman (yên ku pışti çend salan jı aliyê Tırkên mısılman va hatın şıkandın û bındest kırın). Dema ku dı sala 1963 ya da, dı Radya Yêrivanê da Aslika Qadır a 16 sali, sıtrana “welatê me Kurdıstan e” yê dıgot, ku hıngê ronakbiran jı tesira şoreşa Berzani yê nemır nışka va, dı navxwe da vê sıtrana sıpehi çêkırıbûn, wan daxwaz, xewn û hêviyên xwe dıgıhand bı milyonan Kurdên şıkesti û stuxwarên bakûra Kurdıstanê û yên ku lı başûr serihıldabûn. Wan bı hezaran sıtran, çirok û mirasa me ya tarixi jı mırınê fılıtand û disa bı camêri lı me vegerandın.

Dı Kurdbûn û Kurdmayinê da bırayên me yên Êzıdi jı Kurdên musılman jêhatitır ın. Ka bala xwe bıdıne 200-300 hezar Kurdên mısılman yên Azerbeycanê, gelo çend kes jı wana Kurdiyetiya parast û bı kurmanciya xwe va Kurd man? Pıraniya wan dı nav Azeriyên mısılman da heliyan û wenda bûn. Eyni tışti dewleta Tırkan aniye serê bı sedhezaran Kurdên bakûr. Gelo çıma Kurdên Êzıdi ku wek hıjmar jı Kurdên Azerbeycanê gelek kêmtır bûn ji, lı Ermenistanê û Gurcıstanê bı hemû xusisiyetên xwe va Kurd man. Gelo çıma beşek mezın Kurdên mısılman ên Ermenıstanê dı nav Azeriyên Ermenıstanêda heliyan û wenda bûn. Her çıqas hewqa zulm ku hate serê wan ji, gelo lı ba Kurdên Feyli Kurdbûn û zımanê kurdi muhim e an şiitiya bı zımanê erebi? Ka lı Kurdên mısılman û yên Êzıdi ku lı Almanyayê dıjin bınêrın, gelo ki jı van her du beşên mıletê me bı awayê gışti bı zımanê kurdi dıpeyve?
Lı perça Kurdıstana dı bın destê Tırkiyê da hıma bêje nıha qet Êzıdi nemane। Ew dı dema şerê PKK ê û dewleta Tırkan da asê man, dev jı gundên xweyên wêrankıri berdan û pıraniya wan çûne Almanyayê. Ew weki Kurdên mısılman nebûn çehş- qorici û wan anagorê taqeta xwe pışgıri dan gerilayên PKKê. Lê ne PKK û ne ji hereketên dın, bı rola muhim ya Êzıdiya nehesiyan. Lewra lı gor peymana Lozanê minoriteyên ne mısılman bûbûn xwedi heqên xwe yên oli. Dı pratikê da Yunan, Cuhû, Ermeni û heta dereceyekê Suryani van heqên xwe bıkartanin. Bı rêya karanina wezifeyên xwe oli, wan dı mabetên xwe da dersên oli bı zımanê xwe dıdan şagırt û bawermendên xwe. Jı xwe mektebên Yunanan (û dıbe ku yên Ermeniyan) ji hebûn.

Ku jı salên 1970 yan pê va -ku hereketên kurdi êdi şaxên xwe vedabûn- hereketa kurdi bı Marksizm-Leninizm, bı aqılê çepê Tırka û bı zımanê tırki gêj nebûya, dıkarıbû bı rêya heqên oli yên Kurdên Êzıdi ji hewl bıda, jı bo derz lı politikaya qedexekırına zımanê kurdi bıxısta. Kurdan dıkarıbû bı alikariya hêzên humaniterên dınê dı mesela ola Êzıdiyan da zorê bıda dewleta Tırka. Çewa ku tê zanin bırayê me yên Êzıdi ol û ayinên xwe bı zımanê kurmanci dıkın, pıraniya kıtêbên wan ên piroz ji disa bı kurmanci ne. Lı ba Kurdên Êzıdi da, du tıştên ku hevdu temam dıkın hene: Netewe û ol. Yani wek mılet ew beşek jı mıletê Kurd ın û wezifeyên xwe yên oli ji bı kurmanci dıkın. Hemû dua, ayin û qewlên wan bı kurdi ne. Belê ew bı kurdi bı Xweda ra dıpeyvın û mabeta wan a piroz ji lı Kurdıstanê ye. Wek hipotez, em bêjın, ku hemû Kurd xwedi ola Êzıdiya bûna û heta Kurd 200 salên di ji bındest bımana, wê wan Kurdbûna xwe bıparasta û wê dı nav Tırk, Ereb, Farıs û Azeriyan da neheliyana.
Lı ba Kurdên mısılman dua, hedis û kıtêba piroz hemû bı zımanê erebi ne û ew weki Tırk, Ereb û Farısan berê xwe dıdın Mekkeyê। Ku dewletên ku Kurdan bındest kırıne û zulım lı Kurdan dıkın ne mısılman bûna, bê guman çewa dı meseleyên Çeçen, Keşmir û Fılıstiniya da ji xwuya dıke, wê ola İslamê dinamizeki bıda hereketa milli ya kurdi. İroj jı Mexreb bıgre heta Endonezyayê, dılxwazi û pıştgıriyeki jı bo Fılıstini, Çeçen û Keşmiriyan heye. Berê, dı dema işgala Sovyetê da, ev tışt jı bo Afganiyan ji wusa bû. Ev pıştgıri hem madi û hem ji manevi ye. Lêbelê berevajiyê vi tışti hatiye serê me: Kurd gelek caran bı navê İslamê jı aliyê dewletên dagırker va hatın xapandın, hereketa milli hate perçekırın û zeyifkırın.

Dema jı aliyê dewletên mısılman va mıletê Kurd hatın bındestkırın û bê heq û huquk hatın hıştın û Kurd hatın kuştın, hemû mıletên mısılman ji çav û guhê xwe lı hewara me gırtın। Gelo jı bo mıletê Kurd ku pıraniya wi mısılman ın, lı kijan dewletê mısılman, jı kijan hereketa İslami dılxwazi û pışgıri hat. Gelo jı bo qurbaniyên bombebarankırına kimyayi ya Helebçe û Enfalê, kijan mıletê mısılman jı bo me Kurdan xwepêşandanegeke pıçûk çêkır. Gelo jı bo heq û serbestiya Kurdan tu qerarên “Rêxıstına Dewletên İslami” hene?

Dewletên dagırker her dem bı rêya ola İslamê (bı şaxên xwe yên sunni û şii) mıletê me dıhêre û jı Kurdbûnê dûr dıxe। Bı rêya ola me ya hevbeş, heta nıha bı sedhezaran Kurd dev jı Kurdbûna xwe berdan û bûn Tırk, Ereb, Farıs û Azeri.

Her çıqas pıraniya Kurdan mısılmanên sunni bın ji, Kurdbûn ne tenê mısılmanti ye, Kurdên Êzıdi, Elewi, Ehlê Heq, Fehli, Cıhu, Xırıstiyan û yên jı baweriyên di û herwusa yên ku baweriyan wan bı tu oli nine ji hemû dıkebın nav malbata mıletê Kurd. Heqê hemûyan heye ku dı nav aşitiyê da bı hev ra bıjin û her kes ji lı ser baweri û ola xwe. Ku ne wusa be hıngê wê Kurd wek mılet her jı hev perçe bıbın û jı hev dûr bıkebın. Çewa ku Kurdên Xırıstiyan bûn Ermeni û Suryani, her wusa Kurdên Elewi wê bıbın Tırk, Kurdên Fehli û Şebek ji wê bıbın Ereb û Kurdên Êzıdi ji wê xwe bek mıletek di bıbinın. Hıngê, çewa ku jı nıha va lı Ermenıstanê û Gurcıstanê beşek Êzıdi bûne para devê misyonerên Yahova û Xırıstiyanên dın, wê Êzıdi ji bı nufusa xwe yê pıçûk bı awayê gışti dı bın gef û muhaceretê da jı hev bıkebın.

Pışti sala 1991 ê, beşek jı deverên ku Êzıdi lê dıjin bı tevi Laleşa Piroz ket nav Herema Kurdıstanê û pışti sala 2003 ya deverên dın ji, jı bındestê dıjmın fılıtin û qedera van deverên nûfılıtandi bı madeya 140 i va hate gırêdan. Lê başûrê Kurdıstanê ne buhışta hızra netewi û demokrasiyê ye. Pışti 1991 ê defakto heremeke ket bın rêveberiya PDK û YNKê. Ku em bala xwe bıdınê, hıngê dı başûrê Kurdıstanênê da ku 8 hezar pêşmergên PDK û YNK hebûn, 180 hezar ji çehş hebûn. Dı sistema pışti sala 1991 ê a bırakuji û ev deh saliyên hevkariyê da ne pırsên cıvaki helbûn û jı xwe ne ji mumkun bû ku cehşên Seddam bıhata wenda kırın(!). Dı van 15 salan da sistema Kurdan dewlemendên xwe yên hızbi ji çêkırın: Ew kesên ku dı rêveberiya her du partiyên sereke da ne, bûn xwedi gelek imtiyazên abori. Tıcaret, projeyên avakırınên mezın, çapemeni û hemû aliyên ku gıraniya wan dı cıvatê da heye bı destê van her du partiyan va tê rêvebırın. Halê kesên ku derdorê van her du partiyan da ne gelek xweş bûye, lê halê xelkê, hındık jı berê baştır bûye. Dı nav xelkê da nerazibûneki cıvati heye, pıraniya kesan gazınd jı bertilxwarınê dıkın.

Dı vê sistema PDK û YNK ê da hereketên islami lı Kurdıstanê rola muhalefetê dıleyzın. Ew dıxwazın jı nerazibûna mılet istifade bıkın û bu rêya rêxıstınên xwe yê legal û illegal hêza xwe mezıntır bıkın. Tunebûna elektrik û benzinê, bêkari û buhabûna tıştan jı bo wan hacetên baş ın da ku dı nav xelkê da propaxanda lı hımber her du partiyên kurdi û hukımeta herema Kurdıstanê bıkın. Wan dı havina derbasbûyi da lı Sılêymani û lı hın bajarên di xwepêşandanên kindar lı hımberê idara kurdi çêkırın. Êrişa lı hımber abideya Helebçeyê yek jı van nımuneya ye. Ew dıji fırotına araq û mey, dıji jınên bê çarşef, dıji qanunen hemdem ên ku heqên jınan tên parastın ın, dıji marşa netewi Ey Reqip û ala kurdi û alfaba kurdi ya bı tipên latini ne. Dılê wan da şerieta İran û Talibana heye. Lı ba wan menfeata ol û alema islami lı ser heq û serbestiya Kurdıstanê da ye.

Çewa ku dı qetliama 1ê sıbata 2004ê lı Hewlêrê da çêbû û dı bûyerên gruba “Şêx Zana” û “Ensar el İslam” û kıryarên vê dawiyê yên rêxıstına “Iraqa İslami” da ji xwıya dıke, tehlukeya heri mezın jı bo başûrê Kurdıstanê jı islamistên Kurd tê. Wan heta sala 2003 ya hın heremên Hewraman da bıngehên xwe danibûn û heta çend sal beriya wê wextê ji lı vê heremê hıkumeteki islami avakırıbûn. Hevkariyeki rasterast dı navbera teroristên islamistên Kurd û El Qaide û dewletên xêrnexwazên Kurdan heye. Ew dıkarın jı bo “menfeatê islamê” bı rıheti dı destê dewleta Tırk, Suriye, İran û Ereban da bıbın qatılê heq û serbestiya Kurdan. Ew ê bı hevkariya dıjmınên Kurdan her hewl bıdın da ku arami û rıhetiya Kurdıstanê xıra bıbe û Kurdıstan bıbe weki Iraqa tevlıhev a dojehi. Êdi eme zêdetır leqayê navên teroristên navnetewi yên esıl Kurd yên weki “Abdul el Heci el Iraqi” werın.

Jı aliyê xêrnexwazên Kurdan va bı karanina terora İslami, me dı despêka salên 1990 i pê va lı bakûrê Kurdıstanê da dit: Rêvebırên dewleta Tırkan ya Kemalist, ku baweriya wan ewqas bı ola İslamê ra tuneye, bı destê xwe lı bakurê Kurdıstanê “Hızbullaha” ku jı Kurdan pêk dıhat avakırın û malık lı me Kurdan xırakırın. Vêca Hızbullahê bı navê Xweda û dinê İslamê, ew xırabiya ku militarizma Tırkan nıkarıbû bine serê Kurdên sıwil, ani serê me. Bı hezaran ronakbir û siyasetvanên welatparêz hatın kuştın, ev dıjmınê ne diyar tırs û xofeki mezın xıst dılê mılet.

İslamistên Kurd û Erebên Kurdıstanê bı hevkariya dıjmın nıha berê xwe dane bırayê me yê Êzıdiya. Ew dızanın ku çewa ku her bı salan wusa bû, Kurdên mısılman bındestê Erebên mısılman da bûn û Kurdên Êzıdi ji dı bındestê herdûyan da ne.

Zımanê kurdi bındestê yê erebi bû û kurmanci (her wusa Êzıdi ji bı kurmanciya xwe) ji bındestê sorani ye. Pıçûkditına zaravayê kurmanci dı jiyana rojane da pıçûkxıstın û rencidekırına Kurdên ku bı kurmanci dıpeyvın e. Dı vê geremola oli û zaravayi da Êzıdi bı ola xwe ya cuda û bı kurmanciya xwe bındestê hemûyan nın.

Dı nav Êzıdiyan da PDK xwedi hêzeki mezın e. Çewa ku pırani Kurmancên başûr, her wusa pıraniya Êzıdiyan ji dengê xwe (dı hılbıjartına cara pêşi da, jı ber ihmalkari û “tırsa teroristan” sındoqên dengdanê negıhiştın heremên Êzıdiyan) dıdın PDKê. Ev pışgıriya mezın a Kurmanc û Êzıdiya jı bo PDK, xemsariyeki jı bo mafên Kurmanc û Êzıdiyan lı ba PDK çêkıriye. PDK dıfıkıre ku çewa be Kurmanc û Êzıdi lı pışt mın ın, nexwe ezê berê xwe bıdım Kurdên Soran, da ku dı nav wan da hêza xwe mezıntır bıkım. Ku ne wusa be, em çewa dıkarın izah bıkın, çewa dıbe ku Barzaniyên Kurmanc bı zaravayê sorani dıpeyvın û jı sistema perwerdayi bıgre heta çapemeni çıma dı bın hukımdariya zaravê sorani da ye? Em nabêjın bıla Kurmanci lı ser Soranan were ferz kırın, berevajiyê wê em dıbêjın ku zarokên Kurmancan bı kurmanci herın mektebên kurdi û Kurmanci lı kêleka Sorani bıbe zaravayê resmi yê herema Kurdıstanê. Ew sistema serdestiya Sorani a lı ser kurmanci ku jı aliyê hıkumetên Iraqê û Seddam va hatıbû danin, (lı ser daxwaza dewleta Tırkan- Tırk pışti avakırına dewleta Iraqê, pışti ku ditın vayê zımanê kurdi wê lı Iraqê serbest be, “hassasiyetên” xwe yên derbarê Kurmanci û Kurmancên bakûrê Kurdıstanê bı Iraqê dan qebûlkırın) dıvê nıha ev sistem de-fakto neyê ditın û neyê qebûlkırın.

Dı nav Kurdıstana azad da, tenê bı avakırına heremeki otonom û bı hêz, bı hemû heq û serbestiya oli û zaravayi, Êzıdi dıkarın xwe dın bın tehdita kuştın û wendabûnê da nebinın. Ew heremên ku pırani Êzıdi lê dıjin bı tevi Laleşa piroz dıvê dı nav vê herema otonom da be. Dıvê Şêxan bıbe navenda parezgeha Şengalê. Dıvê pışti bıcianina maddeya 140i û desnişankırına sınorê Kurdıstana Federal, heq û serbestiya oli ya Êzıdiyan bı vi rengi were qebûl kırın. Dıvê ronakbirên Kurdên Êzıdi bı dengeki bılınd daxwazên bı vi awayi bang bıkın. Dıvê ew fermana kuştına Êzıdiyan a ku dı salên 1915 -1920 dan da dewleta Tırkan da û bı dehhezaran Kurdên Êzıdiyên bakurê Kurdıstanê bı destê leşkerên Tırk û eşirên Kurd yên mısılman va hatın kuştın vê carê dı perçeya Kurdıstana azad da dubare nebe.

Ku bırayên me yên Êzıdi dı heremeki otonom da negıhijın serbestiya xwe, dı parlementoya Kurdıstanê da gruba parlementerên Êzıdi neyê avakırınê û nebın wezirên hıkumeta Kurdıstanê û dı ya Iraqa federal da (ku Iraqa yekgırti bımine) ji parlementer û wezirên Êzıdi tunebın, wê hıngê her dem Êzıdi bıbın hedefa İslamistên Ereb, Kurd û Tırkan. Wê pıçûk werın ditın û wê hergav werın rencidekırın û wê hebo hebo, kom bı kom werın kuştın. Ewçax ji Êzıdiyên ku bıxwazın jı vê hovitiyê bıfılıtın wê jı Kurdıstanê barbıkın û herın ba bırayên xwe yên ku lı Almanyayê dıjin.

Dıvê rêveberiya başûrê Kurdıstanê rê nede vê trajediyê.

Serhad Bapir, 17ê Gulana 2007a.

Têbıni: Ev nıvis cara pêşi dı malpera rizgari.com ê da hate weşandın.

Hevpeyvina Roşan Lezgin Bı Serhad Bapir Ra -4

[Hevpeyîvîn] Roşan Lezgîn Beş - IV Roşan Lezêgîn: Niha fikrê pirranîya kurdên me yên li welat jî ev e. Xelqê me jî wisa bawer dike. Lewma bi tirkîyeka şikestî bi zarokên xwe re diaxifin. Xwedêgiravî dê bi vî awayî zarokên wan di xwendinê de serketî bin. Serhad Bapîr: Tu rast dibêjî, lê malesef ku pirranîya kurdên me di vê meseleyê da şaş difikirin. Tu dizanî? Niha yunanîya her sê zarokên min jî ji yunanîya zarokên gelek yunanan çêtir e. Mamosteyên Sîpan diheyirin ka çewa dibe ku Sîpan di dersa ziman û edebîyata yunanî da kompozîsyonên hinde rind û zengîn dinivîsîne. Ez ji ji wan ra dibêjim ku kurê min pişta xwe dide du ziman û du kulturan, lewra wusa jêhatî ye. Zanîna ku meriv ji zimanekî bi dest dixe alîkarîya zimanê dî jî dike. Di kreşa Sosinê da, di pîyes û tîyatroyên cejnan da, rola sereke ew dileyze, Sîpan jî her wusa bû. Piştî ku Sîpan bû 2-3 salî, ew û xelk ecêbmayî man: Di civatan da ku em runiştî bûn û me sohbetê dikir, te dît ku Sîpan diçû bi yunanan ra bi zimanê yunanî xeber dida û di eynî demî da, dema min ê bi wî ra biaxafta, an jî wî yê tiştekî ji min ra bigota, wê tafil bi zimanê kurdî bigota. Ji ber ku diya wî memur bû û dixebitî, Sîpan dema ku hê 7 mehî bû dest bi “hêlîn”a zarokan, an jî “kreş”ê kir. Dema ku êdî bûbû 4-5 salî, wî çend gotinên kurmancî fêrî hevalên xwe yên “hêlîn”ê kiribûn. Dê û bavê van zarokan bi meraq ji me dipirsîn ka maneyên “bizin meee” û hin gotinên din çi ne. Roşan Lezgîn: Ev zimanê zarokan e ji xwendina xeberoşakan ji te fêr bûye… Serhad Bapîr: Belê. Di her zimanî da “zimanê zarokan” jî heye, ango di piçûkatîya zarokan da mezin bi vî “zimanî” bi wan ra dipeyvin, ev ziman wek nimûne ji gotinên wekî “meme (av), bivv (tiştekî tehlûke wekî agir), kixx (tiştekî qirêj û pîs), kixe (destava mezin), lûlû (destava piçûk)” pêk tê, heta ku ji min hat û anagorê zanîna xwe, min dixwest zarokên min jî ji vê pêvajoya xwezayî ya zimanê kurdî ra derbas bibin. Taybetîyekî zarokan heye ku ew li rehetîya xwe dinêrin, gelek caran dema ku wê zarok bi min ra biaxifin, wê gotinên yunanî jî di nav kurdîya xwe da bikar bînin, hingê, ku ew bi kurdîya van gotinên hanê zanibin, ez ê cewabê nedim wan û herwekî ku min tiştê ku wan gotîye fêhm nekirîye, xwiya bikim. Hingê ew ji mecbûrîyê wê wan gotinan jî bi kurdî ji min ra bêjin. Lê dema ku ev gotinên yunanî ku wê têxin nav kurdîya xwe da, ku ew gotinên ku zarok bi kurdîya wan nizanin bin, hingê ez ê ji kurdîya wan “fêhm bikim” û cewabê bidime wan û kurdîya van gotinan jî ji wan ra bêjim. Ji alîyê dî va zarok jî têra xwe serwext in û dikarin xwe bi meriv bidine fêhmkirinê. Wek nimûne Sosinê sê sal berîya niha dikaribû “bi guhê xwe bidîta!”. Ji min ra wusa gotibû: - Babo, dîya min hat. Mi got: -Keçê tu ji ku dizanî? Sosinê got: - Gohê min dengê wê dibîne. Sosinê ji bîr kiribû an jî nizanibû bigota “dibihîsim”, ji ber vê yekê wusa digot. Awayê ku min Sîpan fêrî axaftina zimanê kurdî kir, herwusa min di rewşa Sîyabend û Sosinê da jî tetbîq kir. Ji bo kesên ku di rewşa min da ne, dema ku zarokê meriv tenê yek be, hingê “kontrol”a meriv ya li ser zimanê wî jî mezin e, lê dema ku zarok dibin dido an jî sisê, hingê rewş zehmettir dibe. Çewa ku min gotibû, divê di hizra zarokan da li himberê her kesî zimanekî hebe, lê êdî zarok bi xwe jî “kes” in û ji ber ku ew xwedîyê du zimanan in, di vir da pirsgirêkekî mezin dertê: Gelo wê zarok di navbera xwe da bi kîjan zimanî bipeyvin? Ji ber ku wextê axaftinê di navbera zarokan da zêde ye, rola zimanê ku wê bi hev ra biaxifin, mezintir dibe. Sîpan wek zarokê mezin, bi Sosinê ra tenê bi kurmancî dipeyve, di pratîkê da, ji bo kurmancîya Sosinê bûye cîgirê min. Sîpan û Sîyabend û herwusa jî Sîyabend û Sosinê, piranîya caran bi hev ra bi zimanê yunanî dipeyvin. Min ji zarokan xwestîye ku, qet nebî dema ku ez li malê me, divê ku ew hemû bi hev ra bi kurdî bipeyvin, lê wek zarok ew piranîya caran li rihetîya xwe diniêrin û dest bi zimanê yunanî dikin. Rojê qet nebî ez ê çend caran bi gotina “Kurmancîîî!” wan şîyar û îqaz bikim. Herçî dîya wan e, wek yunanekê, piranîya caran bi wan ra bi zimanê xwe dipeyve, lê carna te dît hemû bi hev ra dest bi zimanê kurdî kirine, carna li derva, dema li ber xelqê xerîb in, em bibêjin tiştekî ku ew bixwazin ku tu kes ji wan fêhm neke hebe, hingê wê di nav xwe da bi kurmancî bipeyvin. Roşan Lezgîn: Em piçekî behsa têkilîya di navbera zimanan de bikin. Gelo rewşa zimanê yunanî li hemberî zimanê kurdî çi ye? Yanî, qet nebe di nav malbata te de. Serhad Bapîr: Zimanê yunanî zimanekî kevnar û zimanekî ku gelek hatîye bikaranîn e. Bi vî zimanî eve sê hezar sal in ku berhemên ku li seranserê cîhanê têne naskirinê hatine nivîsandin. Heta sedsala 20a, li seranserê cîhanê zimanê ku herî zêde peyvên zanînê (tib, astronomî, felsefe, matematîk û gelek ilmên din) daye zimanên din dîsa zimanê yunanî ye. Muqayesekirina zimanê yunanî û zimanê kurdî, bivê-nevê rojane di nav malê da derdikeve pêşîya me. Ez gihîştîme wê bawerîyê, herçiqas ku di navbera zimanên serbest da “hevkarî” û danûsitandin hebe jî û ev têkilî bi awayekî demokratîk û li ser hîmê wekhevîyê da xwiya dikin jî, di rastîya xwe da ziman dişibin nebat an jî daran, yên ji ber hin sedeman (xusûsîyeta axê, tav, av û hewa) bi avantaj in, wê li xwe bixin û wê geş bibin û wê cih li nebat an jî darên mayîn teng bikin. Heywan jî wusa ne. Ziman jî di pêvajoyekî dûr û dirêj da cih li hev teng dikin. Pêşveçûn û sewîyeya medenîyeta miletan tesîrekî xwurt li ser zimanê van miletan jî dike. Ziman jî geş, fireh û xwurt dibin. Lê belê, dibe ku gotinên hin zimanan û hevoksazîya wan li himber gotin û hevoksayîya hin zimanên din bi avantajtir bin. Mesele ew e ku meriv bi awayê xebitandina vê mekanîzmayê bihise û tesbît bike. Zimanê kurdî jî li himber zimanên din û her wusa jî li himber zimanê yunanî xwedîyê hin avantajan e. Avantaja herî mezin yê zimanê kurdî, çewa ku zimannasên rojavayî jî di dawîya sedsala 19a da tesbît kirine ew e ku, gotin di zimanê kurdî da kurt in û zimanê kurdî zimanekî sade ye. Di pratîkê da, dema di nav mala me da jina min bi zarokan ra yunanî dipeyve, her wusa dema ku zarok bi wê ra an jî di nav xwe da bi yunanî dipeyvin, wek nimûne di mijara xwarinan da, dema ku di nav axaftinên wan da gotinên wekî “savar, tirşik, birinc, dew, mast, hêkerûn” û hin gotinên din derbas dibin, herçiqas ku ew bi yunanîya van gotinan dizanin jî, ew rasterast van gotinan bi kurdî dibêjin. Çewa ku em pê dizanin, di sala 1995a da Med Tv dest bi weşana xwe kir. Çend caran, li malên hin kurdan min weşanên vê televîzyonê temaşe kir, piranîya bernameyên vê televîzyonê bi zimanê tirkî bûn, xusûsî bernameyên sîyasî yên bi sietan berdewam dikir bi zimanê tirkî bûn. Ji ber ku ev Tv televîzyona PKKê bû û propagandaya PKK ê ji xwe ra kiribi bingeh, ev televîzyon di despêka weşana xwe da bala min nekişand da ku ez ji xwe ra sêlekî satelîtê bikirim û wê bişopînim. Lêbelê di sala 1997a da ji bo serîlêdanekî ez çûbûm Swedê, hingê li Swedê sê xwişk û birayên min dijîyan, li wir, min bernameyekî Med Tvê dît û fikra min ya li ser vê kanalê hate guhertin. Min di Med Tv da bernameyekî ji bo zarokan dît, di nav bernameyê da fîlîmên karton hebûn û ev fîlmên karton bûn sebeb da ku dema ku ez vegerîyam Yunanîstanê tafil herim ji xwe ra cîhazên satelîtê bikirim û Med Tvyê bişopînim. Fîlmê karton ku min dîtibû yê “Gromît” bû. Bi xêra “Gromît” êdî wek malbat em bûn temaşevanên Med Tvyê. Lê li ba min tirsek hebû, gelo nebe ku bi rêya Med Tvyê jin û zarokên min zimanê tirkî fêr bibin! Lê ji ber ku kêm caran û piranî jî di derengîya şevê da min bernameyên bi zimanê tirkî yên Med Tvyê temaşe dikir û herwusa jî, dema ku maneyên hin gotinên bi zimanê tirkî yên ku ji Med Tvyê di bîra wan da dima, ji min dipirsîyan û min jî her carê cewabekî din yê eletewşo yê beredayî dida wan. Wek nimûne: ji bo “Çok güzel”ê, min ji wan ra digot ku tê maneya “heta çoka ketîye nav gûyê zer”, ev tirsa zimanê tirkî rast derneket. Zarok zehf ji fîlîmên karton hiz dikin, bi kîjan zimanî dibe bila bibe. Çi dema ku min ê ji nû va cîhaza satelîtê bicih bikira û kanal lê bar bikirana, dema ku wê çavên zarokan bi fîlîmên karton biketa, em bêjin ku bi zimanê çînî, erebî an jî zimanekî din, wê bibûya qêrîna wan û bigotina “babo bisekine”, her çiqas ji zimanên van kanalan fêhm nedikirin jî, dikaribûn bi sietan li van fîlîmên karton temaşe bikirana. Lê di Med Tv da demekî kin ji bo bernameyên zarokan hatibû veqetandin, di van bernameyan da jî wextê fîlmên karton carna 15 an jî 20 deqîqe bû. Min jî dest pêkir, heta ku ji min dihat, her roj min van fîlîmên karton qeydê vîdeoyê kir. Her roj ez jî bi tevî zarokan di sieta bernameya zarokan da li ber Med Tv bûm, zarokan lê dinhêrt û min jî ji ber digirt vîdeoyê. Piştî demekî din dema ku kanalên Kurdistan TV û Kurd Satê jî dest bi weşanê kirin, min ji van kanalan jî qeyd dikir. Lê kalîteya dublajên Kurdistan Tv û Kurd Satê nedigihîştîn ya Med Tvê. Jixwe Kurd Sat bi zaravayê soranî bernameyên zarokan çêdikir û Kurdistan Tv jî bi zaravayên soranî û kurmancî, lê kurmancîya Kurdistan Tv kurmancîyeka herêmî, ya devera Dihokê bû. Kurmancîya dublaja Med Tv kurmancîyekî gelek baş bû. Kêfa zarokan dihat ku mezinekî wekî bavê wan li kêlaka wan rûdinişt û li bernameya kurdî dinihêrt, ev yek li himber kanalên televîzyonên yunanan, statuya Med TV li ba wan bi hêztir dikir. Bi vî awayê, di navbera salên 1997-2007an da, min arşîvekî mezin ji fîlîmên karton yên kanalên Med Tv, Medya Tv, C Tv, Kurdistan Tv, Kurd Sat û Roj Tvyê pêk anî, ez dibêm qey ev arşîv derdorê 50-60 sietan da ye. Piştî ku teknolojîya DVD ket şûna ya vîdeoyê, min beşekî ji vê arşîvê guhert ser sîstema DVDyê. Heta niha min çend caran bi dehan kasetên DVDyê ya vê arşîvê, ji merivên xwe yên li Kurdistanê û ji nasên xwe yên ku li Awrupayê dijîn ra şandîye. Êdî zarokên min ne tenê 15-20 deqîqe, lê ku bixwestana dikaribûn bi sietan ji xwe ra fîlîmên karton yên bi zimanê kurdî binêrtana. Min jî rêza kasetên van DVDya diguhert da ku her gav eynî tiştî nebînîn. Roşan Lezgîn: Helbet tu li welatekî xerîb bûyî. Divê te ji her tiştî sûd wergirta. Te gelek bi zanebûn û bi kedeka mezin bala xwe daye ser zimanê bav û kalên xwe. Yanî, meselaya ziman bi şuûra meriv ve girêdayî ye. Hingê çendî şuûra meriv xurt be, zimanê meriv jî ewçend bi xurtî derbasî zarokên meriv dibe. Lê li welat, ji ber ku şuûr tune ye, li gundê xwe, li hêlîna zimanê kurdî terka zimanê xwe dikin. Serhad Bapîr: Haya min ji vê yekê heye û malesef ku wusa ye. Di salên 2006 û 2008a da, nêzîkê du mehan ez li Dîyarbekir û li Tetwanê mam, li wir di nav xelkê da, ez mam hesreta dengê zimanê kurdî û ev yek êşekî mezin dide meriv, ev wekî birînekî xedar û bê derman e. Fêrbûna zimanekî an jî hêza zimanekî di nav malekî da, bi wextên ku ev ziman di nav vê mala hanê da tê axaftin an jî tê sehkirin va girêdayî ye. Min kitêbên zarokan, van kaset û DVD yên bi fîlîmên karton, kaset û CDyên muzîka kurdî ji xwe ra kir alîgir, da ku di nav mala me da sietên zimanê kurdî zêde bibin û bi vî awayê, di şertên tenêtî û xerîbîyê da balansekî lihevhatî di navbera zimanên yunanî û kurdî da pêk were. Lewra bi salan zarokên min, xeynî ji min, ji tu kesekî din zimanê kurdî seh nedikirin. Wan li vir tu zarokên ku bi vî zimanê dipeyve nedîtibûn. Tê bîra min, di havîna sala 2004a da, nivîskar Firat Cewerî bi erebeya xwe û li ser rêya ku ji gelek dewletên Balkanan ra da derbas dibe, hatibû bajarê Salonîkî yê Yunanîstanê, da ku ji vir jî bi keştîyê here Tirkîyê. Telefonê min kir û ji bo çend sietan bi tevî kurê xwe Mîran hatin mala me. Hingê Sîyabendê min jî li malê bû û ew hindik jî Mîran piçûktir bû, ew 6 salî bû. Sîyabend bi kurmancî dizanibû û ji çêbûna wî heta wê çaxê min pê ra tenê bi kurmancî xeber dida. Lê min bala xwe dayê ku va ye Sîyabend dixwaze bi zimanê yunanî bi Mîran ra bipeyve, lewra heta hingê wî li Yunanîstanê tu zarokên ku bi kurmancî dipeyive nedîtibûn. Lê piştî demekî, sist be jî Sîyabend dest pêkir bi Mîran ra bi kurdî axaft. Di warê zimanê kurdî da zehmetîya min ya herî mezin, tunebûna derdorekî bû ku wê ji nas û dostan pêk bihata û wê di nav xwe da bi zimanê kurdî bipeyvîyan bû. Ez nikaribûm biçûma Kurdistanê, tenê dîya zarokan bi tevî zarokan di salên 1996, 1999 û 2004a da sê caran ji bo 15-20 rojan çûn zîyareta malbata me kirin, du caran li Mêrsîna Tirkîyê û carekî jî Dîyarbekir û Tetwana Kurdistanê. Cara pêşî ez di sala 2006a da tenê çûme Kurdistanê û di sala 2008 da jî bi tevî Sîpan û Sosinê em ji bo 20 rojan çûne welatê xwe. Di şertên tenêtî û xerîbîyê da be jî, min zarokên xwe fêrî zimanê kurdî kir, ev ji bo min deynek bû ji bo milet û zimanê me yê bindest û îddîayek bû, gelek zehmetîyên vê îddîaya hanê hene, lê di vê mijarê da ez xwe bextîyar hîs dikim û ez naxwazim wek kabûs be jî, tu car bikebe xewna min an jî di hizra min ra derbas bibe ku va ye zarokên min bi zimanê bav û bapîrên xwe nizanin. Min bi ked û xebatekî metodîk, nehişt ku ev kabûs xwe nêzîkê min û zarokên min bike. Her kesê ku di rewşa min da ye, dikare wekî min û ji min baştir jî zarokên xwe, jin an jî mêrê xwe fêrî zimanê kurdî bike. Tenê divê ku meriv xweyî vê sozê û îddîayê be û di pratîkê da li soz û îddîaya xwe xweyî derkeve. Roşan Lezgîn: Kek Serhad, ez ji bo vê suhbeta hêja gelek sipas dikim. Ez hêvîdar im ku tu û malbata xwe ya şêrîn û delal hûn hertim di nav xweşî û silametîyê de bin. Ez hêvîdar im ku her sê zarokên te yên xweşik siberojê bi qasî ku ji xwe re, ji hemî însanîyetê re, ji miletê yunan re bifayde bin, ewçend jî ji miletê kurd re bifayde bin. Hûn her hebin her bijîn. Serhad Bapîr: Ez jî ji bo vê hevpeyvînê û ji bo van gotininên te yên sipehî sipasîya te dikim, mala te ava. Hesasîyetekî me yê hevbeş heye di derheqê zimanê kurdî da, tu wek kurdekî zaza û ez ji wek kurdekî kurmanc em ji bo hîmê hebûna miletê xwe, ji bo zimanê kurdî eynî xeman dixwin. Xweska xemxwarên zimanê kurdî zêde bibûna, bibûna hêzekî mezin, bibûna lehîyekî mezin, çewa ku ronakbîrê me yê qedirbilind Celadet Bedirxan jî gotîye, “wek milet felata me di rabûna vê lehiyê da ye”. 28.12.2009 Jı http://www.zazaki.net/haber/hevpeyvn-bi-serhad-bapr-re-iv-363.htm