04/10/2010
03/09/2010
14/08/2010
28/07/2010
Kosovo bû dewlet, aqûbet lı serê Kurdıstanê be
Eve zûva ye ku ew iddia û geostratejiya ku dıgot “pışti şerê dınyayê yê dıdoyan û bilhasa pışti niva dehsaliya 70 yan, êdi dewletên dınyayê şiklê xwe sıtandıne û êdi ne dıvê sınor werın guhartın û ne ji dewletên nû werın avakırınê” pûç û betal bûye. Belê pışti avabûn û yekbûna Vietnamê û jı bındestê Fransızan fılıtandına Cezayirê, dı despêka salên 1990 an da Eritre ji jı bındestê Etyopyayê fılıti û bû dewlet. Pışti hılweşandına Bloka Rojhelat an ji bı naveki dın dewletên sosyalist, ya Sovyet û Yugoslavya’yê, êdi bı dehan dewletên dın jı avabûn. Yani ew sistema dınyayê ku dı dema Şerê Sar da hatıbû avakırın êdi hılweşiya.
Gelo Kurd çiqas bala xwe dan van guhertınan û her wusa gelo Kurd pêhısiyan ka berê bayê guhertınan ber bı kijan aliyê va bû û ber bı kijan aliyê va ye? Ev ditın û ramanên mın, zêdetır lı ser Kurdên ku jı perça Kurdıstana bındestê Tırkiyê da ye ne. Yên xwedi parti û teşkilatên çep û komunist, yên ku hê ji bı anagorê vê ideolojiyê dıfıkırın û hereketdıkın. Yani ew tıştê ku ez dıxwazım bêjım ev e: Gelo dema ku ew diwarê şermê ku her du Almanyayan û Berlinê jı hev vedıqetan hılweşiya, em wek Kurd çiqas şabûn û lı ser vê bûyera tarixi sekınin? Yên ku tê bira wan bı pê dızanın ku Kurdên çepgir û komunist vê bûyera diroki wek “destdırêji û xırabiya emperyalizmê“ bınavkırın û wan stêrkan jı bo diktator Honeker û Almanya Rojhılat û paşe ji jı bo diktator Çawusesko û Romanyayê barandın. Yani Kurdan ew diktatoriyeti û perçebûna Almanya’yê dıparastın. Dema ku hal û weziyata Kurdan ev bû, wan çewa dıkarıbû behsa welatê xwe yê ku hatiye perçekırın û behsa wan “diwaran” yani têl û sınorên ku Kurdıstan’ê dıkın en hındık çar perçe, bıkıra û her wusa daxwaza hılweşandına van sınoran û pêkanina yekbûna welatê Kurdan bıkıra? Yani ciddiyeta Kurdan lı kê derê bû? Gelo Kurd ji bı vê politikaya xwe ne xwedi cotpivan û dırû bûn?
Ev cotpivan û dırûbûna hêzên Kurdan jı berê va lı ser wan hebû: Wek nımûne, jı aliyê Amerika’yê va mudaxaleya lı Vietnamê wek mudaxaleyeki emperyalisti dıhatditın, lêbelê jı aliyê Sovyet’ê va mudaxale û işgala lı Afganistan’ê, wek pışgıri û hevkariyeki enternasyonali dıhatditın û bı vi awayê xweziya xwe bı wan Afganan ra dıanin, ku welatê wan jı aliyê dewleteki bı hêz û mezın va hatıbû işgalkırın! Her wusa dı sala 1981a da, dı bın şertên gelek zehmet ên wê demê da, lı Kurdıstanê, belavoka bı zımanê tırki ya lı hımberê hereketa sendiqavanên Solidarity’yê, ya ku Leh Valesa serokatiya wê dıkır, dıhate belavkırın (belavoka hereketa Rızgari’yê) û pışgıri û dılxwazi jı bo “rêhevalê proleterê komunist”, yani diktatorê Polonya’yê Jaruseski dıhate beyankırın!
Çewa ku em pê dızanın, pışti cuntaya leşkeri ya dewleta Tırkan a 1980 yê, ew serok, berpırsiyar û aligırên hereketa milli ya Kurdan xwe sıpart gelek dewletên Awrupaya rojava. Hereketên Kurdan hemû sosyalist û komunist bûn, pıraniya wan dılxwazên dewletên “sistema sosyalist” yani Sovyet û dewletên rojhılata Awrupayê bûn. Yani ew lı dıji dewletên kapitalist bûn. Lêbelê dema ku mecbûr man û jı dewleta Tırkan reviyan, hemû xwe sıpart lı dewletên kapitalist, yani lı wan dewletên kapitalist yên ku wek dıjmın destnişakırıbûn, bûn muhacır û multeci. Her lı wan dewletên kapitalist yên ku lê dıman da, pesnê sosyalizmê dıdan. Demokrasi û liberalizma dewletên kapitalist ditın û kırınên bı vi awayê asê û yasax nedıkır û rêlıbernedıgırt. Kurdên çep û komunist qet lı cewaba vê pırsê negeriyan, ka gelo dewletên sosyalist çima hımbêza xwe jı wan ra venekır?
Ku me vê manzara hanê bı awayeki serobıno bıkıra, wê ev tışt derketa meydanê: Wê dewletên sosyalist, siyasetvanên ku lı hımberê komunizmê dıxwebıtın, dıxwazın sistema komunizmê hılweşinın lı dewletên xwe da qebûlbıkırana û her wusa wê alikari û imkanan bıdana wan! Lê çewa ku em dızanın, dı zındanên dewletên sosyalist da bı dehhezaran gırtiyên siyasi yên jı wan welatan bı xwe hebûn.
Ew tıştê ku ez dıxwazım bêjım ev e: Kurd dema ku mucadele xwe dıkırın, bûn aligırên îdeoloji û sistemên gırti, totaliter û diktator, her wusa tu carê, tu qenci û xêrê jı wan dewletan ji neditın. Kurd nebûn xwedi pusulaki bı vi awayê: Lı her derê û lı her ciyê dıvê ku her mıletê bındest, serbest bıbın, ew bı xwe dı nav serbestiyê da çarenivisa xwe tayin bıkın. Terciha me dıvê dı cıvatên vekıri, yên ku lı lê serbestiya bir, baweri û çapemeniyê û serbestiya avakırına teşkilat û partiyan heye, cıvata pırreng û bı pırdendeng da be.
Ez werım ser despêka nıvisa xwe, dema ku dewletên sosyalist hılweşiyan, Kurdên çepgir lı ser cenazyên van dewletên diktator, stêrkên “çı heyf û mıxabın”ê barandın û sonda berdewamiya mucadeleya çep û komunizmê dan. Aqılê teşkilat û partiyên Kurdan bı vê ideolojiya çep û komunizmê hatıbû avakırın û dagırtın, her wusa 19 sal pışti hılweşandına diwarê Berlinê û 17 sal pışti hılweşandına dewleta Sovyet’ê, hê ji bı vi aqılê hanê hereketdıkın. Dıbe ku nıho, jı berê kêmtır behsa komunizmê dıkın, lêbelê aqılê wan her ew aqılê berê ye. Ka lı wan bınêrın, dema ku bı hereketên jı mıletên dın ra hevkariyê dıkın, dıçın bı yên çep û sosyalist ra dıkın, “mêr, mêran nasdıkın” û rûberê bir û hızra wan a siyasi ji, bı fıkrên çep û komunisti hatiye sênckırın.
Belê do Kosovo serxwebûna xwe ilankır, dıvê haya me jı wan êş û cefayên ku Albanên (Arnawut) Kosova’yê jı destê dewleta diktator Miloşeviç kışand hebe, ev êş û cefa gelek dışıbın yên ku em jı destê dewleta Tırkan dıkşinın. Lêbelê dema ku Alban zulm lı kêmmıleta Sırban (jı % 10 ê nıfusa Kosova’yê ne, dıvê heqê van Sırban hebe, da ku bı Sırbistanê ra bıbın yek) û Mırtıbên Kosovayê dıkın dıvê merıv lı dıj derkebe. Her wusa dıvê ku em Kurd pışgıri bıdın heqê çarenivisiya Kosovayê, ku ew bıxwazın dıvê karıbın ku bı bırayên xwe yên dın ra (Arnawutluk) bıbın yek.
Kurd û Alban dı hın meselan da dışıbın hev: Mıletê Alban dı navbera Arnawutluk (ev dewleta wan bı xwe ye), Kosovo, Makedonia û Sırbistana nıha da hatiye perçekırın. Statuya perça Kurdıstan’a serbest gelek dışıbe statuya Kosovo ya çend sal beriya nıha. Çewa ku dı sala 1991 an da, jı bo parastına Kurdan Hevpeymanan heremeki parasti lı 2/3 yên başurê Kurdıstanê da avakırıbûn, her wusa 9 sal beriya nıha ji bı pêşengiya Amerika, bı mudaxaleya dewletên NATO’yê, Kosovo jı bın zulma Yugoslavya’ya sosyalist hatıbû fılıtandın û gıhiştıbû statuyeki nediyar.
Dıbêjın ku dewletên rojava û yên Ereban pışgıri dıdın serxwebûna Kosovo’yê, Rusya jı tırsa ku ev qewımandın jı bo Çeçenistanê û deverên dın yên federasyona “xwe” bıbe nımûne, dıj vê serxwebûnê derdıkeve. Bê guman her dewlet jı ber hın sedeman pışgıri dıdın vê serxwebûnê, herçi dewletên Ereb ın, ew lı dıj serxwebûna perça Kurdıstana serbest (başur) derdıkevın, lêbelê, jı ber ku pıraniya Kosovoyiyan mısılman nın, destek dıdın vê sexwebûna wan!
Sedem çi dıbın bıla bıbın, heqê tayinkırına çarenivisa mıleteki bındest, dıvê jı bo me, sedemê heri mezın a pışgıriya me be। Em Kurd ji, dı şiverêyên weki wan şiverêyên ku mıletê Kosovo yê tê da derbasbû, em ê derbasbıbın û bıbın mıleteki serbıxwe û xwedi dewlet.
Serhad Bapir, 18ê Sıbata 2008a.
Têbıni:
Ev nıvis berê disa dı bloga mın da hatıbû weşandın. Nıha bı munasebetê ilankırına serxwebûna dewleta Kosovayê, ez vê nıvisê cardi dıweşinım.
Gelo Kurd çiqas bala xwe dan van guhertınan û her wusa gelo Kurd pêhısiyan ka berê bayê guhertınan ber bı kijan aliyê va bû û ber bı kijan aliyê va ye? Ev ditın û ramanên mın, zêdetır lı ser Kurdên ku jı perça Kurdıstana bındestê Tırkiyê da ye ne. Yên xwedi parti û teşkilatên çep û komunist, yên ku hê ji bı anagorê vê ideolojiyê dıfıkırın û hereketdıkın. Yani ew tıştê ku ez dıxwazım bêjım ev e: Gelo dema ku ew diwarê şermê ku her du Almanyayan û Berlinê jı hev vedıqetan hılweşiya, em wek Kurd çiqas şabûn û lı ser vê bûyera tarixi sekınin? Yên ku tê bira wan bı pê dızanın ku Kurdên çepgir û komunist vê bûyera diroki wek “destdırêji û xırabiya emperyalizmê“ bınavkırın û wan stêrkan jı bo diktator Honeker û Almanya Rojhılat û paşe ji jı bo diktator Çawusesko û Romanyayê barandın. Yani Kurdan ew diktatoriyeti û perçebûna Almanya’yê dıparastın. Dema ku hal û weziyata Kurdan ev bû, wan çewa dıkarıbû behsa welatê xwe yê ku hatiye perçekırın û behsa wan “diwaran” yani têl û sınorên ku Kurdıstan’ê dıkın en hındık çar perçe, bıkıra û her wusa daxwaza hılweşandına van sınoran û pêkanina yekbûna welatê Kurdan bıkıra? Yani ciddiyeta Kurdan lı kê derê bû? Gelo Kurd ji bı vê politikaya xwe ne xwedi cotpivan û dırû bûn?
Ev cotpivan û dırûbûna hêzên Kurdan jı berê va lı ser wan hebû: Wek nımûne, jı aliyê Amerika’yê va mudaxaleya lı Vietnamê wek mudaxaleyeki emperyalisti dıhatditın, lêbelê jı aliyê Sovyet’ê va mudaxale û işgala lı Afganistan’ê, wek pışgıri û hevkariyeki enternasyonali dıhatditın û bı vi awayê xweziya xwe bı wan Afganan ra dıanin, ku welatê wan jı aliyê dewleteki bı hêz û mezın va hatıbû işgalkırın! Her wusa dı sala 1981a da, dı bın şertên gelek zehmet ên wê demê da, lı Kurdıstanê, belavoka bı zımanê tırki ya lı hımberê hereketa sendiqavanên Solidarity’yê, ya ku Leh Valesa serokatiya wê dıkır, dıhate belavkırın (belavoka hereketa Rızgari’yê) û pışgıri û dılxwazi jı bo “rêhevalê proleterê komunist”, yani diktatorê Polonya’yê Jaruseski dıhate beyankırın!
Çewa ku em pê dızanın, pışti cuntaya leşkeri ya dewleta Tırkan a 1980 yê, ew serok, berpırsiyar û aligırên hereketa milli ya Kurdan xwe sıpart gelek dewletên Awrupaya rojava. Hereketên Kurdan hemû sosyalist û komunist bûn, pıraniya wan dılxwazên dewletên “sistema sosyalist” yani Sovyet û dewletên rojhılata Awrupayê bûn. Yani ew lı dıji dewletên kapitalist bûn. Lêbelê dema ku mecbûr man û jı dewleta Tırkan reviyan, hemû xwe sıpart lı dewletên kapitalist, yani lı wan dewletên kapitalist yên ku wek dıjmın destnişakırıbûn, bûn muhacır û multeci. Her lı wan dewletên kapitalist yên ku lê dıman da, pesnê sosyalizmê dıdan. Demokrasi û liberalizma dewletên kapitalist ditın û kırınên bı vi awayê asê û yasax nedıkır û rêlıbernedıgırt. Kurdên çep û komunist qet lı cewaba vê pırsê negeriyan, ka gelo dewletên sosyalist çima hımbêza xwe jı wan ra venekır?
Ku me vê manzara hanê bı awayeki serobıno bıkıra, wê ev tışt derketa meydanê: Wê dewletên sosyalist, siyasetvanên ku lı hımberê komunizmê dıxwebıtın, dıxwazın sistema komunizmê hılweşinın lı dewletên xwe da qebûlbıkırana û her wusa wê alikari û imkanan bıdana wan! Lê çewa ku em dızanın, dı zındanên dewletên sosyalist da bı dehhezaran gırtiyên siyasi yên jı wan welatan bı xwe hebûn.
Ew tıştê ku ez dıxwazım bêjım ev e: Kurd dema ku mucadele xwe dıkırın, bûn aligırên îdeoloji û sistemên gırti, totaliter û diktator, her wusa tu carê, tu qenci û xêrê jı wan dewletan ji neditın. Kurd nebûn xwedi pusulaki bı vi awayê: Lı her derê û lı her ciyê dıvê ku her mıletê bındest, serbest bıbın, ew bı xwe dı nav serbestiyê da çarenivisa xwe tayin bıkın. Terciha me dıvê dı cıvatên vekıri, yên ku lı lê serbestiya bir, baweri û çapemeniyê û serbestiya avakırına teşkilat û partiyan heye, cıvata pırreng û bı pırdendeng da be.
Ez werım ser despêka nıvisa xwe, dema ku dewletên sosyalist hılweşiyan, Kurdên çepgir lı ser cenazyên van dewletên diktator, stêrkên “çı heyf û mıxabın”ê barandın û sonda berdewamiya mucadeleya çep û komunizmê dan. Aqılê teşkilat û partiyên Kurdan bı vê ideolojiya çep û komunizmê hatıbû avakırın û dagırtın, her wusa 19 sal pışti hılweşandına diwarê Berlinê û 17 sal pışti hılweşandına dewleta Sovyet’ê, hê ji bı vi aqılê hanê hereketdıkın. Dıbe ku nıho, jı berê kêmtır behsa komunizmê dıkın, lêbelê aqılê wan her ew aqılê berê ye. Ka lı wan bınêrın, dema ku bı hereketên jı mıletên dın ra hevkariyê dıkın, dıçın bı yên çep û sosyalist ra dıkın, “mêr, mêran nasdıkın” û rûberê bir û hızra wan a siyasi ji, bı fıkrên çep û komunisti hatiye sênckırın.
Belê do Kosovo serxwebûna xwe ilankır, dıvê haya me jı wan êş û cefayên ku Albanên (Arnawut) Kosova’yê jı destê dewleta diktator Miloşeviç kışand hebe, ev êş û cefa gelek dışıbın yên ku em jı destê dewleta Tırkan dıkşinın. Lêbelê dema ku Alban zulm lı kêmmıleta Sırban (jı % 10 ê nıfusa Kosova’yê ne, dıvê heqê van Sırban hebe, da ku bı Sırbistanê ra bıbın yek) û Mırtıbên Kosovayê dıkın dıvê merıv lı dıj derkebe. Her wusa dıvê ku em Kurd pışgıri bıdın heqê çarenivisiya Kosovayê, ku ew bıxwazın dıvê karıbın ku bı bırayên xwe yên dın ra (Arnawutluk) bıbın yek.
Kurd û Alban dı hın meselan da dışıbın hev: Mıletê Alban dı navbera Arnawutluk (ev dewleta wan bı xwe ye), Kosovo, Makedonia û Sırbistana nıha da hatiye perçekırın. Statuya perça Kurdıstan’a serbest gelek dışıbe statuya Kosovo ya çend sal beriya nıha. Çewa ku dı sala 1991 an da, jı bo parastına Kurdan Hevpeymanan heremeki parasti lı 2/3 yên başurê Kurdıstanê da avakırıbûn, her wusa 9 sal beriya nıha ji bı pêşengiya Amerika, bı mudaxaleya dewletên NATO’yê, Kosovo jı bın zulma Yugoslavya’ya sosyalist hatıbû fılıtandın û gıhiştıbû statuyeki nediyar.
Dıbêjın ku dewletên rojava û yên Ereban pışgıri dıdın serxwebûna Kosovo’yê, Rusya jı tırsa ku ev qewımandın jı bo Çeçenistanê û deverên dın yên federasyona “xwe” bıbe nımûne, dıj vê serxwebûnê derdıkeve. Bê guman her dewlet jı ber hın sedeman pışgıri dıdın vê serxwebûnê, herçi dewletên Ereb ın, ew lı dıj serxwebûna perça Kurdıstana serbest (başur) derdıkevın, lêbelê, jı ber ku pıraniya Kosovoyiyan mısılman nın, destek dıdın vê sexwebûna wan!
Sedem çi dıbın bıla bıbın, heqê tayinkırına çarenivisa mıleteki bındest, dıvê jı bo me, sedemê heri mezın a pışgıriya me be। Em Kurd ji, dı şiverêyên weki wan şiverêyên ku mıletê Kosovo yê tê da derbasbû, em ê derbasbıbın û bıbın mıleteki serbıxwe û xwedi dewlet.
Serhad Bapir, 18ê Sıbata 2008a.
Têbıni:
Ev nıvis berê disa dı bloga mın da hatıbû weşandın. Nıha bı munasebetê ilankırına serxwebûna dewleta Kosovayê, ez vê nıvisê cardi dıweşinım.
09/07/2010
Aqılê Me Me Ani Vır 3
Aqılê Me, Me Ani Vır, Dıvê Ku Kurd Wêrek Û Radikal Bın *3
Kurd dıvê dewlemendiya zımanê tırki û her wesa yê zımanê kurdi munaqaşe bıkın.
Em bêjın ku bı sedan, dıbe ku bı hezaran gotınên bı zımanê kurdi dı nav zımanê tırki da hene। Dıvê ev gotın yek bı yek jı aliyê zımanzanên me va werın tespit kırın. Dı vi wari da xebateki Enstituya Kurdi ya Parisê heye û ev xebat dı rojnama "Kurmanci" da çend car hatiye weşandın. Reşo Zilan û Behroz Sucai vê xebata xwe ya hêja bı sernıvisa "Peyvên kurdi-irani dı zımanê ciran de, 1- Dı zımanê tırki de" weşandın û ez bawerım ku hê ji ez rêzenıvis neqediya ye.
Zımanê tırki, çewa ku dı nav çav û aqılê Kurdên ku baweriya wan bı zımanê wan nayê da xwıya dıke dewlemend nine. Dı nav tırki da bı dehhezaran gotınên ku jı zımanên di sıtandıne hene. Em bêjın ku hın gotınên heri bıngehin ji dı zımanê tırki da tune ne û Tırk van gotınan jı ciranên xwe sıtandıne. Wek gotınên agır, diwar, kani, hızkırın, navên pıraniya rengan û bı hezaran gotınên dın. Muqayese kırına zımanên tırki û kurdi dı vi wari da avantajeki baş dıde zımanê kurdi. Muqayeseyên bı vi awayi yên zanyari dê nav xelkê da baweriya bı zımanê kurdi hê xwırttır bıke.
Bê guman gelek tabii û xwezayi ye ku zımanên ciran jı hev gotınan bıdın û bıstinın. Lê belê dı vê rewşa 80 sali a pelçıqandın, asimilasyon û wenda kırına zımanê kurdi da, êdi tu kes nıkare iddia bıke ku danûsıtandınên cirantiyê lı ser bıngehê wekhevi û demokrasiyê dı navbera zımanên kurdi û tirki da çêbûne. Lı bakûrê Kurdıstanê zımanê tırki lı ser me bı zoreki hatiye ferz kırın, zımanê tırki jı bo hêrandın û wenda kırına zımanê kurdi heye, ev tışt lı heremên derdora Enqere, Qonya û hın cıhên di yên ku Kurd xwedicıh ın ji û her wusa lı her bajarê Tırkan ên ku Kurd lê dıjin ji her wusa ye.
Kurdan bı salan bı zımanê tırki siyasetê kırın û hê ji dıkın। Her wusa lı dewleta Tırkan rexnên tûj kırın, gotın ku “dewlêtê zımanê me yasax kıri ye, rê lı pêş zımanê me gırtiye û politikaya asimile kırına Kurdan dajo.” Bê guman ev rastiyeki ye lê ne temamê rastiyê ye, ev nivê rastiyê ye. Nıvê di yê vê rastiyê ji ew e ku Kurd naxwazın lı xwe danın û bıbêjın ku Kurd dı parastın û pêşvebırına zımanê xwe da xwedi xebatên gelek qels ın û her wusa ew bı xwe bê xiret ın. Dı vê meselê da berpırsiyariyeki mezın ya hereketa kurdi heye. Lewra hereketa Kurdi, wan Kurdên ku bı kurdbûna xwe hısiyane temsil dıke, iddia dıke ku jı bo bı destxıstına heqên Kurdan xebatê dıke. Hêz û partiyên Kurdan, lı dıji asimile kırına zımanê kurdi tu car nebûn xwedi bername û insiyatifeki. Mesela zımanê kurdi wek meseleki stratejik, wek mesela man û nemana mıletê Kurd neditın. Dema dest avêtın pırsa zımanê kurdi ji, wek meseleki taktik û ne muhim lê nıhêrtın.
Mesele gelek vekiri ye: Dıbe ku dewleta Tırkan bı salan e ku zımanê me yasax kıribe, ev yasax bûn jı bo weşan, perwerde û bı awayeki resmi karanina zımanê kurdi da bû. Lê parti û teşkilatên illegal ên Kurdan çewa dıkarın riyaetê vê yasax bûnê bıkın? Hereketên kurdi çıma bı zımanê tırki endam û terefdarên xwe perwerde dıkın û rêve dıbın? Parti û rêxıstınên legal, ku jı bo betal kırına van qanunên ne mırovane avanebûbın, nexwe jı bo çı hedefi hatıne avakırın? Gelo ma dı her maleki Kurdan de cendırmeki Tırkan heye ku nehêle dê û bav bı zarûkên xwe ra bı kurdi bıpeyvın?
Zıman şıkıl dıde hızr, raman û ruhê mırovan। Merıv bı kijan zımani bıfıkıre merıv dıbe mensubê wi zımani. Yani bı gotıneki dın, qele û avahiyên ku Kurdbûn û Kurdmayinê dıparêzın bı kevırên zımanê kurdi hatıne avakırınê û Kurd iroj bê ku tu xeman bıxwın, dev jı zımanê xwe berdıdın! Kurd êdi ev zûva ye ku, lı kêleka asimilasyona dewleta Tırkan, wan ji dest bı otoasimilasyonê kırıne.
Dıvê em jı birnekın ku, Kurdbûna bê zımanê kurdi jahriya lı ser bırina Kurdan e.
Kurdbûna bê zımanê kurdi, Kurdbûna bı naveroka xwe ya vala û pûç, Kurdbûna bı sloganan e.
Kurbûna bê zımanê kurdi xewn û daxwaza dıjmınê me ye.
Kampanyayên ku jı bo zımanê kurdi tên çêkırın bê hedef ın û bêy ku berdewam bıkın û bıgıhijın neticeyeki, an ji, bê ku muhasebaya wan were kırın, dı nav bêdengiyê da dıqedın। Dersxaneyên zımanê kurdi ên ku bı def û zırne vebûn û dı nav bêdengi û tamsariyê da hatın gırtın. Pêşberkên edebiyatê, xelatên rojnamegeriyê tên belavkırın, dı hemû van xebatan da pırsa zımanê me yê ku dı bın tehdita wendabûnê da ye, lı pıştguh tê avêtın û hakimiyeta zımanê tırki tê qebûl kırın, zımanê tırki tê xelat û perû kırın.
Kurdên tırkizıman bı rêya iqdidara xwe ya lı ser çapemeniya Kurdan, lı ser dezgehên siyasi yên Kurdi û talim û terbiya gerillayan, zımanê tırki lı ser me ferz dıkın. Anketên ku dı nav gerillayên PKK ê da tên çêkırın nişan dıdın ku, jı ber perwerdeya bı zımanê tırki û siyaseta “Tırkiyeyibûnê”, xusisiyetên sereke yên bir, raman û kesayetiya gerilayan, jı Kurdan zêdetır dışıbın yên mıletê Tırk.
Kurd dıvê wêrek bın, pırsa zımanê xwe jı manewra yên şexsi û siyasi yên yek seroki (Abdullah Öcalan) ra nehêlın। Wi seroki bı xwe, dı mesela zımanê kurdi da wezifa xwe ne ani ci. Wi lı pêş bı sedan rojnamevanên dınyayê, xwe bı zımanê kurdi ne parast. Kurdiya wi ne baş be ji têra wi dıkır, û wek serokeki Kurd, dıviya ew xiret û hızkırına zımanê kurdi pê ra hebûya, da ku dı jiyana xwe yê siyasi da bıbûya xwedi kurdiyeki baş û xwırt. Wi nexwest zulma lı ser zımanê kurdi û bındestbûna vi zımani dı şexsê xwe da ji eşkere bıke û jı bo terefdarên xwe ji bıbe nımûneki baş.
Lı bakûrê Kurdıstanê A।Öcalan û siyaseta wi ew 25 salın ku hukum lı siyaseta Kurdan dıkın, wek hêza mezın a Kurdan mesuliyeta vê siyasetê dı tabloya xırab a zımanê kurdi da gelek mezın e. Her wusa dıvê merıv bı wijdan be, dı mesela zıman da tu fırqeki berbıçav dı navbera PKKê û parti û teşkilatên dın da ji xwıya nake.
PKK muhakkak hêzeki mezın e, lê ev hêz, ne hêzeki mezın yê zımanê kurdi ye। Bı salan çiroka “PKK gel e, gel PPK ye” hate gotın। Hın kes baweriya xwe bı vê slogana totaliter anin, a ku ne dıhışt tu hêzeki dın yê Kurda nefes bıda û bıstanda। Rastiya Kurdan û her wusa rastiya PKK ê dı neynıka zımanê kurdi da qet ne usa ne. Lı bakûrê Kurdıstanê, lı Tırkiyê û her wusa lı Awrupayê ji, Kurd her roj bı sedhezaran rojnamên Tırkan dıkırın û dıxweynın. Ew rojnamên ku lı Kurdan dıjûn kırınê jı xwe ra kırıne karê sereke. Her wusa rojnameyên bı tırki Özgür Gündem û Özgür Politika yên tiroj kêm, bı dehan qat zêdetırê Azadiya Welata kurdi tê fırotın û xwendınê. Kurd wek xelk bûne pepûkên rêzefilmên melo-drama yên bê kalite, yên televizyonên Tırkan. Ev e manzara mıletê Kurd. Tu parti an ji hêzeki serwext û bı aqıl dıvê pesn û xweziya xwe bı vê manzarê neyne.
Parastın û destnişankırına menfaatên Tırkiyê, “Tırkiyeyibûn” û pesnê Atatürkê mimarê bındestkırına Kurdan dayin, dıvê karê me Kurdan nin be। Kurd êdi bı aqılê Tırkan dıfıkırın, ku ne wusa bûya çewa dıkarıbû Aysel Tuğluka “hevseroka” partiya mezın ya legal a Kurdan, DTP yê, ê bıgota “Bakurê Îraqê parçeyek ji Mîsak-i Mîllî ye” DTP lı ser daxwaza A.Öcalan hate avakırınê, her wusa ew şıkıl dıde xebat û siyaseta DTPyê. Û DTP, ev partiya mezın a Kurdan, hemû siyaset û enerjiya xwe jı bo serbest berdana A.Öcalan xerc dıke. Dema ku hêza heri mezın a Kurdan bê pusula bı siyaseta “Tırkiyebûnê” xwe lı ber dılê Tırkan xweş dıke, dema ku parti û hêzên pıçûk ji disa wek a mezın ketıbın govenda zımanê tırki gelo merıv çewa dıkare hêviya sıberoja ronak a zımanê kurdi be. Jı ber van sedeman zıman û kesayetiya Kurdayetiyê bı ber lehiya erazyonê ketıne û ber bı wendabûnê va dıçın. Xwedê gıravi siyasetvan zana ne û reyeki baş û qenc nişanê xelkê xwe dıdın! Yek jı sedemên heri mezın a xesar û bêçaretiya hereketa milli ya Kurdan, bı zımanê tırki siyaset kırın e.
Dema ku hal û ehwalê siyaseta Kurdan wusa be, gelo merıv dıkare jı bo sıberoja zımanê kurdi bı hêvi û geşbini be: Malesef na. Û tıştê heri xırab ji, jı xwe ew e: Çewa ku dı mırınê da hemû mırov weki hevdu ne, her kes wê bımıre, dema ku zımanê me ji bı awayeki gışti dı nav xelkê me da vemıri û mır, kurdiya wan kesên bı rumet û hêja ên ku xweyi lı kurdi derketın û kurdi ya xwe geş û xweş kırın ji wê bımıre. Ma wê bı kê ra bı kurdi bıdın û bıstinın? Em wek mılet, tev rêwiyê eyni keştiyê ne, ku keştiya me dı okyanusa bêbext a gorıstana zımanên mıri da noqi avê bıbe, hıngê, bı tevi yên ku sobali dızanın ji em ê hemû bıxenıqın an ji bıbın pariyên devê semasiyan. Her çıqas rasti ev be ji, ez ji, yek jı wan Kurdan me, yên ku xwe hinê baştır sobeli kırınê dıkın û hewl dıdın ku kesên derdora xwe ji fêr bıkın. Her wusa dêlva keştiyeki xurde û bê pusula, ez ji dıxwazım ku, em wek mılet bı keştiyên baş û tekûz derkebım vê rêwitiya ku dıvê em wek mılet bıkın.
De werın em bı zımanê xwe yê şêrin sıberoja mıletê xwe têxın nav garantiyê û xewn û xeyalên dıjmınên xwe ji, lı wan ra bıkın kabûs। Xwezi bı wê rojê ku wê Kurd xwe jı tesira zımanê tırki bıfılıtinın û bı zımanê xwe rabın û runên û bıdın û bıstinın, wê hıngê siyaseta bı mêji û menfeata kurdi ji lı xwe bıxe û geş bıbe. Heta ku Kurd fêr nebın siyasetê bı zımanê xwe bıkın, bı kurdi rabın û rûnên û bı kurdi xewnan bıbinın, em ê her tım wusa kolê xelkê û stuxwar bıminın.
Ez dıxwazım nıvisa xwe bı hın ditınên dostê mıletê me, cefakêşê derdê me İsmail Beşikçi ra bıqedinım. Ka gelo İ.Beşikçi, dı sala 1992 yan da lı ser pırsgırêka zımanê kurdi çı dıbêje ”॥ Jıber ku çewa ku hewce ye, bala xwe nadıne kurdi, lı Kurdıstana Bakûr kêmasiyekiyek mezın ên tevgerên Kurd û her wusa a PKK ê heye। Belavok bı tırki tên weşandın. Kovar bı tırki tên weşandın. Axaftına û gotûbêjên ku, du Kurd dı navbera xwe da dıkın bı tırki çêdıbe...Ditıneki ku PKK behs dıke heye. Vê ditınê Sekreterê Gışti a PKK Abdullah Öcalan, dı sala 1989 an da, bı hevpeyvina ku bı Rêvebırê Gışti ya Weşanê a kovara “2000 e Doğru” yê, Doğu Perinçek ra kır da, ifade kır. Bı kurtayi wusa tê gotın: Emê heta demeki dın ji, dı karanina (zımanê) tırki da berdewam bın. Dema ku me dewleta xwe avakır, hıngê emê gıraniya xwe bıdın ser kurdi. Her wusa em dıkarın pışti ku em dewleta xwe ava bıkın ji, kar û barên xwe demeki dın ji bı tırki berdewam bıkın...”
Û lı jêrê Beşikçi dıdomine: “Eşkere ye ku bı tırki axaftın ne şoreşgeri, ne enternasyonalizm û ne ji sosyalizme. Em dıkarın viya wek zêdegaviya kolonyalizmê û teslimbûyina lı hımber politikayên asimilasyanê a kolonyalistan bıhesıbinın. Lewra kolonyalist ji, Kurdên bı vi rengi dıxwazın. Kurdên ku bı tırki dıpeyvın, ku hemu pırsgırêken xwe bı tırki behs dıkın û du qurışan bı (zımanê) kurdi nadın...Jı xeyni vana, têkıliyeke xwırt dı navbera zıman û ramanê da, navbera zıman û naveroka ramanê da heye. Ku wun bı tırki bıpeyvın, hıngê wun ê bı tırki bıfıkırın, nexwe wun ê wek Tırkeki bıfıkırın. Wun ê hewl bıdın xwe û dı pırsgırêka kurdi da ji bı tırki bıfıkırın. Ku wun bı kurdi bıaxıvın, hıngê wun ê bı kurdi bıfıkırın, wunê wek Kurdeki bıfıkırın. Dı pırsgırêka Kurdi da gelek muhim e ka merıv wek Tırkeki dıfıkıre an wek Kurdeki dıfıkıre. Pışti demeki ideoloji ya resmi ya Tırk, dıkebe bınê şıûra wi kesê ku bı tırki dıpeyve, qenebi rıtama xwe lı wê derê dıhêle.
Nexwe bı zımanê kurdi mıjulbûn wek xebateki acil dertê meydanê. Gelek kar û barên Kurdan hene, ku nabe ku bavêjın pışt guhên xwe an ji dev jê berdın...Bı kurdi axaftın, bı kurdi nıvisin ji, dıvê dı nav van kar û baran da be... Dı pêvajoya nıha da lı Bakûra Kurdıstanê bı kurdi xwendına Quranê ji şoreşgeri ye, bı kurdi xwendına Mewlidê ji şoreşgeri ye...” Jı pırtûka İsmail Beşikçi, "Ditınên lı ser PKK ê, Berdêla Serbestiyê", 1992, Weşanên Melsa (Bı zımanê tırki.), rûpelên 81-102.
Serhad Bapir
18/10/2007
* Têbıni: Ev nıvis berê bı sernavê "Aqılê Me Em Anin Vır", wek sê beş, dı malpera Amida Kurd'ê da, hatiye weşandınê:
http://www.amidakurd.com/kevin/modulesb92a.html?name=Niviskar&op=viewarticle&artid=649
Ez nıha ji beşa paşi ya vê nıvisê dı bloga xwe da dıweşinım.
Kurd dıvê dewlemendiya zımanê tırki û her wesa yê zımanê kurdi munaqaşe bıkın.
Em bêjın ku bı sedan, dıbe ku bı hezaran gotınên bı zımanê kurdi dı nav zımanê tırki da hene। Dıvê ev gotın yek bı yek jı aliyê zımanzanên me va werın tespit kırın. Dı vi wari da xebateki Enstituya Kurdi ya Parisê heye û ev xebat dı rojnama "Kurmanci" da çend car hatiye weşandın. Reşo Zilan û Behroz Sucai vê xebata xwe ya hêja bı sernıvisa "Peyvên kurdi-irani dı zımanê ciran de, 1- Dı zımanê tırki de" weşandın û ez bawerım ku hê ji ez rêzenıvis neqediya ye.
Zımanê tırki, çewa ku dı nav çav û aqılê Kurdên ku baweriya wan bı zımanê wan nayê da xwıya dıke dewlemend nine. Dı nav tırki da bı dehhezaran gotınên ku jı zımanên di sıtandıne hene. Em bêjın ku hın gotınên heri bıngehin ji dı zımanê tırki da tune ne û Tırk van gotınan jı ciranên xwe sıtandıne. Wek gotınên agır, diwar, kani, hızkırın, navên pıraniya rengan û bı hezaran gotınên dın. Muqayese kırına zımanên tırki û kurdi dı vi wari da avantajeki baş dıde zımanê kurdi. Muqayeseyên bı vi awayi yên zanyari dê nav xelkê da baweriya bı zımanê kurdi hê xwırttır bıke.
Bê guman gelek tabii û xwezayi ye ku zımanên ciran jı hev gotınan bıdın û bıstinın. Lê belê dı vê rewşa 80 sali a pelçıqandın, asimilasyon û wenda kırına zımanê kurdi da, êdi tu kes nıkare iddia bıke ku danûsıtandınên cirantiyê lı ser bıngehê wekhevi û demokrasiyê dı navbera zımanên kurdi û tirki da çêbûne. Lı bakûrê Kurdıstanê zımanê tırki lı ser me bı zoreki hatiye ferz kırın, zımanê tırki jı bo hêrandın û wenda kırına zımanê kurdi heye, ev tışt lı heremên derdora Enqere, Qonya û hın cıhên di yên ku Kurd xwedicıh ın ji û her wusa lı her bajarê Tırkan ên ku Kurd lê dıjin ji her wusa ye.
Kurdan bı salan bı zımanê tırki siyasetê kırın û hê ji dıkın। Her wusa lı dewleta Tırkan rexnên tûj kırın, gotın ku “dewlêtê zımanê me yasax kıri ye, rê lı pêş zımanê me gırtiye û politikaya asimile kırına Kurdan dajo.” Bê guman ev rastiyeki ye lê ne temamê rastiyê ye, ev nivê rastiyê ye. Nıvê di yê vê rastiyê ji ew e ku Kurd naxwazın lı xwe danın û bıbêjın ku Kurd dı parastın û pêşvebırına zımanê xwe da xwedi xebatên gelek qels ın û her wusa ew bı xwe bê xiret ın. Dı vê meselê da berpırsiyariyeki mezın ya hereketa kurdi heye. Lewra hereketa Kurdi, wan Kurdên ku bı kurdbûna xwe hısiyane temsil dıke, iddia dıke ku jı bo bı destxıstına heqên Kurdan xebatê dıke. Hêz û partiyên Kurdan, lı dıji asimile kırına zımanê kurdi tu car nebûn xwedi bername û insiyatifeki. Mesela zımanê kurdi wek meseleki stratejik, wek mesela man û nemana mıletê Kurd neditın. Dema dest avêtın pırsa zımanê kurdi ji, wek meseleki taktik û ne muhim lê nıhêrtın.
Mesele gelek vekiri ye: Dıbe ku dewleta Tırkan bı salan e ku zımanê me yasax kıribe, ev yasax bûn jı bo weşan, perwerde û bı awayeki resmi karanina zımanê kurdi da bû. Lê parti û teşkilatên illegal ên Kurdan çewa dıkarın riyaetê vê yasax bûnê bıkın? Hereketên kurdi çıma bı zımanê tırki endam û terefdarên xwe perwerde dıkın û rêve dıbın? Parti û rêxıstınên legal, ku jı bo betal kırına van qanunên ne mırovane avanebûbın, nexwe jı bo çı hedefi hatıne avakırın? Gelo ma dı her maleki Kurdan de cendırmeki Tırkan heye ku nehêle dê û bav bı zarûkên xwe ra bı kurdi bıpeyvın?
Zıman şıkıl dıde hızr, raman û ruhê mırovan। Merıv bı kijan zımani bıfıkıre merıv dıbe mensubê wi zımani. Yani bı gotıneki dın, qele û avahiyên ku Kurdbûn û Kurdmayinê dıparêzın bı kevırên zımanê kurdi hatıne avakırınê û Kurd iroj bê ku tu xeman bıxwın, dev jı zımanê xwe berdıdın! Kurd êdi ev zûva ye ku, lı kêleka asimilasyona dewleta Tırkan, wan ji dest bı otoasimilasyonê kırıne.
Dıvê em jı birnekın ku, Kurdbûna bê zımanê kurdi jahriya lı ser bırina Kurdan e.
Kurdbûna bê zımanê kurdi, Kurdbûna bı naveroka xwe ya vala û pûç, Kurdbûna bı sloganan e.
Kurbûna bê zımanê kurdi xewn û daxwaza dıjmınê me ye.
Kampanyayên ku jı bo zımanê kurdi tên çêkırın bê hedef ın û bêy ku berdewam bıkın û bıgıhijın neticeyeki, an ji, bê ku muhasebaya wan were kırın, dı nav bêdengiyê da dıqedın। Dersxaneyên zımanê kurdi ên ku bı def û zırne vebûn û dı nav bêdengi û tamsariyê da hatın gırtın. Pêşberkên edebiyatê, xelatên rojnamegeriyê tên belavkırın, dı hemû van xebatan da pırsa zımanê me yê ku dı bın tehdita wendabûnê da ye, lı pıştguh tê avêtın û hakimiyeta zımanê tırki tê qebûl kırın, zımanê tırki tê xelat û perû kırın.
Kurdên tırkizıman bı rêya iqdidara xwe ya lı ser çapemeniya Kurdan, lı ser dezgehên siyasi yên Kurdi û talim û terbiya gerillayan, zımanê tırki lı ser me ferz dıkın. Anketên ku dı nav gerillayên PKK ê da tên çêkırın nişan dıdın ku, jı ber perwerdeya bı zımanê tırki û siyaseta “Tırkiyeyibûnê”, xusisiyetên sereke yên bir, raman û kesayetiya gerilayan, jı Kurdan zêdetır dışıbın yên mıletê Tırk.
Kurd dıvê wêrek bın, pırsa zımanê xwe jı manewra yên şexsi û siyasi yên yek seroki (Abdullah Öcalan) ra nehêlın। Wi seroki bı xwe, dı mesela zımanê kurdi da wezifa xwe ne ani ci. Wi lı pêş bı sedan rojnamevanên dınyayê, xwe bı zımanê kurdi ne parast. Kurdiya wi ne baş be ji têra wi dıkır, û wek serokeki Kurd, dıviya ew xiret û hızkırına zımanê kurdi pê ra hebûya, da ku dı jiyana xwe yê siyasi da bıbûya xwedi kurdiyeki baş û xwırt. Wi nexwest zulma lı ser zımanê kurdi û bındestbûna vi zımani dı şexsê xwe da ji eşkere bıke û jı bo terefdarên xwe ji bıbe nımûneki baş.
Lı bakûrê Kurdıstanê A।Öcalan û siyaseta wi ew 25 salın ku hukum lı siyaseta Kurdan dıkın, wek hêza mezın a Kurdan mesuliyeta vê siyasetê dı tabloya xırab a zımanê kurdi da gelek mezın e. Her wusa dıvê merıv bı wijdan be, dı mesela zıman da tu fırqeki berbıçav dı navbera PKKê û parti û teşkilatên dın da ji xwıya nake.
PKK muhakkak hêzeki mezın e, lê ev hêz, ne hêzeki mezın yê zımanê kurdi ye। Bı salan çiroka “PKK gel e, gel PPK ye” hate gotın। Hın kes baweriya xwe bı vê slogana totaliter anin, a ku ne dıhışt tu hêzeki dın yê Kurda nefes bıda û bıstanda। Rastiya Kurdan û her wusa rastiya PKK ê dı neynıka zımanê kurdi da qet ne usa ne. Lı bakûrê Kurdıstanê, lı Tırkiyê û her wusa lı Awrupayê ji, Kurd her roj bı sedhezaran rojnamên Tırkan dıkırın û dıxweynın. Ew rojnamên ku lı Kurdan dıjûn kırınê jı xwe ra kırıne karê sereke. Her wusa rojnameyên bı tırki Özgür Gündem û Özgür Politika yên tiroj kêm, bı dehan qat zêdetırê Azadiya Welata kurdi tê fırotın û xwendınê. Kurd wek xelk bûne pepûkên rêzefilmên melo-drama yên bê kalite, yên televizyonên Tırkan. Ev e manzara mıletê Kurd. Tu parti an ji hêzeki serwext û bı aqıl dıvê pesn û xweziya xwe bı vê manzarê neyne.
Parastın û destnişankırına menfaatên Tırkiyê, “Tırkiyeyibûn” û pesnê Atatürkê mimarê bındestkırına Kurdan dayin, dıvê karê me Kurdan nin be। Kurd êdi bı aqılê Tırkan dıfıkırın, ku ne wusa bûya çewa dıkarıbû Aysel Tuğluka “hevseroka” partiya mezın ya legal a Kurdan, DTP yê, ê bıgota “Bakurê Îraqê parçeyek ji Mîsak-i Mîllî ye” DTP lı ser daxwaza A.Öcalan hate avakırınê, her wusa ew şıkıl dıde xebat û siyaseta DTPyê. Û DTP, ev partiya mezın a Kurdan, hemû siyaset û enerjiya xwe jı bo serbest berdana A.Öcalan xerc dıke. Dema ku hêza heri mezın a Kurdan bê pusula bı siyaseta “Tırkiyebûnê” xwe lı ber dılê Tırkan xweş dıke, dema ku parti û hêzên pıçûk ji disa wek a mezın ketıbın govenda zımanê tırki gelo merıv çewa dıkare hêviya sıberoja ronak a zımanê kurdi be. Jı ber van sedeman zıman û kesayetiya Kurdayetiyê bı ber lehiya erazyonê ketıne û ber bı wendabûnê va dıçın. Xwedê gıravi siyasetvan zana ne û reyeki baş û qenc nişanê xelkê xwe dıdın! Yek jı sedemên heri mezın a xesar û bêçaretiya hereketa milli ya Kurdan, bı zımanê tırki siyaset kırın e.
Dema ku hal û ehwalê siyaseta Kurdan wusa be, gelo merıv dıkare jı bo sıberoja zımanê kurdi bı hêvi û geşbini be: Malesef na. Û tıştê heri xırab ji, jı xwe ew e: Çewa ku dı mırınê da hemû mırov weki hevdu ne, her kes wê bımıre, dema ku zımanê me ji bı awayeki gışti dı nav xelkê me da vemıri û mır, kurdiya wan kesên bı rumet û hêja ên ku xweyi lı kurdi derketın û kurdi ya xwe geş û xweş kırın ji wê bımıre. Ma wê bı kê ra bı kurdi bıdın û bıstinın? Em wek mılet, tev rêwiyê eyni keştiyê ne, ku keştiya me dı okyanusa bêbext a gorıstana zımanên mıri da noqi avê bıbe, hıngê, bı tevi yên ku sobali dızanın ji em ê hemû bıxenıqın an ji bıbın pariyên devê semasiyan. Her çıqas rasti ev be ji, ez ji, yek jı wan Kurdan me, yên ku xwe hinê baştır sobeli kırınê dıkın û hewl dıdın ku kesên derdora xwe ji fêr bıkın. Her wusa dêlva keştiyeki xurde û bê pusula, ez ji dıxwazım ku, em wek mılet bı keştiyên baş û tekûz derkebım vê rêwitiya ku dıvê em wek mılet bıkın.
De werın em bı zımanê xwe yê şêrin sıberoja mıletê xwe têxın nav garantiyê û xewn û xeyalên dıjmınên xwe ji, lı wan ra bıkın kabûs। Xwezi bı wê rojê ku wê Kurd xwe jı tesira zımanê tırki bıfılıtinın û bı zımanê xwe rabın û runên û bıdın û bıstinın, wê hıngê siyaseta bı mêji û menfeata kurdi ji lı xwe bıxe û geş bıbe. Heta ku Kurd fêr nebın siyasetê bı zımanê xwe bıkın, bı kurdi rabın û rûnên û bı kurdi xewnan bıbinın, em ê her tım wusa kolê xelkê û stuxwar bıminın.
Ez dıxwazım nıvisa xwe bı hın ditınên dostê mıletê me, cefakêşê derdê me İsmail Beşikçi ra bıqedinım. Ka gelo İ.Beşikçi, dı sala 1992 yan da lı ser pırsgırêka zımanê kurdi çı dıbêje ”॥ Jıber ku çewa ku hewce ye, bala xwe nadıne kurdi, lı Kurdıstana Bakûr kêmasiyekiyek mezın ên tevgerên Kurd û her wusa a PKK ê heye। Belavok bı tırki tên weşandın. Kovar bı tırki tên weşandın. Axaftına û gotûbêjên ku, du Kurd dı navbera xwe da dıkın bı tırki çêdıbe...Ditıneki ku PKK behs dıke heye. Vê ditınê Sekreterê Gışti a PKK Abdullah Öcalan, dı sala 1989 an da, bı hevpeyvina ku bı Rêvebırê Gışti ya Weşanê a kovara “2000 e Doğru” yê, Doğu Perinçek ra kır da, ifade kır. Bı kurtayi wusa tê gotın: Emê heta demeki dın ji, dı karanina (zımanê) tırki da berdewam bın. Dema ku me dewleta xwe avakır, hıngê emê gıraniya xwe bıdın ser kurdi. Her wusa em dıkarın pışti ku em dewleta xwe ava bıkın ji, kar û barên xwe demeki dın ji bı tırki berdewam bıkın...”
Û lı jêrê Beşikçi dıdomine: “Eşkere ye ku bı tırki axaftın ne şoreşgeri, ne enternasyonalizm û ne ji sosyalizme. Em dıkarın viya wek zêdegaviya kolonyalizmê û teslimbûyina lı hımber politikayên asimilasyanê a kolonyalistan bıhesıbinın. Lewra kolonyalist ji, Kurdên bı vi rengi dıxwazın. Kurdên ku bı tırki dıpeyvın, ku hemu pırsgırêken xwe bı tırki behs dıkın û du qurışan bı (zımanê) kurdi nadın...Jı xeyni vana, têkıliyeke xwırt dı navbera zıman û ramanê da, navbera zıman û naveroka ramanê da heye. Ku wun bı tırki bıpeyvın, hıngê wun ê bı tırki bıfıkırın, nexwe wun ê wek Tırkeki bıfıkırın. Wun ê hewl bıdın xwe û dı pırsgırêka kurdi da ji bı tırki bıfıkırın. Ku wun bı kurdi bıaxıvın, hıngê wun ê bı kurdi bıfıkırın, wunê wek Kurdeki bıfıkırın. Dı pırsgırêka Kurdi da gelek muhim e ka merıv wek Tırkeki dıfıkıre an wek Kurdeki dıfıkıre. Pışti demeki ideoloji ya resmi ya Tırk, dıkebe bınê şıûra wi kesê ku bı tırki dıpeyve, qenebi rıtama xwe lı wê derê dıhêle.
Nexwe bı zımanê kurdi mıjulbûn wek xebateki acil dertê meydanê. Gelek kar û barên Kurdan hene, ku nabe ku bavêjın pışt guhên xwe an ji dev jê berdın...Bı kurdi axaftın, bı kurdi nıvisin ji, dıvê dı nav van kar û baran da be... Dı pêvajoya nıha da lı Bakûra Kurdıstanê bı kurdi xwendına Quranê ji şoreşgeri ye, bı kurdi xwendına Mewlidê ji şoreşgeri ye...” Jı pırtûka İsmail Beşikçi, "Ditınên lı ser PKK ê, Berdêla Serbestiyê", 1992, Weşanên Melsa (Bı zımanê tırki.), rûpelên 81-102.
Serhad Bapir
18/10/2007
* Têbıni: Ev nıvis berê bı sernavê "Aqılê Me Em Anin Vır", wek sê beş, dı malpera Amida Kurd'ê da, hatiye weşandınê:
http://www.amidakurd.com/kevin/modulesb92a.html?name=Niviskar&op=viewarticle&artid=649
Ez nıha ji beşa paşi ya vê nıvisê dı bloga xwe da dıweşinım.
30/06/2010
Aqılê Me Me Ani Vır 2
Aqılê Me, Me Ani Vır, Dıvê Ku Kurd Wêrek Û Radikal Bın *2
Dı warê çapemeniyê da:
Kurd dıvê dev jı çapemeniya bı zımanê tırki berdın.
Tenê bı zımanê kurdi weşan kırın, terciheki siyasi ye û feydeki gelek mezın a zımanê kurdi û herwusa sıberoja zımanê kurdi dı vê tercihê da heye। Dıvê Kurd rê û çareyan bıgerın da ku rê lı ber asimilasyon û oto asimilasyonê bıgrın. Dı vi wari da weşanên Kurdan dıkarın roleki mezın bıleyzın.
-Dıvê hemû bernamên televizyonên Kurdan bı zımanê kurdi bın। Bernamên siyasi yên ku bı Tırkan an ji bı xeribên dın ra tên kırın, tenê bı dublaja kurdi dıvê werın weşandın.
-Dı Tv yên kurdi da dıvê ku tenê klipên muzika kurdi werın weşandın। Jı bo ku Kurd fêri xwendına kurdi bıbın, dıvê dı bınê ekranê da, gotınên her sıtrani bı nıviski were nişandan.
-Dı qenala MMC ê da, ku iroj jı % 90 ê mesaj û sılavên temaşevanan bı tırki dertên, dıvê hemû bı kurdi were nıvisandınê। Dema ku mesajên bı tırki tên şandın, dıvê tenê bı wergera kurdi were weşandın, hıngê ev hedise jı bo wan kesên xwedi mesajan nın wê bıbe dersên fêrbûna zımanê kurdi bı rêya televizyonê.
-Dıvê qenaleki Tv ê xususi jı bo zarokan were avakırın. Heta ku ev qenal were avakırınê, dıvê jı nıha va nivê wextê MMC yê, serê sıbê heta esırki, bı bernamên zarokan were dagırtın. Dıvê butçeya qenala zarokan ku ê were avakırınê jı a Roj Tv kêmtır nin be. Filmên kartûn û filmên jı bo zarokan yên heri nû û aktuel yên cihanê dıvê werın kırin û dıvê dı demeki kın da werın dublaj kırın. Dublajên ku dı Roj Tv da têne kırın, gelek baş û serketi ne. Qenaleki wusa wê zarokan û her wusa mezınan ji, ber bı dınya zımanê kurdi va bıkşine. Ku zarokên iroj bı zımanê kurdi zanıbın, tenê ew çax em dıkarın iddia bıkın ku wek mılet em ê dı sıberojê da ji bıjin.
- Jı ber ku Roj Tv televizyoneki bı xeteki siyasi ye, wek organa partiyeki weşanê dıke û pır dengi û pır rengi tê da tune ye, dıvê studioya Kurdıstan Tv lı Stocholmê were vekırın û Yekitiya nıviskarên Kurd şaxê Swedê û her wusa ronakbir û zımanzanên Kurd yên ku lı Ewrupayê dıjin dıvê bı xwedi insiyatif û bı meaş beşdarê xebatên vê studio yê bıbın.
-Dıvê Kurd televizyon û rojnameyên ne politik yên magazin ên bı zımanê kurdi ava bıkın. Dıvê jı bir nekın ku politikaya heri radikal û kurdewari bı zımanê kurdi weşan kırın e.
Her bûyer, hevpeyvin û ramaneke balkeş dema ku bı zımanê kurdi were weşandın, jı bo gelek kesan dıkare alikariya pêvajoya vegera ser zımanê kurdi bıke। Zıman wek fidanan ne, çewa ku fidan bı avdanê û eşêv kırınê lı xwe dıxın, geş dıbın û şaxan vedıdın, her wusa ji, dema ku bı awayeki gışti bı zımaneki were axaftın, xwendın û nıvisandınê, hıngê wê per û baskên wi zımani neşkên, wê ew zıman lı xwe xe, geş bıbe û jı tehlukeya mırınê bıfılıte.
Heta ku Özgür Gündem û Özgür Politikaya bı zımanê tırki werın weşandınê wê sıberoja ronak a Azadiya Welat a bı zımanê kurdi tune be। Heta ku Dema Nû bı kurdi û tırki were weşandın, xwendevanên ku jı kurdi baştır bı tırki dıkarın bıxweynın, wê beşa kurdi nexweynın.
-Her nıvisa ku bı zımanê tırki ku xitabê Kurdan dıke, dı pratikê da dıbe xençereki, ku zımanê Kurdan pariki di ji dıbıre.
-Wergerandına berhemên edebi yên kurdi lı ser zımanê tırki û her wusa afırandına bı zımanê tırki xızmeta zımanê tırki dıke, zımanê tırki lı ber dılê Kurdan xweş dıke, dıvê ku Kurd dev jı vi kari berdın. Ku bı rasti ji nıviskarên zımanê kurdi dıxwazın berhemên wan bı kurdi were xwendın û hejmara xwendevanên Kurd ji, bere bere zêde bıbe, hıngê dıvê bı sebr, metodik û bı ısrar lı ser nıvisandına kurdi bıminın.Weşanxanên Kurdan dıvê tenê bı weşandına bı berhemên bı zımanê kurdi mıjûl bıbın.
-Dıvê kovara Kurmanci û kovara Wate ya zazaki her sal xelata edebiyata kurdi bı van her du zaravan bıdın. Dıvê Enstitu ê saziyên Kurdan xwe bıdın ber vi bari. Berhemên ku wê werın xelat kırın, dıvê werın wergerandına ser zımanê ingılizi û zımanên dın yên Ewrupi (ne tırki)
İnternet ku sınoran (her wusa jı alikê va, “sınorên” ku işgalkaran lı Kurdıstanê ji danine) jı holê radıke, imkan û sıûdeki mezın dıde mılet û zımanê kurdi। Dinamizma zımanê kurdi dı nav malperên Kurdên bakûrda her ku dıçe geştır dıbe. Her wusa em dıkarın malperên kurdi ên Kurdên perçên di yên welatê xwe, yên ku bı alfaba latini ji bışopinın. Malperên bı kurdi û tırki weşanê dıkın dıvê dev jı zımanê tırki berdın.
Malesef hê ji Kurdên Soran û her wusa hukumeta başûrê Kurdıstanê, dı pırsa qebûlkırına alfabeya kurdiya latini û dı heremen Kurmanciaxêf da perwerdeya bı zaravayê kurmanci, ne xwedi niyeteki pozitif ın। Lı başûr lı hımberê zaravayê Kurmanci, zaravayê Sorani tê ferzkırın। Ew naxwazın bıbinın ku ev bê adeleti ye û her wusa dı nav van şertên zehmet ên nıha da, qedera zaravayê Kurmanciya bakûr, bı statuya zıman a heremên Kurmanci yên başûr va gırêdayi ye û mıfta vê qederê ji qebûlkırına alfaba kurdi ya latini ye. Wan dıkarıbû jı bo zaravayê Zazaki ji gelek imkanan peyda bıkırana.
Kurdên bakûr dıvê hassasiyeta xwe ya jı bo kurmanciya başûr û alfaba kurdi ya latini, bı dengeki gurr, daimi û koordineyi eşkere bıkın.
Dı warê perwerdeyê da:
Dıvê ku Kurd daxwazên xwe yên jı bo perwerdeya bı zımanê kurdi bı awayeki daimi û xwırttır eşkere bıkın. Lêbelê tıştên ku Kurd jı nıha va, dıkarın ew bı xwe bıkın, dıvê bı lez bıkın:
- Dıvê em alfaba kurdi rehettır bıkın, tu qezenc û mane tê da tune ku em eyni işaretê (herfê) 2 car nişan dıkın da ku 2 dengên cuda derinın. Lı ba Tırkan ev sergêji tune ye, çıma dıvê lı ba me hebe? Dıvê “ ı ” û “ i ” be, ne “ i ” û “ î ”.
- Dıvê dê û bavên zarokên Kurdan û xususi ji, jı ber ku zêdetır xwenda ne û zêdetır dı nav siyasetê da ne, bav, beriya razanê her şev kıtêbên çirokên zarokan yên bı kurdi jı zarokên xwe ra bıxweynın. Dıvê ku em kıtêbên zarokan yên kurdi, yên bı resım, rengareng û sıpehi jı bo hediye, jı xwarzi, bırazi û bı awayeki gışti jı pıçûkên xızmên xwe ra bıbın.
- Dıvê em kampanya jı bo gırtına “Yatılı bölge okulları” yê ( Mektebên gırti yên dewletê, yên selexaneyên zıman û şexsiyata Kurdan ) destpêbıkın. Dı nav gundan da dıvê xelk jı bo zırarên van mekteban were şiyarkırın, da ku zarokên xwe neşinın van selexaneyan.
Belediyên ku dı destê Kurdan da ne dıvê ew bı xwe kırêş û hêlinên zarokên vekın û dıvê zımanê van kırêşan bı kurdi be. Her wusa xebatên mina kooperatif, atolye, tiyatro, muzikê û yên bı vi rengi dıvê bı kurdi bên rêvebırın û çêkırın. Lı Kurdıstanê, Tırkiyê û lı Awrupayê, jı bo avakırına mektebên şexsi yên kurdi dıvê ku Kurd lı rê û metodan bıgerın.
Dı warê siyasi da:
- Rutbeyên kadroyên hereketa kurdi ên ku bı xêra zımanê tırki hatine bı destxıstın dıvê werın pışkıvandın û were avêtınê. Ew qadro, dı politikaya asimile kırına zımanê kurdi da hevkarên dewleta Kemalist ın. Bı salana ku em Kurd çerxa zımanê tırki dızvırinın û zımanê xwe dıkujın. Siyaset kırına bı zımanê tırki, dı pratikê da bû pıştpala politikaya asimilekar a dewleta tırki. Dewleta işgalkar jı xwe karê xwe yê sıfti û gemari dıke, lê ew kesên ku xwedêgıravi jı bo heqên Kurdan xebata siyasi dıkın çıma politikaya kurdkuj a asimile kırına zımanê kurdi qebûl dıkın? Çıma dı pratikê da lı hımberê vê politikaya nıjadperest naxebıtın?
Bı vê pratika ku pıraniya Kurdên siyasetvan ên jı bakûra Kurdıstanê dıkın, ku bı tırki dıpeyvın, dıxweynın û dınıvisın, bı vi awayi ku berdewam bıbe, hıhgê dı pêvajoyek ne ewqas dûr da, em Kurd em ê bıbın yek jı "varyantên" gelê Tırk. Heta ku Kurd dev jı zımanê tırki bernedın û bı xwırti xweyi lı zımanê xwe dernekebın, lı bakûra Kurdıstanê wê tu sıberojeke ronak a hereketa milli ya Kurd tunebe, wê nıkarıbe bıbe hereketeki xwedi şexsiyet. Bı zımanê tırki ne Kurdperweri çêdıbe û ne ji merıv Kurd dımine. Bı vi aqıl û siyaseta hanê, çewa ku Laz, Çerkez û gelek mıletên pıçûk dı nav Tırkan da heliyan û wenda bûn, nıha ji Kurd bı lez û bez dıbın yek jı “versiyonên“ mıletê Tırk.
-Heta ku rêvebır, zana, ronakbir û siyasetvanên Kurd xatırê xwe jı zımanê tırki nexwazın, wê halê zımanê kurdi her ev halê kambax û xırab be û wê xırabtır ji bıbe.
-Dıvê merıv her Kurdeki jı bo axaftına bı zımanê kurdi teşwiq bıke û her wusa dıvê ku merıv her Kurdê ku jı bo fêrbûna zımanê xwe nakebe nav tu xebatê, rıswa û rûreş bıke.
- Dıvê zımanê resmi yê her dezgeh, teşkilat û saziyên Kurda bı kurdi be. Dıvê rêveber û endamên her dezge û saziyê Kurdi, baş bı axaftın, xwendın û nıvisandınê zımanê kurdi zanıbe. Jı bo yên ku nızanın, dıvê jı bo wan imkan û wextê fêrbûnê were dayin û pışti dı fêrbûnê da wê bıserkevın, hıngê dıvê bıbın endam, rêveber an ji gerilla. Ku serok, rêvebır û siyasetvanên Kurdan qedr nedın zımanê kurdi wê çaxê xelk çıma wê qedr bıde?
Siyasetvanên Kurd dıvê tenê bı zımanê kurdi xitabê xelkê Kurd bıkın. Meşrubûna axaftına bı zımanê mıleteki jı qanunên dewleta zulımkar bı hêztır e. Kurdên ku jı bo siyasetê gelek bedelên mezıntır dane dıvê jı bedala jı bo zımanê kurdi netırsın. Kurd dıvê bı axaftın, xwendın û nıvisandına kurdi, politikaya asimilasyonê protesto bıkın.
Hevpeyvinên ku wê jı bo çapemeniya Tırka û yên mıletên dın were dayin dıvê tenê bı zımanê kurdi be.
Kurd dıvê dı mehkemên dewleta zulımkar da xwe bı ısrar bı zımanê xwe bıparêzın.
Zındanên dewleta işgalkar dıvê jı bo gırtiyên siyasi yên Kurdan bıbın mektebên fêrbûn û geşkırına zımanê kurdi.
Siyaseta bı kurdi axaftın, xwendın û nıvisandın, xwedi derketın û parastına zımanê kurdi siyaseta heri radikal a kurdi ye. Ev siyaset bıvê nevê wê Kurdan ber bı daxwaza avakırına dewleteki serbıxwe va dıbe. Ki baş lı ser zımanê kurdi bıhızıre, xema bıxwe û xwe bıêşine, wê baş bıbine ku pışti 83 salên jenosida zımanê kurdi, êdi ne mumkun e ku zımanê kurdi lı kêleka zımanê tırki bıji. Pışta zımanê kurdi jı aliyê zımanê tırki va hatiye şıkandın û per û baskên zımanê kurdi hatıne jêkırın. Tenê dema ku lı bakûrê Kurdıstanê Kurd bıbın dewlet û iqtidara zımanê kurdi ava bıkın wê tenê hıngê zımanê kurdi jı tehlûka mırınê bıfılıte û wê bıbe zımaneki hetahetayi. Lê belê ev iqdidara zımanê kurdi, tenê dema ku em kurdiya xwe nıha bıparêzın û geş bıkın mumkun e.
Dı nav xelkê da hebûn û serdestiya zımanê kurdi wê deriyê iqdidara siyasi ya Kurdi veke. Dıvê em jı mesuliyet û barê xwe yê iroj nerevın. Ku em nıkarıbın kurdiya heyi bıparêzın û geştır bıkın, hıngê hemû iddiayên me yên jı bo statuyeki siyasi yên Kurdan û Kurdıstanê wê bê bıngeh bımine. Ku zımanê Kurdi dı nav xelkê da bû zımaneki % 5 û bere bere mır, hıngê her tıştê me ji bı pê ra wê bımıre. Lewra Kurdbûneki bı zımanê tırki jı xwe Kurdbûneki kulek e û wê nıkare tenê nesleki ji ber xwe bıde. Dıvê em jı birnekın, tenê em bı zımanê kurdi dıkarın bı bırayên xwe yên jı perçên dın ên Kurdıstanê ra bıdın û bıstinın û xwe jı yek mıleti bıhesıbinın.
Dı warê cıvati û abori da:
Her Kurdê ku lı ser zımanê xwe da hassas e û bı istiqrar kurdi bıkartine, dıkare wek zembereka sıetê bıxebıte. Çewa ku zemberek hemû çerxên sıetê dıde xebıtandınê, ew Kurd ji, bı dan û sıtendınên xwe, lı der dora xwe dıkare ew Kurdên ku bı kurdi dızanın, lê belê pê napeyvın, bıde hereket kırınê û disa ruh bıde kurdiya wan a sar û tevıziyayi.
-Dıvê em bı zanebûn û ısrar bıbın muşteriyên wan esnafên ku bı kurdi dıdın û dıstinın.
Belediyeyên ku dı destê partiyên Kurdan da ne, dıvê xızmetê bı zımanê kurdi bıdın xelkê her wusa jı bo her karker û memûrê ku wê nû bıgrın û tayin bıkın, dıvê jı wan diplome ya baş zanina zımanê kurdi (axaftın, xwendın û nıvisandın) bıxwazın. Bı vi awayê baş bı kurdi zanin dê dı nav Kurdan da bıbe sedama peyda kırına kar.
Her Kurdek ku dıxwaze lı zımanê xwe vegere, bê guman dıvê jı ciki destpêke. Despêk çewa ku jı bo gelek tıştan, jı bo zımanê me ji dıbe ku zehmet be. Jı bo sıberoja mılet û welatê me dıvê em jı vê despêka piroz netırsın. Jı aliyê di va, ew Kurdên ku jı bakûra Kurdıstanê ne û ku iroj bı kurdi dıxweynın û dınıvisın, %99 ê wan, bı xwe bı xwe vi tışti fêrbûne. Wexta zımanê me geş û zındi be, ew çax, çewa ku Kamuran Bedırxanê nemır gotiye "Mıleteki dil ko zımanê xwe wında nekırıye, wek gırtiyeke ko mıfta zındana xwe bı xwe re hılaniye"। Dıvê her Kurdeki bıbe xwediyê vê mıfta piroz.
Ew kurdên ku zımanê xwe jı bir kırıne, karê wan zehmettır e, kesên wusa bê guman dıvê zêdetır bıxebıtın û hewl bıdın xwe da ku zımanê xwe fêrbıbın। Dema ku merıv bıxwaze hinbûna zımanê kurdi ne zehmet e. Lı vır, lı Awrupa, bı sedan kes jı xelkên van deran, fêri zımanê kurdi bûne. Dıvê em nımuneyên baş yên van kesan derinın pêş.
Jı bo me Kurdan pırsa zımanê me dıvê ku herdem aktuel be. Kurd iroj tenê bı zımanê xwe, wek mıleteki cuda xwıya dıkın. Ol û rengê me û ên mıletên serdest ango Tırk, Farıs û Ereb weki hevdû ne, cudatiya me ya berbıçav tenê zımanê me ye. Ku em dı rastiyê da ji dıxwazın wek mıleteki xweser û cuda bıminın, dıvê ku em zımanê xwe bıparêzın, bı kurdi bıdın û bıstinın û bı kurdi bıxweynın û bınıvisinın. Ku bı rasti ji em politikaya nıjatperesta asimilekar a dewlata Tırkan qebûl nakın, dıvê vê qebûlnekırına xwe, dı pratikê da nişan bıdın. Kurd dema ku dı pratikê da bı kurdi bıdın û bıstinın û bı kurdi bıxweynın û bınıvisinın, ew çax dıkarın ku bêjın " em politikaya asimile kırına zımanê kurdi qebûl nakın û nerazibûn û dıjberiya xwe, vayê bı vi awayi , bı kurdi axaftın û bı kurdi xwendın û nıvisandınê eşkere dıkın"
Hın tıştên ku merıv dı derdora xwe da, bı rıheti dıkare bıke hene. Ez çend nımuneyan bıdım:
Dema ku em 3-4 Kurd lı ciyeki jı xwe ra runıştıne û em jı xwe ra sohbetê dıkın, dema ku yek kes jı me baş bı kurdi nızanıbe, an ji qet nızanıbe, hıngê "jı bo xatırê" wi kesi em tev, dev jı zımanê kurdi berdıdın û dest bı axaftına tırki dıkın. Gelo em çıma vi "xatıri" jı bo zımanê xweyê ku bın tehdida wundabûnê da ye, nakın? Her wusa çıma em dı pratikê da alikariya wi Kurdê ku baş bı zımanê xwe nızane nakın?
Dema ku ew kesên ku bı kurdi dızanın bı hev ra Kurdi bıpeyvin; hıngê wê gohê wi kurdê ku baş bı kurdi nızane ji germ bıbe, sohbeta me jı bo wi wê bıbe "dersa" zımanê kurdi. Her wusa jı ber ku ew bı kurdiya xwe ya kêm nıkarıbû baş beşdarê sohbetê bıke, ewê hındek ber xwe bıkebe û wê bıkebe nav xebata baştır fêrbûna zımanê kurdi. Dıvê merıv vê prensibê lı ba Tırkan û lı ba kesên jı mıletên di ji pêk bine, lı ba wan ji bı Kurdan ra bı kurdi bıpeyve. Dıvê em dostantiya wan kesên ku xwe wek dostê mıletê me nişan dıdın imtihan bıkın, ka gelo çend gotın û cumleyên bı vi zımanê bındest û mazlûm dızanın?
Dema ku merıv jı mecbûri dı malpereki Kurdan da nıvisa keseki bı zımanê tırki dıxweyne, (dıbe ku ev nıvisa nas û dosteki merıv be ji) ku merıv bıxwaze jê ra mesajeki bınivisine, an ji fıkrên xwe lı ser wê meselê bêje, dıvê merıv vi tışti bı zımanê kurdi çêke. Bı vi awayê meriv alikariya wi Kurdi dıke da ku zımanê xwe baştır fêrbıbe. Ew ê jı meraqê rûnê û nıvisa merıv a bı kurdi bıxweyne. Dıvê em jı bir nekın ku, dı warê xwendın û nıvisandına kurdi da her dem hın kes alikaria hın kesên dın kırıne. Dıvê em ji, jı vê xızmeta jı bo zımanê xwe texsir nekın.
Her wusa disa dıvê em ji bir nekın ku çiroka destpêkırına zımanê kurdi a her Kurdeki heye. Her kes dı wexteki da, jı ciyeki va dest bı xwendın û nıvisandına zımanê kurdi kıri ye. Tu tışt ne bı ehlê ilahi çêbû ye û ne ji, jı ber ku ew kes bı aqıltır û jirtır bûne çêbû ye. Her kes jı aliyê xwe va hındek xebıti ye û bı vi awayi qezancê lı zımanê kurdi û lı xwe kıri ye. Dıvê ku merıv dı şexsê xwe da karıbe hımberê vê politikaya kurdkuj mucadele bıke û ne be hevkarê politika ya asimilasyona dewletê.
Serhad Bapir
18/10/2007
* Têbıni: Ev nıvis berê bı sernavê "Aqılê Me Em Anin Vır", wek sê beş, dı malpera Amida Kurd'ê da, hate weşandınê:
http://www.amidakurd.com/kevin/modulesb92a.html?name=Niviskar&op=viewarticle&artid=649
Ez nıha beşa dıduyan ya vê nıvisê dı bloga xwe da dıweşinım.
Dı warê çapemeniyê da:
Kurd dıvê dev jı çapemeniya bı zımanê tırki berdın.
Tenê bı zımanê kurdi weşan kırın, terciheki siyasi ye û feydeki gelek mezın a zımanê kurdi û herwusa sıberoja zımanê kurdi dı vê tercihê da heye। Dıvê Kurd rê û çareyan bıgerın da ku rê lı ber asimilasyon û oto asimilasyonê bıgrın. Dı vi wari da weşanên Kurdan dıkarın roleki mezın bıleyzın.
-Dıvê hemû bernamên televizyonên Kurdan bı zımanê kurdi bın। Bernamên siyasi yên ku bı Tırkan an ji bı xeribên dın ra tên kırın, tenê bı dublaja kurdi dıvê werın weşandın.
-Dı Tv yên kurdi da dıvê ku tenê klipên muzika kurdi werın weşandın। Jı bo ku Kurd fêri xwendına kurdi bıbın, dıvê dı bınê ekranê da, gotınên her sıtrani bı nıviski were nişandan.
-Dı qenala MMC ê da, ku iroj jı % 90 ê mesaj û sılavên temaşevanan bı tırki dertên, dıvê hemû bı kurdi were nıvisandınê। Dema ku mesajên bı tırki tên şandın, dıvê tenê bı wergera kurdi were weşandın, hıngê ev hedise jı bo wan kesên xwedi mesajan nın wê bıbe dersên fêrbûna zımanê kurdi bı rêya televizyonê.
-Dıvê qenaleki Tv ê xususi jı bo zarokan were avakırın. Heta ku ev qenal were avakırınê, dıvê jı nıha va nivê wextê MMC yê, serê sıbê heta esırki, bı bernamên zarokan were dagırtın. Dıvê butçeya qenala zarokan ku ê were avakırınê jı a Roj Tv kêmtır nin be. Filmên kartûn û filmên jı bo zarokan yên heri nû û aktuel yên cihanê dıvê werın kırin û dıvê dı demeki kın da werın dublaj kırın. Dublajên ku dı Roj Tv da têne kırın, gelek baş û serketi ne. Qenaleki wusa wê zarokan û her wusa mezınan ji, ber bı dınya zımanê kurdi va bıkşine. Ku zarokên iroj bı zımanê kurdi zanıbın, tenê ew çax em dıkarın iddia bıkın ku wek mılet em ê dı sıberojê da ji bıjin.
- Jı ber ku Roj Tv televizyoneki bı xeteki siyasi ye, wek organa partiyeki weşanê dıke û pır dengi û pır rengi tê da tune ye, dıvê studioya Kurdıstan Tv lı Stocholmê were vekırın û Yekitiya nıviskarên Kurd şaxê Swedê û her wusa ronakbir û zımanzanên Kurd yên ku lı Ewrupayê dıjin dıvê bı xwedi insiyatif û bı meaş beşdarê xebatên vê studio yê bıbın.
-Dıvê Kurd televizyon û rojnameyên ne politik yên magazin ên bı zımanê kurdi ava bıkın. Dıvê jı bir nekın ku politikaya heri radikal û kurdewari bı zımanê kurdi weşan kırın e.
Her bûyer, hevpeyvin û ramaneke balkeş dema ku bı zımanê kurdi were weşandın, jı bo gelek kesan dıkare alikariya pêvajoya vegera ser zımanê kurdi bıke। Zıman wek fidanan ne, çewa ku fidan bı avdanê û eşêv kırınê lı xwe dıxın, geş dıbın û şaxan vedıdın, her wusa ji, dema ku bı awayeki gışti bı zımaneki were axaftın, xwendın û nıvisandınê, hıngê wê per û baskên wi zımani neşkên, wê ew zıman lı xwe xe, geş bıbe û jı tehlukeya mırınê bıfılıte.
Heta ku Özgür Gündem û Özgür Politikaya bı zımanê tırki werın weşandınê wê sıberoja ronak a Azadiya Welat a bı zımanê kurdi tune be। Heta ku Dema Nû bı kurdi û tırki were weşandın, xwendevanên ku jı kurdi baştır bı tırki dıkarın bıxweynın, wê beşa kurdi nexweynın.
-Her nıvisa ku bı zımanê tırki ku xitabê Kurdan dıke, dı pratikê da dıbe xençereki, ku zımanê Kurdan pariki di ji dıbıre.
-Wergerandına berhemên edebi yên kurdi lı ser zımanê tırki û her wusa afırandına bı zımanê tırki xızmeta zımanê tırki dıke, zımanê tırki lı ber dılê Kurdan xweş dıke, dıvê ku Kurd dev jı vi kari berdın. Ku bı rasti ji nıviskarên zımanê kurdi dıxwazın berhemên wan bı kurdi were xwendın û hejmara xwendevanên Kurd ji, bere bere zêde bıbe, hıngê dıvê bı sebr, metodik û bı ısrar lı ser nıvisandına kurdi bıminın.Weşanxanên Kurdan dıvê tenê bı weşandına bı berhemên bı zımanê kurdi mıjûl bıbın.
-Dıvê kovara Kurmanci û kovara Wate ya zazaki her sal xelata edebiyata kurdi bı van her du zaravan bıdın. Dıvê Enstitu ê saziyên Kurdan xwe bıdın ber vi bari. Berhemên ku wê werın xelat kırın, dıvê werın wergerandına ser zımanê ingılizi û zımanên dın yên Ewrupi (ne tırki)
İnternet ku sınoran (her wusa jı alikê va, “sınorên” ku işgalkaran lı Kurdıstanê ji danine) jı holê radıke, imkan û sıûdeki mezın dıde mılet û zımanê kurdi। Dinamizma zımanê kurdi dı nav malperên Kurdên bakûrda her ku dıçe geştır dıbe. Her wusa em dıkarın malperên kurdi ên Kurdên perçên di yên welatê xwe, yên ku bı alfaba latini ji bışopinın. Malperên bı kurdi û tırki weşanê dıkın dıvê dev jı zımanê tırki berdın.
Malesef hê ji Kurdên Soran û her wusa hukumeta başûrê Kurdıstanê, dı pırsa qebûlkırına alfabeya kurdiya latini û dı heremen Kurmanciaxêf da perwerdeya bı zaravayê kurmanci, ne xwedi niyeteki pozitif ın। Lı başûr lı hımberê zaravayê Kurmanci, zaravayê Sorani tê ferzkırın। Ew naxwazın bıbinın ku ev bê adeleti ye û her wusa dı nav van şertên zehmet ên nıha da, qedera zaravayê Kurmanciya bakûr, bı statuya zıman a heremên Kurmanci yên başûr va gırêdayi ye û mıfta vê qederê ji qebûlkırına alfaba kurdi ya latini ye. Wan dıkarıbû jı bo zaravayê Zazaki ji gelek imkanan peyda bıkırana.
Kurdên bakûr dıvê hassasiyeta xwe ya jı bo kurmanciya başûr û alfaba kurdi ya latini, bı dengeki gurr, daimi û koordineyi eşkere bıkın.
Dı warê perwerdeyê da:
Dıvê ku Kurd daxwazên xwe yên jı bo perwerdeya bı zımanê kurdi bı awayeki daimi û xwırttır eşkere bıkın. Lêbelê tıştên ku Kurd jı nıha va, dıkarın ew bı xwe bıkın, dıvê bı lez bıkın:
- Dıvê em alfaba kurdi rehettır bıkın, tu qezenc û mane tê da tune ku em eyni işaretê (herfê) 2 car nişan dıkın da ku 2 dengên cuda derinın. Lı ba Tırkan ev sergêji tune ye, çıma dıvê lı ba me hebe? Dıvê “ ı ” û “ i ” be, ne “ i ” û “ î ”.
- Dıvê dê û bavên zarokên Kurdan û xususi ji, jı ber ku zêdetır xwenda ne û zêdetır dı nav siyasetê da ne, bav, beriya razanê her şev kıtêbên çirokên zarokan yên bı kurdi jı zarokên xwe ra bıxweynın. Dıvê ku em kıtêbên zarokan yên kurdi, yên bı resım, rengareng û sıpehi jı bo hediye, jı xwarzi, bırazi û bı awayeki gışti jı pıçûkên xızmên xwe ra bıbın.
- Dıvê em kampanya jı bo gırtına “Yatılı bölge okulları” yê ( Mektebên gırti yên dewletê, yên selexaneyên zıman û şexsiyata Kurdan ) destpêbıkın. Dı nav gundan da dıvê xelk jı bo zırarên van mekteban were şiyarkırın, da ku zarokên xwe neşinın van selexaneyan.
Belediyên ku dı destê Kurdan da ne dıvê ew bı xwe kırêş û hêlinên zarokên vekın û dıvê zımanê van kırêşan bı kurdi be. Her wusa xebatên mina kooperatif, atolye, tiyatro, muzikê û yên bı vi rengi dıvê bı kurdi bên rêvebırın û çêkırın. Lı Kurdıstanê, Tırkiyê û lı Awrupayê, jı bo avakırına mektebên şexsi yên kurdi dıvê ku Kurd lı rê û metodan bıgerın.
Dı warê siyasi da:
- Rutbeyên kadroyên hereketa kurdi ên ku bı xêra zımanê tırki hatine bı destxıstın dıvê werın pışkıvandın û were avêtınê. Ew qadro, dı politikaya asimile kırına zımanê kurdi da hevkarên dewleta Kemalist ın. Bı salana ku em Kurd çerxa zımanê tırki dızvırinın û zımanê xwe dıkujın. Siyaset kırına bı zımanê tırki, dı pratikê da bû pıştpala politikaya asimilekar a dewleta tırki. Dewleta işgalkar jı xwe karê xwe yê sıfti û gemari dıke, lê ew kesên ku xwedêgıravi jı bo heqên Kurdan xebata siyasi dıkın çıma politikaya kurdkuj a asimile kırına zımanê kurdi qebûl dıkın? Çıma dı pratikê da lı hımberê vê politikaya nıjadperest naxebıtın?
Bı vê pratika ku pıraniya Kurdên siyasetvan ên jı bakûra Kurdıstanê dıkın, ku bı tırki dıpeyvın, dıxweynın û dınıvisın, bı vi awayi ku berdewam bıbe, hıhgê dı pêvajoyek ne ewqas dûr da, em Kurd em ê bıbın yek jı "varyantên" gelê Tırk. Heta ku Kurd dev jı zımanê tırki bernedın û bı xwırti xweyi lı zımanê xwe dernekebın, lı bakûra Kurdıstanê wê tu sıberojeke ronak a hereketa milli ya Kurd tunebe, wê nıkarıbe bıbe hereketeki xwedi şexsiyet. Bı zımanê tırki ne Kurdperweri çêdıbe û ne ji merıv Kurd dımine. Bı vi aqıl û siyaseta hanê, çewa ku Laz, Çerkez û gelek mıletên pıçûk dı nav Tırkan da heliyan û wenda bûn, nıha ji Kurd bı lez û bez dıbın yek jı “versiyonên“ mıletê Tırk.
-Heta ku rêvebır, zana, ronakbir û siyasetvanên Kurd xatırê xwe jı zımanê tırki nexwazın, wê halê zımanê kurdi her ev halê kambax û xırab be û wê xırabtır ji bıbe.
-Dıvê merıv her Kurdeki jı bo axaftına bı zımanê kurdi teşwiq bıke û her wusa dıvê ku merıv her Kurdê ku jı bo fêrbûna zımanê xwe nakebe nav tu xebatê, rıswa û rûreş bıke.
- Dıvê zımanê resmi yê her dezgeh, teşkilat û saziyên Kurda bı kurdi be. Dıvê rêveber û endamên her dezge û saziyê Kurdi, baş bı axaftın, xwendın û nıvisandınê zımanê kurdi zanıbe. Jı bo yên ku nızanın, dıvê jı bo wan imkan û wextê fêrbûnê were dayin û pışti dı fêrbûnê da wê bıserkevın, hıngê dıvê bıbın endam, rêveber an ji gerilla. Ku serok, rêvebır û siyasetvanên Kurdan qedr nedın zımanê kurdi wê çaxê xelk çıma wê qedr bıde?
Siyasetvanên Kurd dıvê tenê bı zımanê kurdi xitabê xelkê Kurd bıkın. Meşrubûna axaftına bı zımanê mıleteki jı qanunên dewleta zulımkar bı hêztır e. Kurdên ku jı bo siyasetê gelek bedelên mezıntır dane dıvê jı bedala jı bo zımanê kurdi netırsın. Kurd dıvê bı axaftın, xwendın û nıvisandına kurdi, politikaya asimilasyonê protesto bıkın.
Hevpeyvinên ku wê jı bo çapemeniya Tırka û yên mıletên dın were dayin dıvê tenê bı zımanê kurdi be.
Kurd dıvê dı mehkemên dewleta zulımkar da xwe bı ısrar bı zımanê xwe bıparêzın.
Zındanên dewleta işgalkar dıvê jı bo gırtiyên siyasi yên Kurdan bıbın mektebên fêrbûn û geşkırına zımanê kurdi.
Siyaseta bı kurdi axaftın, xwendın û nıvisandın, xwedi derketın û parastına zımanê kurdi siyaseta heri radikal a kurdi ye. Ev siyaset bıvê nevê wê Kurdan ber bı daxwaza avakırına dewleteki serbıxwe va dıbe. Ki baş lı ser zımanê kurdi bıhızıre, xema bıxwe û xwe bıêşine, wê baş bıbine ku pışti 83 salên jenosida zımanê kurdi, êdi ne mumkun e ku zımanê kurdi lı kêleka zımanê tırki bıji. Pışta zımanê kurdi jı aliyê zımanê tırki va hatiye şıkandın û per û baskên zımanê kurdi hatıne jêkırın. Tenê dema ku lı bakûrê Kurdıstanê Kurd bıbın dewlet û iqtidara zımanê kurdi ava bıkın wê tenê hıngê zımanê kurdi jı tehlûka mırınê bıfılıte û wê bıbe zımaneki hetahetayi. Lê belê ev iqdidara zımanê kurdi, tenê dema ku em kurdiya xwe nıha bıparêzın û geş bıkın mumkun e.
Dı nav xelkê da hebûn û serdestiya zımanê kurdi wê deriyê iqdidara siyasi ya Kurdi veke. Dıvê em jı mesuliyet û barê xwe yê iroj nerevın. Ku em nıkarıbın kurdiya heyi bıparêzın û geştır bıkın, hıngê hemû iddiayên me yên jı bo statuyeki siyasi yên Kurdan û Kurdıstanê wê bê bıngeh bımine. Ku zımanê Kurdi dı nav xelkê da bû zımaneki % 5 û bere bere mır, hıngê her tıştê me ji bı pê ra wê bımıre. Lewra Kurdbûneki bı zımanê tırki jı xwe Kurdbûneki kulek e û wê nıkare tenê nesleki ji ber xwe bıde. Dıvê em jı birnekın, tenê em bı zımanê kurdi dıkarın bı bırayên xwe yên jı perçên dın ên Kurdıstanê ra bıdın û bıstinın û xwe jı yek mıleti bıhesıbinın.
Dı warê cıvati û abori da:
Her Kurdê ku lı ser zımanê xwe da hassas e û bı istiqrar kurdi bıkartine, dıkare wek zembereka sıetê bıxebıte. Çewa ku zemberek hemû çerxên sıetê dıde xebıtandınê, ew Kurd ji, bı dan û sıtendınên xwe, lı der dora xwe dıkare ew Kurdên ku bı kurdi dızanın, lê belê pê napeyvın, bıde hereket kırınê û disa ruh bıde kurdiya wan a sar û tevıziyayi.
-Dıvê em bı zanebûn û ısrar bıbın muşteriyên wan esnafên ku bı kurdi dıdın û dıstinın.
Belediyeyên ku dı destê partiyên Kurdan da ne, dıvê xızmetê bı zımanê kurdi bıdın xelkê her wusa jı bo her karker û memûrê ku wê nû bıgrın û tayin bıkın, dıvê jı wan diplome ya baş zanina zımanê kurdi (axaftın, xwendın û nıvisandın) bıxwazın. Bı vi awayê baş bı kurdi zanin dê dı nav Kurdan da bıbe sedama peyda kırına kar.
Her Kurdek ku dıxwaze lı zımanê xwe vegere, bê guman dıvê jı ciki destpêke. Despêk çewa ku jı bo gelek tıştan, jı bo zımanê me ji dıbe ku zehmet be. Jı bo sıberoja mılet û welatê me dıvê em jı vê despêka piroz netırsın. Jı aliyê di va, ew Kurdên ku jı bakûra Kurdıstanê ne û ku iroj bı kurdi dıxweynın û dınıvisın, %99 ê wan, bı xwe bı xwe vi tışti fêrbûne. Wexta zımanê me geş û zındi be, ew çax, çewa ku Kamuran Bedırxanê nemır gotiye "Mıleteki dil ko zımanê xwe wında nekırıye, wek gırtiyeke ko mıfta zındana xwe bı xwe re hılaniye"। Dıvê her Kurdeki bıbe xwediyê vê mıfta piroz.
Ew kurdên ku zımanê xwe jı bir kırıne, karê wan zehmettır e, kesên wusa bê guman dıvê zêdetır bıxebıtın û hewl bıdın xwe da ku zımanê xwe fêrbıbın। Dema ku merıv bıxwaze hinbûna zımanê kurdi ne zehmet e. Lı vır, lı Awrupa, bı sedan kes jı xelkên van deran, fêri zımanê kurdi bûne. Dıvê em nımuneyên baş yên van kesan derinın pêş.
Jı bo me Kurdan pırsa zımanê me dıvê ku herdem aktuel be. Kurd iroj tenê bı zımanê xwe, wek mıleteki cuda xwıya dıkın. Ol û rengê me û ên mıletên serdest ango Tırk, Farıs û Ereb weki hevdû ne, cudatiya me ya berbıçav tenê zımanê me ye. Ku em dı rastiyê da ji dıxwazın wek mıleteki xweser û cuda bıminın, dıvê ku em zımanê xwe bıparêzın, bı kurdi bıdın û bıstinın û bı kurdi bıxweynın û bınıvisinın. Ku bı rasti ji em politikaya nıjatperesta asimilekar a dewlata Tırkan qebûl nakın, dıvê vê qebûlnekırına xwe, dı pratikê da nişan bıdın. Kurd dema ku dı pratikê da bı kurdi bıdın û bıstinın û bı kurdi bıxweynın û bınıvisinın, ew çax dıkarın ku bêjın " em politikaya asimile kırına zımanê kurdi qebûl nakın û nerazibûn û dıjberiya xwe, vayê bı vi awayi , bı kurdi axaftın û bı kurdi xwendın û nıvisandınê eşkere dıkın"
Hın tıştên ku merıv dı derdora xwe da, bı rıheti dıkare bıke hene. Ez çend nımuneyan bıdım:
Dema ku em 3-4 Kurd lı ciyeki jı xwe ra runıştıne û em jı xwe ra sohbetê dıkın, dema ku yek kes jı me baş bı kurdi nızanıbe, an ji qet nızanıbe, hıngê "jı bo xatırê" wi kesi em tev, dev jı zımanê kurdi berdıdın û dest bı axaftına tırki dıkın. Gelo em çıma vi "xatıri" jı bo zımanê xweyê ku bın tehdida wundabûnê da ye, nakın? Her wusa çıma em dı pratikê da alikariya wi Kurdê ku baş bı zımanê xwe nızane nakın?
Dema ku ew kesên ku bı kurdi dızanın bı hev ra Kurdi bıpeyvin; hıngê wê gohê wi kurdê ku baş bı kurdi nızane ji germ bıbe, sohbeta me jı bo wi wê bıbe "dersa" zımanê kurdi. Her wusa jı ber ku ew bı kurdiya xwe ya kêm nıkarıbû baş beşdarê sohbetê bıke, ewê hındek ber xwe bıkebe û wê bıkebe nav xebata baştır fêrbûna zımanê kurdi. Dıvê merıv vê prensibê lı ba Tırkan û lı ba kesên jı mıletên di ji pêk bine, lı ba wan ji bı Kurdan ra bı kurdi bıpeyve. Dıvê em dostantiya wan kesên ku xwe wek dostê mıletê me nişan dıdın imtihan bıkın, ka gelo çend gotın û cumleyên bı vi zımanê bındest û mazlûm dızanın?
Dema ku merıv jı mecbûri dı malpereki Kurdan da nıvisa keseki bı zımanê tırki dıxweyne, (dıbe ku ev nıvisa nas û dosteki merıv be ji) ku merıv bıxwaze jê ra mesajeki bınivisine, an ji fıkrên xwe lı ser wê meselê bêje, dıvê merıv vi tışti bı zımanê kurdi çêke. Bı vi awayê meriv alikariya wi Kurdi dıke da ku zımanê xwe baştır fêrbıbe. Ew ê jı meraqê rûnê û nıvisa merıv a bı kurdi bıxweyne. Dıvê em jı bir nekın ku, dı warê xwendın û nıvisandına kurdi da her dem hın kes alikaria hın kesên dın kırıne. Dıvê em ji, jı vê xızmeta jı bo zımanê xwe texsir nekın.
Her wusa disa dıvê em ji bir nekın ku çiroka destpêkırına zımanê kurdi a her Kurdeki heye. Her kes dı wexteki da, jı ciyeki va dest bı xwendın û nıvisandına zımanê kurdi kıri ye. Tu tışt ne bı ehlê ilahi çêbû ye û ne ji, jı ber ku ew kes bı aqıltır û jirtır bûne çêbû ye. Her kes jı aliyê xwe va hındek xebıti ye û bı vi awayi qezancê lı zımanê kurdi û lı xwe kıri ye. Dıvê ku merıv dı şexsê xwe da karıbe hımberê vê politikaya kurdkuj mucadele bıke û ne be hevkarê politika ya asimilasyona dewletê.
Serhad Bapir
18/10/2007
* Têbıni: Ev nıvis berê bı sernavê "Aqılê Me Em Anin Vır", wek sê beş, dı malpera Amida Kurd'ê da, hate weşandınê:
http://www.amidakurd.com/kevin/modulesb92a.html?name=Niviskar&op=viewarticle&artid=649
Ez nıha beşa dıduyan ya vê nıvisê dı bloga xwe da dıweşinım.
Aqılê Me Me Ani Vır 1
Aqılê Me, Me Ani Vır, Dıvê Ku Kurd Wêrek Û Radikal Bın *1
Em pê dızanın ku dı derbarê Kurdan da, politikaya asimilasyona zımanê kurdi yek jı politikayên sereke yê dewleta Tırkan e. Yek jı sedemên heri mezın a ısrara dewletê dı politikaya inkar û imha da yê ji, jı xwe dı ser meseleya zıman da ye. Dewleta Tırka nıha êdi berhema xebata xwe ya tahripkar a 80 salan hıldıde: Kurd bı lez û bez dı warê zıman da asimile dıbın û zımanê kurdi ketiye taya mırınê! Yani dewleta koledar dıfıkıre ku vayê zımanê kurdi lı bakûrê Kurdıstanê û lı Tırkiyê dê bımıre, nexwe nıha ez çıma dev jı vê politikaya xwe ya zıman û mıletkuj berdım? Yani dıbê ku, çıma pışti 80 salan nıha ez bı awayeki resmi Kurdan wek mılet nasbıkım û imkan bıdım wan, da ku disa vegerın ser zımanê kurdi? Dewleta Tırka jı xwe bawer e ku pırsa mılet û zımanê kurdi bı vi awayê 10, 20 û 30 salên dın ji bıbe, heta ku zımanê kurdi bı awayê gışti pûç bıke û hıngê wê Kurdên tırkizıman ji bere bere bıke “Tırkoxlitırk”. Bê guman her tışt wê lı gor daxwaz û xewnên dewleta işgalkar nemeşe û her tışt ne dı bın tesir û qontrola wê da ye. Kurd ku bıxwazın dıkarın lı zımanê xwe xweyi derkebın û van xewn û xeyalan lı dewleta zulımkar bıkın kabûs.
Jı ber ku lı bakûrê Kurdıstanê da, dı derbarê daxwaza serbesti, perwerde, xwendın û nıvisandına bı zımanê kurdi, bı siyaseta welatparêziya Kurd va hatiye gırêdan, dıvê mecbûri em behsa vê kategoriya Kurdan bıkın. Lı anagorê neticeyên hılbıjartınên ne demokratik ên ku lı Tırkiyê û lı bakûrê Kurdıstanê dıbın, dı nav temamiya mıletê Kurd da nisbeta wan kesên ku xwedi daxwaza heq û serbestiya mıletê Kurd ın, dıbe ku dı navbera % 20- 25 an da be. Yani jı % 75 ê mıletê Kurd jı ber gelek sedeman hê bı awayeki zelal daxwaza heqê Kurdan nake. Dı vê kategoriyê da beşeki pıçûk êdi eslê xwe inkar dıke û tercih û menfeatê xwe bı aweyê gışti dı Tırkbûnê da dıbine.
Pıraniya hêzên ku behsa heqên Kurdan dıkın, xwe dı yelpaza siyaseta çep da dıbinın. Yani daxwaza heq û serbestiya Kurdan bı fıkr û ideolojiyên komunist, sosyalist û bı awayê gışti bı çepiti, her wusa bı zımanê tırki tê xwestın û eşkere kırın. Kesên liberal, demokrat, muhafazakar û dindar ku pıraniya cıvata Kurdan nın, jı ber ku jı ideolojiyên çep dûr ın û her wusa beşek jı wan ji bı zımanê tırki nızanın, bıvê nevê lı hımber heq û serbestiya Kurdan ji ne hewqa germ ın. Dı vê beşa cıvata Kurdan da, dı van salên paşi da hın lepıtandınên pıçûk xwıya dıkın. Dıvê pırsa zımanê kurdi bıbe pırsa hemû beşên cıvata Kurdi. Ku ev nebe, tenê aliyeki cıvata Kurdan, ew aliyê ku bı salan e ku qûtê xweyê siyasi û ideolojiki jı ımbara zımanê çepê Tırk dıxwe û nıha ku pırani ya wan bûne Kurdên tırkizıman, wê tu cari nıkarıbın barê parastına zımanê kurdi hılgırın ser xwe.
Kurdan lı hımberê dewleta zulımkar û zımanê wê, zımanê kurdi nekır bıngeha doza xwe. Tırk bı zımanê xwe û her wusa ji Kurd bı zımanê xwe ne bûn du ali. Meşrubûna doza Kurdan wek mılet, jı cuda bûna me ya jı mıletê Tırk tê, nişana heri berbıçav a vê cuda bûna me ji tenê zımanê me ye. Ku zımanê me çû, hıngê tu meşrubûna vê dozê ji namine. Ku Kurd bı aweyeki gışti zımanê xwe wenda bıkın, êdi wê tu hêz tune be ku Kurdan disa lı zımanê wan vegerine. Dı dema nıha da, ku Kurd hewqa bedelên mezın jı bo doza xwe dıdın, dema ku jı bo zımanê xwe xemsar û bê alaqe ne, dı sıberojan da, dema ku bı temami wek mılet asimile bıbın (Hebûna çend sed hezar kurdizımanan wê nıkarıbe tesireki xwırt lı hemû Kurdan bıke), êdi qetliamên ku dı avakırına dewleta kemalist da hatıne kırın, wêrankırına bı hezaran gundan, kuştın, gırtın û hovitiya ku lı me kırıne û hê ji dıkın wê bıbe çiroka dema berê û jı bo xatırê vê çiroka dema berê wê Kurd nıkarıbın vegerın lı ser zımanê xwe. Çı bıbe, wê nıha bıbe: Yan erê ye û yan ji nerê ye. Qedera zımanê me dı destê me da ye: Ku em bıvên wê bıji, ku em nevên, wê vemıre û bımre.
Feleketa mezın a ku hatiye serê zımanê kurdi ev e: Pıraniya wan hêz û kesên ku jı bo heq û serbestiya mıletê Kurd ketıne rê, xwedi iddia ne û dıbêjın ku xebatê dıkın dev jı zımanê kurdi berda ne. Ew bı zımanê tırki xwe ifade dıkın, kar û xebatên xwe bı zımanê tırki rêvedıbın. Ew bı dehan sala ne ku dı nav hereketa milli ya kurdi da ne, lê belê ew bı zımanê xwe napeyvın. Tırki vêca bûye zımanê wan, jı ber ku ew bı tırki dıhızırın ew nêzi kultura tırki û dûrê kultura kurdi ne.
Lı kêleka vê kategoriya welatparêzên tırkizıman, kategoriyekê mezın ê Kurdan heye ku ew bı xwe jı ber jiyana gunditıyê, feqirti an ji jiyaneki gırti û muhafazakar, ew bı kurdi dıpeyvın an ji hê hini zımanê tırki ne bû ne. Kesên pir û kal ji dıkebın nav vê kategoriyê.
Nıha pıraniya Kurdên ku jı 20 sali mezıntır ın bı kurdi dızanın, lê belê xeyni wan kesên ku jı ber gelek sedeman hê hini zımanê tırki nebûne, kêm kes bı zanebûn bı zımanê kurdi dıpeyve. ( Dı warê axaftına zımanê kurdi da, xeta Qoser – Şemdinan jı gelek heremên dın çêtır e.) Yani hıjmara wan kesên ku dıbêjın “dewleta Tırka zımanê mın yasax kıri ye û dıxwaze bı mın, bı zarokên mın bıde jıbirkırınê, dıxwaze zımanê mın bıkuje û paşê ji mın bıke Tırk, ev zulm e û ez ji vê zulmê qebûl nakım, ez ê zımanê xwe û her wusa ji Kurdbûna xwe bı zanebûn û rık bıparêzım” gelek kêm e.
Lı bajar û qesebeyên Kurdıstanê da û her wusa lı hın gundan da ji, Kurd bı tırkiyeki wusa dıpeyvın ku nagıhije % 20 ê kapasiteya zanina wan a heyi, ya bı zımanê kurdi. Tırkiya gelek kesan dışıbe weki kesên kêmaqılên Tırk. Her vê çendê ji disa terciha xwe dı zımanê tırki da dıkın. Wan jı xwe ra dı zımanê tırki da modernitiyeke sexte peyda kırıne. Ev tışt jı bo jınan ji wusa ye û dıbe ku hê ji zêdetır be, lewra jına nexwenda an ji kêmxwenda, a ku dı cıvata Kurdan da bındestê mêrê xwe, bav, zarok û xızmê xwe ye, bawer dıke qê, dema ku bı tırki zanıbe û bı tırki xeber bıde wê dı cıvatê da statuya wê baştır bıbe. Xelk wek zımanê gundiyan, ehmeq û nezanan lı zımanê kurdi dınhêrın. Ku qimet û itibara zımanê kurdi lı ba kesên ku dı cıvata Kurdan da bı tesir ın, xwenda û siyasetvan nın hebû ya, hıngê wê xelk ji bı vi çavi lı zımanê xwe nenêrta.
Lı ser zımanê kurdi merıv dıkare behsa teoriya mêzin an ji teraziyekê bıke: Zımanê keseki bı kurdi ye, lê belê lı aliyê dın ê mêzinê da, her ku dıçe gıraniya zımanê tırki zêde dıbe, pışti demeki êdi aliyê zımanê kurdi bılınd dıbe (sıvık xwıya dıke) û bı vi awayi ica serdestiya zımanê tırki jı bo wi kesi destpêdıke. Bı vê serdestiyê ra , êdi zımanê tırki lı ser wi bı temami hukm dıke. Yani berê, ku lı kêleka kurdiya xwe, kêm caran, wexta hewce dıbû bı tırki xeber dıda, lê nıha êdi lı kêleka wê tırkiya kulek, ci jı bo zımanê kurdi namine. Lı ba wi kesi êdi zanina xezineya gotınên kurdi, çirok, serpêhati, gotınên pêşiyan an ji sıtran hewqa muhim xwıya nakın. Dı dema modern da, hın tıştan cara pêşi bı zımanê tırki hinbûye, em bêjın ku, wê tu car nefıkıre êdi sala jı dayikbûna xwe an ji hejmara telefona xwe bı kurdi jı yeki ra bêje.
Nıha ku êdi zımanê tırki wek şêrpençê ketiye nav laşê zımanê kurdi, kurdi dıhêre û dıkuje, dıvê jı vê meselê ra rê û çare yên bı lez werın ditın, lewra ku ev nesilê ku bı kurdi zane lê bı kurdi napeyve, ku lı zımanê xwe venegere, hıngê neslên tên wê yekser jı kurdi bêpar bıminın û bı awayeki gışti wê nıkarıbın jı nû va zımanê kurdi fêr bıbın û kurdi bıkın zımanê sereke yê jiyana xwe.
En hındık ev 20 salın ku hın ronakbir û nıviskarên Kurd, jı me ra behsa felaketa ku dıhat dıkırın. Siyasetvanên Kurdan ên xwedi hêz qet guh nedan wan û her wusa wan bı neteweperesti û bı tıştên beradayi va mıjûbûnê sûcdar kırın. Dı çêbûna vê manzaraya zımanê kurdi da mesuliyeta gelek mezın ên parti û teşkilatên Kurdan heye. Dewleta işgalkar jı xwe karê xwe yê zımankuj û mıletkuj dıke, ew dıjmınê me ye û me jê ne lome ye, lê dı vê hovitiyê da siyasetvanên Kurdan çıqas alikariya dıjmın kırın, dıvê ev were munaqaşekırın û çareyeki jê ra were ditın.
Dı siyaseta zıman da dıvê prensipa me ev be: Bı çı awayi dıbe bıla bıbe dıvê em kurdiya nıha heyi bıparêzın. Jı ber vê yekê, dıvê her kes were teşwiq kırın da ku bı kurdiya dızane bıpeyve, bınıvisine û pê siyasetê bıke. Dı warê nıvisandına kurdi da, jı xwı, dıvê tu kes iddia neke ku kurdiya wi ya heri çêtır û baştır e. Hewcedariya vi tışti ji, jı xwe tune ye. Tu kes jı me bı zımanê me yê zıkmaki neçûye mekteban. Pêşi em hinê xwendın û nıvisandına bı zımanê dewleta işgalkar bûne û paşê bı imkanên xwe, bı xwendın û nıvisandına zımanê kurdi rabûne.
Xebata lı dıji asimilasyonê ne tışteki abstrek e, ev xebat tenê dema dı pratikê da were kırın dıbe xebateki ciddi. Dıvê her Kurdeki dı pırsa zıman da, xwe berpırsiyar bıbine. Dıvê em hemu hêz û dinamikên xwe seferber bıkın, da ku rê lı ber vemırin û mırına zımanê kurdi bıgrın. Lı hımberê dıjmınên me çekê me yê heri gıran zımanê me ye. Dı dema me da şoreşgeriya heri baş ji ev e. Bê guman jı bo bı destxıstına heqên Kurdan, jı bo serbestiya Kurdıstanê dıvê teşkilat û partiyên Kurdan û xebatên politik ji hebın, le dıvê ev parti û rêxıstın bı zımanê kurdi xebatên xwe bıkın.
Siyasetvan û nıviskarên ku bı kurdi dıpeyvın û dınıvisinın dıvê xwe jı komplesên ku jı Tırkan hinbûne bıparêzın. “Standart” kırına zımanê kurdi û ditınên weki “kurdiya xwerû û paqış” jı bo me felaketê tinın. Kurdiya bı gotınên sorani, farısi û yên nûçêkıri dagırti, dı nav xelkê da refleksên zımanê kurdi dıde şıkênandınê, jı ber ku xelk bı van gotınan nızanın, dıbên qê êdi kurdiya wan têra wan nake, da ku xwe ifade bıkın û gavek di ji, jı zımanê kurdi dûr dıkebın. Dıvê hedefa me avakırına eliteki Kurd ku hejmara wan pışti deh salan pır pır wê bıgıhije 20-25 hezar kesi nin be. Ku bı rasti ji em mıleteki lı bakurê welatê xwe da û lı Tırkiyê, ku hejmara wan derdorê 20-25 milyon kesi ne, dıvê em jı bo selameta kurdiya hewqas kesan serê xwe bıêşinın. Ku em karıbın kurdiya heyi dı nav xelkê da bıparêzın, hıngê ev kurdi têra me û sertêra me ji dıke da ku em wek mılet, xwedi zımaneki serbıxwe, jı ciranên xwe cıhê bın û bı vê kurdi ya xwe bıgıhijın hemû mırazên xwe. Dı kurdi da hebûna hın gotınên erebi û farısi jı bo me dıvê nebe problem, jı xwe ew bûne malê zımanê me ji. Heta jı me tê dıvê ku em kurdiya xwe jı gotınên tırki bıparêzın, lê ku em mecbûr bıminın dıvê dı kurdiya xwe da wan gotınan ji bı kar binın.
Parastın û geşkırına zımanê kurdi lı ser pışta her Kurdê welatperwer bar e, dıvê ku em jı vi bari nerevın. Dıvê bı karanina zımanê tırki, em alikariya politikaya dewleta zulımkar nekın, jı bo plan û projeyên wan ên asimile kırına Kurdan nebın kobay. Dema Kurd bı tırki dıpeyvın, serketına politikaya diktator a Tırkan ispat dıkın, dılê dıjmınê xwe şa dıkın. Lê dema bı kurdi dıpeyvın, dıxweynın û dınıvisinın, hıngê iflasa politikaya wendakırına Kurdan û Kurdıstanê a dewleta Tırka eşkere dıkın û wek mılet jı xwe ra sıberojeki ronak garanti dıkın. Tenê dema ku me zımanê xwe parast, hıngê em ê wek mılet, jı hev nekevın,nerızın û wenda nebın.
Her zımaneki lı ser coxrafyaki belav dıbe û tê axaftın. Her xelkê ku xwedi zımaneki ye, cografya zımanê xwe ji bı vi awayi avakıri ye. Ku cografya zımanê kurdi xwıya neke an ji tunebe, êdi hebûna Kurdıstanê nayê tu maneyi. Malesef bakûrê Kurdıstanê dı warê zıman da bere bere dıbe berdewamiya Tırkiyê. Dı mesela parastına zımanê xwe da Kurd pır sıst û her wusa bê daxwaz ın. Ev tışt jı bo Kurdên jı bakûr ku lı Awrupayê dıjin ji wusa ye. Tu xebat û enerjiya Kurdan a bı hêz xuya nake da ku merıv pê bawer bıke ku, ê zımanê kurdi jı vê taya mırınê bıfılıte.
Dıvê ronakbir, siyasetvan û rêveberên teşkilat û saziyên Kurdan yên jı bakûr qerarên wêrek û radiqal bıstinın û bı cıh binın. Kurd ku bı rasti ji dıxwazın wek mıleteki cuda bıjin, zımanê xwe bıparêzın, bıgıhijın serbestiya xwe û sıberoja xwe têxın nav garantiyê, hıngê dıvê ku kêrê lı bırinê bıxın:
Serhad Bapir
18/10/2007
* Têbıni: Ev nıvis berê bı sernavê "Aqılê Me Em Anin Vır", wek sê beş, dı malpera Amida Kurd'ê da, hate weşandınê:
http://www.amidakurd.com/kevin/modulesb92a.html?name=Niviskar&op=viewarticle&artid=649
Ez nıha beşa yekê ya vê nıvisê dı bloga xwe da dıweşinım.
Em pê dızanın ku dı derbarê Kurdan da, politikaya asimilasyona zımanê kurdi yek jı politikayên sereke yê dewleta Tırkan e. Yek jı sedemên heri mezın a ısrara dewletê dı politikaya inkar û imha da yê ji, jı xwe dı ser meseleya zıman da ye. Dewleta Tırka nıha êdi berhema xebata xwe ya tahripkar a 80 salan hıldıde: Kurd bı lez û bez dı warê zıman da asimile dıbın û zımanê kurdi ketiye taya mırınê! Yani dewleta koledar dıfıkıre ku vayê zımanê kurdi lı bakûrê Kurdıstanê û lı Tırkiyê dê bımıre, nexwe nıha ez çıma dev jı vê politikaya xwe ya zıman û mıletkuj berdım? Yani dıbê ku, çıma pışti 80 salan nıha ez bı awayeki resmi Kurdan wek mılet nasbıkım û imkan bıdım wan, da ku disa vegerın ser zımanê kurdi? Dewleta Tırka jı xwe bawer e ku pırsa mılet û zımanê kurdi bı vi awayê 10, 20 û 30 salên dın ji bıbe, heta ku zımanê kurdi bı awayê gışti pûç bıke û hıngê wê Kurdên tırkizıman ji bere bere bıke “Tırkoxlitırk”. Bê guman her tışt wê lı gor daxwaz û xewnên dewleta işgalkar nemeşe û her tışt ne dı bın tesir û qontrola wê da ye. Kurd ku bıxwazın dıkarın lı zımanê xwe xweyi derkebın û van xewn û xeyalan lı dewleta zulımkar bıkın kabûs.
Jı ber ku lı bakûrê Kurdıstanê da, dı derbarê daxwaza serbesti, perwerde, xwendın û nıvisandına bı zımanê kurdi, bı siyaseta welatparêziya Kurd va hatiye gırêdan, dıvê mecbûri em behsa vê kategoriya Kurdan bıkın. Lı anagorê neticeyên hılbıjartınên ne demokratik ên ku lı Tırkiyê û lı bakûrê Kurdıstanê dıbın, dı nav temamiya mıletê Kurd da nisbeta wan kesên ku xwedi daxwaza heq û serbestiya mıletê Kurd ın, dıbe ku dı navbera % 20- 25 an da be. Yani jı % 75 ê mıletê Kurd jı ber gelek sedeman hê bı awayeki zelal daxwaza heqê Kurdan nake. Dı vê kategoriyê da beşeki pıçûk êdi eslê xwe inkar dıke û tercih û menfeatê xwe bı aweyê gışti dı Tırkbûnê da dıbine.
Pıraniya hêzên ku behsa heqên Kurdan dıkın, xwe dı yelpaza siyaseta çep da dıbinın. Yani daxwaza heq û serbestiya Kurdan bı fıkr û ideolojiyên komunist, sosyalist û bı awayê gışti bı çepiti, her wusa bı zımanê tırki tê xwestın û eşkere kırın. Kesên liberal, demokrat, muhafazakar û dindar ku pıraniya cıvata Kurdan nın, jı ber ku jı ideolojiyên çep dûr ın û her wusa beşek jı wan ji bı zımanê tırki nızanın, bıvê nevê lı hımber heq û serbestiya Kurdan ji ne hewqa germ ın. Dı vê beşa cıvata Kurdan da, dı van salên paşi da hın lepıtandınên pıçûk xwıya dıkın. Dıvê pırsa zımanê kurdi bıbe pırsa hemû beşên cıvata Kurdi. Ku ev nebe, tenê aliyeki cıvata Kurdan, ew aliyê ku bı salan e ku qûtê xweyê siyasi û ideolojiki jı ımbara zımanê çepê Tırk dıxwe û nıha ku pırani ya wan bûne Kurdên tırkizıman, wê tu cari nıkarıbın barê parastına zımanê kurdi hılgırın ser xwe.
Kurdan lı hımberê dewleta zulımkar û zımanê wê, zımanê kurdi nekır bıngeha doza xwe. Tırk bı zımanê xwe û her wusa ji Kurd bı zımanê xwe ne bûn du ali. Meşrubûna doza Kurdan wek mılet, jı cuda bûna me ya jı mıletê Tırk tê, nişana heri berbıçav a vê cuda bûna me ji tenê zımanê me ye. Ku zımanê me çû, hıngê tu meşrubûna vê dozê ji namine. Ku Kurd bı aweyeki gışti zımanê xwe wenda bıkın, êdi wê tu hêz tune be ku Kurdan disa lı zımanê wan vegerine. Dı dema nıha da, ku Kurd hewqa bedelên mezın jı bo doza xwe dıdın, dema ku jı bo zımanê xwe xemsar û bê alaqe ne, dı sıberojan da, dema ku bı temami wek mılet asimile bıbın (Hebûna çend sed hezar kurdizımanan wê nıkarıbe tesireki xwırt lı hemû Kurdan bıke), êdi qetliamên ku dı avakırına dewleta kemalist da hatıne kırın, wêrankırına bı hezaran gundan, kuştın, gırtın û hovitiya ku lı me kırıne û hê ji dıkın wê bıbe çiroka dema berê û jı bo xatırê vê çiroka dema berê wê Kurd nıkarıbın vegerın lı ser zımanê xwe. Çı bıbe, wê nıha bıbe: Yan erê ye û yan ji nerê ye. Qedera zımanê me dı destê me da ye: Ku em bıvên wê bıji, ku em nevên, wê vemıre û bımre.
Feleketa mezın a ku hatiye serê zımanê kurdi ev e: Pıraniya wan hêz û kesên ku jı bo heq û serbestiya mıletê Kurd ketıne rê, xwedi iddia ne û dıbêjın ku xebatê dıkın dev jı zımanê kurdi berda ne. Ew bı zımanê tırki xwe ifade dıkın, kar û xebatên xwe bı zımanê tırki rêvedıbın. Ew bı dehan sala ne ku dı nav hereketa milli ya kurdi da ne, lê belê ew bı zımanê xwe napeyvın. Tırki vêca bûye zımanê wan, jı ber ku ew bı tırki dıhızırın ew nêzi kultura tırki û dûrê kultura kurdi ne.
Lı kêleka vê kategoriya welatparêzên tırkizıman, kategoriyekê mezın ê Kurdan heye ku ew bı xwe jı ber jiyana gunditıyê, feqirti an ji jiyaneki gırti û muhafazakar, ew bı kurdi dıpeyvın an ji hê hini zımanê tırki ne bû ne. Kesên pir û kal ji dıkebın nav vê kategoriyê.
Nıha pıraniya Kurdên ku jı 20 sali mezıntır ın bı kurdi dızanın, lê belê xeyni wan kesên ku jı ber gelek sedeman hê hini zımanê tırki nebûne, kêm kes bı zanebûn bı zımanê kurdi dıpeyve. ( Dı warê axaftına zımanê kurdi da, xeta Qoser – Şemdinan jı gelek heremên dın çêtır e.) Yani hıjmara wan kesên ku dıbêjın “dewleta Tırka zımanê mın yasax kıri ye û dıxwaze bı mın, bı zarokên mın bıde jıbirkırınê, dıxwaze zımanê mın bıkuje û paşê ji mın bıke Tırk, ev zulm e û ez ji vê zulmê qebûl nakım, ez ê zımanê xwe û her wusa ji Kurdbûna xwe bı zanebûn û rık bıparêzım” gelek kêm e.
Lı bajar û qesebeyên Kurdıstanê da û her wusa lı hın gundan da ji, Kurd bı tırkiyeki wusa dıpeyvın ku nagıhije % 20 ê kapasiteya zanina wan a heyi, ya bı zımanê kurdi. Tırkiya gelek kesan dışıbe weki kesên kêmaqılên Tırk. Her vê çendê ji disa terciha xwe dı zımanê tırki da dıkın. Wan jı xwe ra dı zımanê tırki da modernitiyeke sexte peyda kırıne. Ev tışt jı bo jınan ji wusa ye û dıbe ku hê ji zêdetır be, lewra jına nexwenda an ji kêmxwenda, a ku dı cıvata Kurdan da bındestê mêrê xwe, bav, zarok û xızmê xwe ye, bawer dıke qê, dema ku bı tırki zanıbe û bı tırki xeber bıde wê dı cıvatê da statuya wê baştır bıbe. Xelk wek zımanê gundiyan, ehmeq û nezanan lı zımanê kurdi dınhêrın. Ku qimet û itibara zımanê kurdi lı ba kesên ku dı cıvata Kurdan da bı tesir ın, xwenda û siyasetvan nın hebû ya, hıngê wê xelk ji bı vi çavi lı zımanê xwe nenêrta.
Lı ser zımanê kurdi merıv dıkare behsa teoriya mêzin an ji teraziyekê bıke: Zımanê keseki bı kurdi ye, lê belê lı aliyê dın ê mêzinê da, her ku dıçe gıraniya zımanê tırki zêde dıbe, pışti demeki êdi aliyê zımanê kurdi bılınd dıbe (sıvık xwıya dıke) û bı vi awayi ica serdestiya zımanê tırki jı bo wi kesi destpêdıke. Bı vê serdestiyê ra , êdi zımanê tırki lı ser wi bı temami hukm dıke. Yani berê, ku lı kêleka kurdiya xwe, kêm caran, wexta hewce dıbû bı tırki xeber dıda, lê nıha êdi lı kêleka wê tırkiya kulek, ci jı bo zımanê kurdi namine. Lı ba wi kesi êdi zanina xezineya gotınên kurdi, çirok, serpêhati, gotınên pêşiyan an ji sıtran hewqa muhim xwıya nakın. Dı dema modern da, hın tıştan cara pêşi bı zımanê tırki hinbûye, em bêjın ku, wê tu car nefıkıre êdi sala jı dayikbûna xwe an ji hejmara telefona xwe bı kurdi jı yeki ra bêje.
Nıha ku êdi zımanê tırki wek şêrpençê ketiye nav laşê zımanê kurdi, kurdi dıhêre û dıkuje, dıvê jı vê meselê ra rê û çare yên bı lez werın ditın, lewra ku ev nesilê ku bı kurdi zane lê bı kurdi napeyve, ku lı zımanê xwe venegere, hıngê neslên tên wê yekser jı kurdi bêpar bıminın û bı awayeki gışti wê nıkarıbın jı nû va zımanê kurdi fêr bıbın û kurdi bıkın zımanê sereke yê jiyana xwe.
En hındık ev 20 salın ku hın ronakbir û nıviskarên Kurd, jı me ra behsa felaketa ku dıhat dıkırın. Siyasetvanên Kurdan ên xwedi hêz qet guh nedan wan û her wusa wan bı neteweperesti û bı tıştên beradayi va mıjûbûnê sûcdar kırın. Dı çêbûna vê manzaraya zımanê kurdi da mesuliyeta gelek mezın ên parti û teşkilatên Kurdan heye. Dewleta işgalkar jı xwe karê xwe yê zımankuj û mıletkuj dıke, ew dıjmınê me ye û me jê ne lome ye, lê dı vê hovitiyê da siyasetvanên Kurdan çıqas alikariya dıjmın kırın, dıvê ev were munaqaşekırın û çareyeki jê ra were ditın.
Dı siyaseta zıman da dıvê prensipa me ev be: Bı çı awayi dıbe bıla bıbe dıvê em kurdiya nıha heyi bıparêzın. Jı ber vê yekê, dıvê her kes were teşwiq kırın da ku bı kurdiya dızane bıpeyve, bınıvisine û pê siyasetê bıke. Dı warê nıvisandına kurdi da, jı xwı, dıvê tu kes iddia neke ku kurdiya wi ya heri çêtır û baştır e. Hewcedariya vi tışti ji, jı xwe tune ye. Tu kes jı me bı zımanê me yê zıkmaki neçûye mekteban. Pêşi em hinê xwendın û nıvisandına bı zımanê dewleta işgalkar bûne û paşê bı imkanên xwe, bı xwendın û nıvisandına zımanê kurdi rabûne.
Xebata lı dıji asimilasyonê ne tışteki abstrek e, ev xebat tenê dema dı pratikê da were kırın dıbe xebateki ciddi. Dıvê her Kurdeki dı pırsa zıman da, xwe berpırsiyar bıbine. Dıvê em hemu hêz û dinamikên xwe seferber bıkın, da ku rê lı ber vemırin û mırına zımanê kurdi bıgrın. Lı hımberê dıjmınên me çekê me yê heri gıran zımanê me ye. Dı dema me da şoreşgeriya heri baş ji ev e. Bê guman jı bo bı destxıstına heqên Kurdan, jı bo serbestiya Kurdıstanê dıvê teşkilat û partiyên Kurdan û xebatên politik ji hebın, le dıvê ev parti û rêxıstın bı zımanê kurdi xebatên xwe bıkın.
Siyasetvan û nıviskarên ku bı kurdi dıpeyvın û dınıvisinın dıvê xwe jı komplesên ku jı Tırkan hinbûne bıparêzın. “Standart” kırına zımanê kurdi û ditınên weki “kurdiya xwerû û paqış” jı bo me felaketê tinın. Kurdiya bı gotınên sorani, farısi û yên nûçêkıri dagırti, dı nav xelkê da refleksên zımanê kurdi dıde şıkênandınê, jı ber ku xelk bı van gotınan nızanın, dıbên qê êdi kurdiya wan têra wan nake, da ku xwe ifade bıkın û gavek di ji, jı zımanê kurdi dûr dıkebın. Dıvê hedefa me avakırına eliteki Kurd ku hejmara wan pışti deh salan pır pır wê bıgıhije 20-25 hezar kesi nin be. Ku bı rasti ji em mıleteki lı bakurê welatê xwe da û lı Tırkiyê, ku hejmara wan derdorê 20-25 milyon kesi ne, dıvê em jı bo selameta kurdiya hewqas kesan serê xwe bıêşinın. Ku em karıbın kurdiya heyi dı nav xelkê da bıparêzın, hıngê ev kurdi têra me û sertêra me ji dıke da ku em wek mılet, xwedi zımaneki serbıxwe, jı ciranên xwe cıhê bın û bı vê kurdi ya xwe bıgıhijın hemû mırazên xwe. Dı kurdi da hebûna hın gotınên erebi û farısi jı bo me dıvê nebe problem, jı xwe ew bûne malê zımanê me ji. Heta jı me tê dıvê ku em kurdiya xwe jı gotınên tırki bıparêzın, lê ku em mecbûr bıminın dıvê dı kurdiya xwe da wan gotınan ji bı kar binın.
Parastın û geşkırına zımanê kurdi lı ser pışta her Kurdê welatperwer bar e, dıvê ku em jı vi bari nerevın. Dıvê bı karanina zımanê tırki, em alikariya politikaya dewleta zulımkar nekın, jı bo plan û projeyên wan ên asimile kırına Kurdan nebın kobay. Dema Kurd bı tırki dıpeyvın, serketına politikaya diktator a Tırkan ispat dıkın, dılê dıjmınê xwe şa dıkın. Lê dema bı kurdi dıpeyvın, dıxweynın û dınıvisinın, hıngê iflasa politikaya wendakırına Kurdan û Kurdıstanê a dewleta Tırka eşkere dıkın û wek mılet jı xwe ra sıberojeki ronak garanti dıkın. Tenê dema ku me zımanê xwe parast, hıngê em ê wek mılet, jı hev nekevın,nerızın û wenda nebın.
Her zımaneki lı ser coxrafyaki belav dıbe û tê axaftın. Her xelkê ku xwedi zımaneki ye, cografya zımanê xwe ji bı vi awayi avakıri ye. Ku cografya zımanê kurdi xwıya neke an ji tunebe, êdi hebûna Kurdıstanê nayê tu maneyi. Malesef bakûrê Kurdıstanê dı warê zıman da bere bere dıbe berdewamiya Tırkiyê. Dı mesela parastına zımanê xwe da Kurd pır sıst û her wusa bê daxwaz ın. Ev tışt jı bo Kurdên jı bakûr ku lı Awrupayê dıjin ji wusa ye. Tu xebat û enerjiya Kurdan a bı hêz xuya nake da ku merıv pê bawer bıke ku, ê zımanê kurdi jı vê taya mırınê bıfılıte.
Dıvê ronakbir, siyasetvan û rêveberên teşkilat û saziyên Kurdan yên jı bakûr qerarên wêrek û radiqal bıstinın û bı cıh binın. Kurd ku bı rasti ji dıxwazın wek mıleteki cuda bıjin, zımanê xwe bıparêzın, bıgıhijın serbestiya xwe û sıberoja xwe têxın nav garantiyê, hıngê dıvê ku kêrê lı bırinê bıxın:
Serhad Bapir
18/10/2007
* Têbıni: Ev nıvis berê bı sernavê "Aqılê Me Em Anin Vır", wek sê beş, dı malpera Amida Kurd'ê da, hate weşandınê:
http://www.amidakurd.com/kevin/modulesb92a.html?name=Niviskar&op=viewarticle&artid=649
Ez nıha beşa yekê ya vê nıvisê dı bloga xwe da dıweşinım.
30/05/2010
12/05/2010
Siyaseta Bı Zımanê Tırki
Lı perçeya Kurdıstanê ya ku dı bındestê Tırkiyê da ye, siyaset eve jı zûvaye ku xıtimiye, kevnbûye û asêmaye। Siyaseta ku bı salan dı navbera dewletê û PKKê da asê mabû, jı hêz û taqetê ket, nıha êdi nıkare xwe nû bıke û bı persfektifeki serwext û hemdem rê lı ber xwe veke. Bı baweriya mın dıvê ku merıv zêdetır lı ser vê meselê bıfıkıre: Gelo bı çı awayi tevgera bakûrê Kurdıstanê ê bıkarıbe bıbe xwedi asoyeki ronak û geş. Gelo jı ber kijan sedeman zıman û kesayetiya Kurdayetiyê bı ber lehiya erazyonê ketıne û ber bı wendabûnê va dıçın? Dı vi wari da, da ku em heta dereceki rê lı ber vê erazyonê bıgrın çı jı destê me tê, dıvê em çı nekın û dıvê ku em çı bıkın? Em çewa û bı çı awayi dıkarın jı destkeftınên başûrê welatê xwe istifade bıkın? Dıvê em serê xwe lı ser van meselan bıêşinın, dıvê em jı bo van meseleyan û jı bo gelek meselên dın ên wek wan lı cewaban bıgerın.
Bê guman dıvê ku em siyasetê bı zımanê xwe bıkın। Dı warê zıman da dıvê tu car merıv hêviya kurdiyeki bı rêkûpêk û mukemmel nesekıne. Kurdiya ku em jı dê û bavê xwe hinbûne jı xwe têr û sertêra me dıke. Dıvê merıv qet berbayê çend gotınên ku jı erebi û farısi ketıne zımanê me nekebe, jı xwe ew gotın bûne malê zımanê me ji. Bı hezaran gotınên wusa dı zımanê tırki da ji hene, lê belê çewa ku em dıbinın zımanê tırki zımaneki serbıxwe ye û lı xwe dıxe û geş dıbe û tew dıkare stûyê zımanê me ji bışkine. Heta jı me tê dıvê em kurdiya xwe jı gotınên tırki bıparêzın, lê ku merıv mecbûr bımine dıvê ku merıv wan gotınên tırki ji dı kurdiya xwe da bıkarbine. Dıvê ku her kes bı kurdiya ku dızane bınıvisine, bê guman beriya nıvisandınê, wek prensip dıvê ku merıv bı der û dora xwe ra, bı Kurdan ra bı kurdi bıpeyve, bı kurdi bıde û bıstine. Wê hıngê kurdiya merıv ji bıpêşkeve û geşbıbe.
Malpera Rızgariyê her çıqas dı van demên dawi da bala xwe hındek zêdetır dıde ser kurdi ji, disa ji zımanê ku dı malperê da serdest e û hukım dıke zımanê tırki ye. Dıvê malpera Rızgariyê û her wusa her malperê Kurdan xwe jı hukmê zımanê tırki bıfılıtine, rızgar bıke. Kurd dıkarın bı zımanê tırki xitabê xelkê Tırk bıkın, lê belê ev dıvê jı nispeta % 10 a weşanan zêdetır nebe. Nabe ku zımanê ku em pê siyasetê dıkın, pê rudınên û radıbın zımanê tırki be. Dıvê ku Kurd nebın hevkarên siyaseta asimilekar ya dewleta Tırkan। Dıvê ku Kurd jenosita sıpi ya zımanê kurdi qebûl nekın, stuyê xwe lı hımber vê siyaseta kurdkuj xwar nekın। Dıvê ku em bı axaftın, xwendın û nıvisandına zımanê kurdi dı pratikê da siyaseta asimilasyona zımanê kurdi rûreş û mehkum bıkın. Dıvê em jı bir nekın ku, çıqas em zımanê tırki bıkarbinın emê hınde ji zımanê xwe bıkujın. Dı vê rewşa qedexebûyiya zımanê kurdi da “wezifa” zımanê tırki, helandın û hêrandına zımanê kurdiye. Ev têkılıyeke wusa ye ku dı nav Kurdan da geşbûna zımanê tırki tafıl zımanê kurdi ji dıkuje û jı meydanê radıke. Dı nav Kurdan da runıştına zımanê tırki, mırına zımanê kurdi bı xwe ra tine.
Ew kesên ku bı Kurdbûna xwe hısıyane, ew teşkilat û partiyên ku jı bo heqên Kurdan xwedi iddia ne, dıvê dı meselaya zımanê kurdi da ji xwedi qerar û pratikê bın। Ku wusa nin bın, hıngê nexwe ew kes û parti xwe dıxapinın, lı hımber politikaya asimilasyonê nakebın nav tu xebatê û dı pratikê da bı siyaseta asimilasyonê ya dewletê ra hevkariyê dıkın, û dı cıvata Kurdan da dıbın nımuneyên serketına vê politikaya asimilekar ya dewleta dagırker.
Yek jı sedemên heri mezın a têkçûna tevgera milli a Kurdan, bı zımanê tırki siyaset kırın e. Tevgera Kurd bı zımanê siyaseta xwe, dı warê asimilasyona xort û keçên Kurdan da bû hevkar û aligırê dewleta Tırkan. Jı Tırkan çêtır bı tırki axaftınê jı xwe ra kırın huner û pesnê xwe bı vê sosretê anin! Dı nav zeviyên zımanê tırki da xwestın berhemên Kurdbûnê bıçinın, gıhareşa zımanê tırki nehışt ku tu berhemên kurdi dı van zeviyan da şinbıbe, tenê rebenên ku bı zımanê xwe nızanın, yên ku jı bo fêrbûnê nakebın nav tu xebatê û jı zımanê xwe yê nû qayilın şinbûn. Pışti bındest kırına Kurdan û işgal kırına Kurdıstanê, serkeftına heri mezın a dewleta Tırkan asimile kırına Kurdan e. Ev pêvajo her berdewam e û malesef ber bı serketınê va dıçe.
Pışti ku zımanê tırki hınde tehribatên mezın lı ser zıman, nasname û kesayetiya Kurdan da çêkıriye, dıvê ku Kurdên ku bı Kurdbûna xwe hısiyane, teşkilat û partiyên ku jı bo heqên Kurdan dıxebıtın, êdi xatırê xwe jı zımanê tırki bıxwazın. Ki dıkare iddia bıke ku heta nıha me mısqaleki xêrê dı zımanê tırki da ditiye? Bıla zımanê tırki lı Tırkan û yê me ji lı me piroz be. Siyaseta bı zımanê kurdi wê şexsiyet û qedr bıde tevgera Kurdan. Hızr û şuûra milli bê zıman çênabe. Wek mıllet, bı rasti ji ku em naxwazın dı nav Tırkan da bı reheti bıhelın û wenda bıbın, dıvê ku cudati û ferqiyeta me ya heri mezın em derinın pêş. Hem reng û hem ji dinê me û ên Tırkan weki hevdu ne. Cudati û ferqiyeta me ya berbıçav wek mılet, lı ser zımanê me maye. Ku Kurd zımanê xwe bıparêzın hıngê wê cografya zımanê kurdi ji destnişan bıkın. Kurdıstan wê wek welatê mıleteki ku jı Tırkan cuda ye bımine. Dema ku me wek mılet zımanê xwe wenda kır, hıngê dı pêvajoyeke ne ewqas dur û dırêj da em hemû tıştên xwe wendadıkın, hıngê doza mafê Kurdan û Kurdıstanê ji wê pûç û betal bıbe.
Serhad Bapir, 9/10/2005
Têbıni:
Ev nıvis jı bo malpera Rızgari’yê hate nıvisin û her wusa berê dı dı malpera Rızgari'yê da hatiye weşandın।
Bê guman dıvê ku em siyasetê bı zımanê xwe bıkın। Dı warê zıman da dıvê tu car merıv hêviya kurdiyeki bı rêkûpêk û mukemmel nesekıne. Kurdiya ku em jı dê û bavê xwe hinbûne jı xwe têr û sertêra me dıke. Dıvê merıv qet berbayê çend gotınên ku jı erebi û farısi ketıne zımanê me nekebe, jı xwe ew gotın bûne malê zımanê me ji. Bı hezaran gotınên wusa dı zımanê tırki da ji hene, lê belê çewa ku em dıbinın zımanê tırki zımaneki serbıxwe ye û lı xwe dıxe û geş dıbe û tew dıkare stûyê zımanê me ji bışkine. Heta jı me tê dıvê em kurdiya xwe jı gotınên tırki bıparêzın, lê ku merıv mecbûr bımine dıvê ku merıv wan gotınên tırki ji dı kurdiya xwe da bıkarbine. Dıvê ku her kes bı kurdiya ku dızane bınıvisine, bê guman beriya nıvisandınê, wek prensip dıvê ku merıv bı der û dora xwe ra, bı Kurdan ra bı kurdi bıpeyve, bı kurdi bıde û bıstine. Wê hıngê kurdiya merıv ji bıpêşkeve û geşbıbe.
Malpera Rızgariyê her çıqas dı van demên dawi da bala xwe hındek zêdetır dıde ser kurdi ji, disa ji zımanê ku dı malperê da serdest e û hukım dıke zımanê tırki ye. Dıvê malpera Rızgariyê û her wusa her malperê Kurdan xwe jı hukmê zımanê tırki bıfılıtine, rızgar bıke. Kurd dıkarın bı zımanê tırki xitabê xelkê Tırk bıkın, lê belê ev dıvê jı nispeta % 10 a weşanan zêdetır nebe. Nabe ku zımanê ku em pê siyasetê dıkın, pê rudınên û radıbın zımanê tırki be. Dıvê ku Kurd nebın hevkarên siyaseta asimilekar ya dewleta Tırkan। Dıvê ku Kurd jenosita sıpi ya zımanê kurdi qebûl nekın, stuyê xwe lı hımber vê siyaseta kurdkuj xwar nekın। Dıvê ku em bı axaftın, xwendın û nıvisandına zımanê kurdi dı pratikê da siyaseta asimilasyona zımanê kurdi rûreş û mehkum bıkın. Dıvê em jı bir nekın ku, çıqas em zımanê tırki bıkarbinın emê hınde ji zımanê xwe bıkujın. Dı vê rewşa qedexebûyiya zımanê kurdi da “wezifa” zımanê tırki, helandın û hêrandına zımanê kurdiye. Ev têkılıyeke wusa ye ku dı nav Kurdan da geşbûna zımanê tırki tafıl zımanê kurdi ji dıkuje û jı meydanê radıke. Dı nav Kurdan da runıştına zımanê tırki, mırına zımanê kurdi bı xwe ra tine.
Ew kesên ku bı Kurdbûna xwe hısıyane, ew teşkilat û partiyên ku jı bo heqên Kurdan xwedi iddia ne, dıvê dı meselaya zımanê kurdi da ji xwedi qerar û pratikê bın। Ku wusa nin bın, hıngê nexwe ew kes û parti xwe dıxapinın, lı hımber politikaya asimilasyonê nakebın nav tu xebatê û dı pratikê da bı siyaseta asimilasyonê ya dewletê ra hevkariyê dıkın, û dı cıvata Kurdan da dıbın nımuneyên serketına vê politikaya asimilekar ya dewleta dagırker.
Yek jı sedemên heri mezın a têkçûna tevgera milli a Kurdan, bı zımanê tırki siyaset kırın e. Tevgera Kurd bı zımanê siyaseta xwe, dı warê asimilasyona xort û keçên Kurdan da bû hevkar û aligırê dewleta Tırkan. Jı Tırkan çêtır bı tırki axaftınê jı xwe ra kırın huner û pesnê xwe bı vê sosretê anin! Dı nav zeviyên zımanê tırki da xwestın berhemên Kurdbûnê bıçinın, gıhareşa zımanê tırki nehışt ku tu berhemên kurdi dı van zeviyan da şinbıbe, tenê rebenên ku bı zımanê xwe nızanın, yên ku jı bo fêrbûnê nakebın nav tu xebatê û jı zımanê xwe yê nû qayilın şinbûn. Pışti bındest kırına Kurdan û işgal kırına Kurdıstanê, serkeftına heri mezın a dewleta Tırkan asimile kırına Kurdan e. Ev pêvajo her berdewam e û malesef ber bı serketınê va dıçe.
Pışti ku zımanê tırki hınde tehribatên mezın lı ser zıman, nasname û kesayetiya Kurdan da çêkıriye, dıvê ku Kurdên ku bı Kurdbûna xwe hısiyane, teşkilat û partiyên ku jı bo heqên Kurdan dıxebıtın, êdi xatırê xwe jı zımanê tırki bıxwazın. Ki dıkare iddia bıke ku heta nıha me mısqaleki xêrê dı zımanê tırki da ditiye? Bıla zımanê tırki lı Tırkan û yê me ji lı me piroz be. Siyaseta bı zımanê kurdi wê şexsiyet û qedr bıde tevgera Kurdan. Hızr û şuûra milli bê zıman çênabe. Wek mıllet, bı rasti ji ku em naxwazın dı nav Tırkan da bı reheti bıhelın û wenda bıbın, dıvê ku cudati û ferqiyeta me ya heri mezın em derinın pêş. Hem reng û hem ji dinê me û ên Tırkan weki hevdu ne. Cudati û ferqiyeta me ya berbıçav wek mılet, lı ser zımanê me maye. Ku Kurd zımanê xwe bıparêzın hıngê wê cografya zımanê kurdi ji destnişan bıkın. Kurdıstan wê wek welatê mıleteki ku jı Tırkan cuda ye bımine. Dema ku me wek mılet zımanê xwe wenda kır, hıngê dı pêvajoyeke ne ewqas dur û dırêj da em hemû tıştên xwe wendadıkın, hıngê doza mafê Kurdan û Kurdıstanê ji wê pûç û betal bıbe.
Serhad Bapir, 9/10/2005
Têbıni:
Ev nıvis jı bo malpera Rızgari’yê hate nıvisin û her wusa berê dı dı malpera Rızgari'yê da hatiye weşandın।
Subscribe to:
Posts (Atom)
