31/07/2009
SİNEMA: Û Kusel Ji Dıfırın
Filma sısêya a dırêj ya filimçêkerê Kurd Bahman Ghobadi, dı Festivala Film ya Navnetewi ya 45 a ya Thessaloniki, lı Yunanistanê, cardi derket lı pêş temaşevanan.
Dı vê filma xwe da ji, ilhama derhenerê Kurd, welatê wi yê bındest e, Kurdıstana ku jı aliyê dewletên dıjmın va hatiye dagırkırın, jiyana zehmet, ya bındest û şıkesti ya Kurdan e.
Bûyerên ku dı filmê da dıqewımın, dı bıhara 2003 ya da, hındık beriya şer û dı dema ketına rejima Seddam da çêdıbın. Jı ber tırsa êrişeki nû ya Seddam, gelek Kurd lı heremeki nêzikê “sınorên” Tırkiyê cıviyane. Xelk, rewşa ne diyar ya, ka ê Amerika şerê Iraqê bıke an na, meraqdıke, tırsa jı aliyê Seddam va car di bıkaranina çekên kimyayi ketiye dılê her kesi.
Dı rewşeki wusa ku haya wan jı dınyayê ji qutbûye, lêdıxebıtın da ku bı xêra lawıkeki 13 sali, jı bo aqubeta xwe, haya wan bı dınyayê çêbıbe. Soran lawıkeki jirek e, ew jı bo qenalên televizyonê, danina sêlên satelitan fêhm dıke. Hemu kesên deverê hewcedariyê wi ne. Xelkê navê wi Satelit daniye, zarokên dı emrê wi da, jê ra dıbêjın “Kek Satelit”. Dı bın siya van bûyerên diroki da, nêzikbûn û evina Soran bı keçıkeki jı Helebçê ra destpêdıke. Keç bı tevi bırayê xwe yê ku jı ber pêlêkırına mayinê, jı her du destan ji seqet e û zarokeki 2-3 sali yê kor bı hev ra dıjin.
Dılê Satelit (Soran) dıkebe Agrin'a 14 sali a ku jı Helebçêyê hatiye, bı her fırseti, hızkırın û dılxwaziya xwe dıxwaze nişanê wê bıde. Lê belê Agrin bê deng e, ew bı tevi bırayê xwe û zarokê pıçûk, jı tırsa Seddam ketıne nav xelkê û hatıne vê derê û her du xwışk û bıra debara xwe bı mayin berevkırınê pêktinın. Dı vê dema tevlihev da Soran, dı erebeki da leqayê dıxtoreki jı rojhılatê Kurdıstanê tê. Ev dıxtor heta nıha çend carên di ji hatiye vê heremê û lı lawıkeki sêwi dıgere. Dıxtor bawerdıke ku ev lawıkê sêwi, weki xwewzan an ji kahinan, dı derbarê tıştên ku wê dı sıberojan da bıqewımın dıkare me agahdarbıke. Soran bawerdıke ku bırayê Agrinê yê bê dest ew lawıkê kahin e. Her çıqas têkiliyên Soran û vi lawıkê he lı ser himên pevçûn û reqabetê avabûbın ji, çav û guhên Soran her lı wi ye. Gotınên ku ê jı devê wi derkebe jı bo Soran geleki muhim ın.
Dı vê deverê da ku gelek kes jı cihên dûr hatıne, û çadırên xwe vedane, bazar û danûsıtendıneki ecêb ya ku lı ser derxıstın û fırotına mayinan peydabûye. Zarok bê hacet û bê rêber, kom bı kom, lı zeviyên mayinkıri belav dıbın û mayinên hımber mırovan, ereban û tanqan, bı hızr jı erdê derdıxın û paşê ji dıçın wana jı xwe ra dıfroşın dıkanan, an ji personelên Mıletên Yekbûyi, ku ew bı xwe ji ica bı hacetan lı mayinan dıgerın. Her wusa ev mayin wek pere ji dı bazara heremê da tên karanin, lewra carki, dema ku dıxwazın jı bo gundiyeki cihaz û sêla satelitê bıkırın, perê mêrıkê gundi têrê nake, hıngê ji Soran turıkeki tıji mayin dêlva peran dıde xweyê dıkanê. Careki dın ji, dema ku êdi tırsa êrışa hêzên Seddam zêde dıbe, hıngê zarûk bı qederek mayinên ku berhevkırıne, dıçın jı bo xwe, jı bo sê mehan sê tıfıngên gıran kırêdıkın. Heremên mayinkıri, dest û pê yên gelek zarokan jı wan sıtendiye. Zarokên ku jı dest û piyên xwe da qop û seqet ın, hın jı qehremanên filmê ne.
Bahman Ghobadi dı vê filma xwe da, naveroka filmê dı seri da jı me ra eşkere nake, ango temaşevan her ku bı nav filmê ra dıçe, leqayê bûyerên ku wê jê guman nekıra tê. Film bı bûyereke şok destpêdıke: Agrinê xwe jı ser zınareki gelek bılınd davêje xwarê û dawi lı jiyana xwe tine. Film her çıqas dı bın siya şerê Amerika û Iraqê da, lı ser bışkaftın û fêhmkırına sedema xwekuştına Agrina 14 sali be ji, bûyer ne lı gor texmina merıv dıqewımın.
Zarûkê 2-3 sali ku lı ba Agrinê û bırayê wê dıji, merıv dı seri de dıbê qê bırayê wan ê pıçûk e, lê dı ber bı dawiya filmê da em fêhmdıkın ku ew ne bırayê wan e, lê belê kurê Agrinê bı xwe ye. Zarok berhema kuştına dê û bavê wan û ew tecawıza ku leşkerên Iraqê bı wê dıkın e. Jı ber van sedeman her gav Agrinê duxwaze jı vi zarokê pıçûk bıfılıte. Zarok her tım tecawuza ku lı wê hatiye kırın tine bira wê, lê bırayê Agrinê yê bê dest, gunê wi bı vi zaroki tê, jı zarok hızdıke û naxweze ku Agrinê lı wan dera, xwarziyê wi jı xelkê ra bıhêle, ew duxwaze ku dı wexta vegerê da, disa zarok ji bı xwe ra bıbın.
Ê şer destpêbıke, çavên xelkê lı televizyona satelit ın, lê çav û guhên Soran lı lawıkê bê dest e. Tıştên ku Soran jı bırayê Agrinê sehdıke, dıçe wek nûçeyên satelitê lı xelkê belav dıke, û dı rastiyê da ji wusa dıqewımın.Her çıqas Soran çend gotınên ingilizi jı televizyonan hinbûbe ji, ew ji weki hemû xelkê bı ingilizi nızane.
Agrinê êdi bı her awayi dıxwaze jı kurê xwe yê kor bıfılıte; Şeveki radıbe û wi dıbe datine zeviyeki ku bı mayinan hatiye çandın û lı wır, piyê wi bı weriseki dırêj gırêdıde û serê weris jı bı dareki va gırêdıde. Dotıra rojê haya zarokan jı vi zarokê pıçûk çêdıbe û tên Soran agahdar dıkın. Soran ji, jı bo zêdetır bıkebe dılê Agrinê, jı bo zarok bıfılıtine dıkebe nav vê zeviya mayinkıri. Lê belê Soran pê lı mayinê dıke û jı piyan seqet dımine, zarok ji dıfılıte.
Dı vê navberê da Seddam dıkebe û hêzên Ameriki têne Kurdıstanê. Agrinê dev jı hewlên xwe bernade, vê carê ji kurê xwe bı weriseki gırêdıde û serê dın ê werisê ji bı kevıreki mezın va gırêdıde û wi davêje gola kûr ya masiyên sorên pıçûk, bı vi awayi kurê xwe dıxenıqine.
Film, dema ku Soran bı xenıqandına zarok dıhıse û tê bı piyê xweyê seqet xwe beri nav golê dıde, ber bı dawiyê va dıçe. Lawıkê bê dest ku zehf jı xwarziyê xwe hızdıkır, bê hêvi ew ji xwe noqi nav avê dıke û zorokê xenıqi dıbine. Film bı awaki trajik bı dawi tê: Dema ku Soran bı piyê xwe yê qop, lı kêleka rê konvoyeki leşkerên Ameriki temaşe dıke, - ku Soran gelek hêviyên xwe bı hatına van leşkeran va gırêdabû- bırayê Agrinê cota pêlavên plastik yên Agrinê, ku lı ser zınarê bılınd ditıbû, bı kelegıri tine û dıde Soran. Soran êdi fêhm dıke ku Agrinê xwe kuşti ye.
Bahman Ghobadi dı vê filıma xwe da ji Kurdıstana ku hatiye perçe kırın nişanê me dıde. Dı diyalogên gundiyan da dıde xwiyandın ku her du aliyên “sinor” da ji Kurd hene û ew merıv û pısmamê hev ın. Herçi leşkerên Tırk ın, ew bı gulebaranê cewaba henek û leyiztınên zarokan dıdın. Kurdıstana ku bı milyonan mayinan hatiye çandın, mıjareke sereke ya filma Û Kûsel Ji Dıfırın e. Mayin; kuştın, seqetketın û zeviyên beyar ın. Dı van şertên zehmet da zarok tênê dınê, mezın dıbın û dılên wan dıkebın hev. Gundiyên ku dı despêka filmê da televizyonên bı sêlên satelitê wek guneh dıhesıbinın, jı ber meraqa sıberoja xwe, mecbûr dıminın û jı van sêlan dıkırın û datinên lı ser malên xwe.
Hın aliyên diroki û hın ji aliyên dokumenteri yên vê filmê hene, lê mıjara sereke ya filmê, ya ku dıl û hınavên merıv dışewıtine, çiroka Agrina 14 sali ye. Bê dengi û melûlbûna wê merıv şokdıke. Soranê reben ku dılê wi bı hızkırına Agrinê davêje, haya wi jı çiroka wê tune ye. Agrin bûye neyarê zarokê xwe û neyarê xwe, xeriba cıvata ku tê da dıji ye, tışteki ku karıbe wê bı jiyanê va gırêbıde tune ye. Sinyalên evina Soran, hınde ne xwırt ın ku karıbın wê ber bı jiyanê û sıberojê va bıkşinin.
Mıjara filmê, herçıqas wek dem lı ser bûyerên ku dı bıhara 2003 ya da qewumine be ji, hın pırsgırêk bala merıv dıkşinın: Penaber û xelkê deverê, dı bın “sinorên” Tırkiyê, lı başûrê Kurdıstanê cıviyane û bûyer lı wır dıqewumın. Çewa ku em dızanın xelkê me yê vê heremê Behdini ne û bı Kurmaniya jorê dıpeyvın. Dı filmê da pêjna Kurmanciya jorê nayê. Jı aliyê di va, jı sala 1991 an û vır va ev herema ku me lı jorê behskıri ye û gelek heremên dın ji dı bın kontrola pêşmergeyan da ye, lê dı filmê da merıv qet leqayê pêşmergeyan ji nayê.
Bahman Ghobadi, mıjarên filmên xwe jı perçeyên diroka nêzik ya welatê me dıbjêre. Ew bı hunera filmên xwe, hêviyên me yên jı bo asoyên ronak ya sinemaya kurdi xwırt dıke. Ew bı filmên xwe, êş, derd û hêviyên Kurdan, jı gelek siyasetvanan vekiritır û xwırttır nişanê dınyayê dıde. Jı xwe ev e hêza hunerê.
Serhad Bapir, 28/11/2004.
Têbıni:Ev nıvis cara pêşi dı malpera Gelawêj’ê da hate weşandın.
Dı vê filma xwe da ji, ilhama derhenerê Kurd, welatê wi yê bındest e, Kurdıstana ku jı aliyê dewletên dıjmın va hatiye dagırkırın, jiyana zehmet, ya bındest û şıkesti ya Kurdan e.
Bûyerên ku dı filmê da dıqewımın, dı bıhara 2003 ya da, hındık beriya şer û dı dema ketına rejima Seddam da çêdıbın. Jı ber tırsa êrişeki nû ya Seddam, gelek Kurd lı heremeki nêzikê “sınorên” Tırkiyê cıviyane. Xelk, rewşa ne diyar ya, ka ê Amerika şerê Iraqê bıke an na, meraqdıke, tırsa jı aliyê Seddam va car di bıkaranina çekên kimyayi ketiye dılê her kesi.
Dı rewşeki wusa ku haya wan jı dınyayê ji qutbûye, lêdıxebıtın da ku bı xêra lawıkeki 13 sali, jı bo aqubeta xwe, haya wan bı dınyayê çêbıbe. Soran lawıkeki jirek e, ew jı bo qenalên televizyonê, danina sêlên satelitan fêhm dıke. Hemu kesên deverê hewcedariyê wi ne. Xelkê navê wi Satelit daniye, zarokên dı emrê wi da, jê ra dıbêjın “Kek Satelit”. Dı bın siya van bûyerên diroki da, nêzikbûn û evina Soran bı keçıkeki jı Helebçê ra destpêdıke. Keç bı tevi bırayê xwe yê ku jı ber pêlêkırına mayinê, jı her du destan ji seqet e û zarokeki 2-3 sali yê kor bı hev ra dıjin.
Dılê Satelit (Soran) dıkebe Agrin'a 14 sali a ku jı Helebçêyê hatiye, bı her fırseti, hızkırın û dılxwaziya xwe dıxwaze nişanê wê bıde. Lê belê Agrin bê deng e, ew bı tevi bırayê xwe û zarokê pıçûk, jı tırsa Seddam ketıne nav xelkê û hatıne vê derê û her du xwışk û bıra debara xwe bı mayin berevkırınê pêktinın. Dı vê dema tevlihev da Soran, dı erebeki da leqayê dıxtoreki jı rojhılatê Kurdıstanê tê. Ev dıxtor heta nıha çend carên di ji hatiye vê heremê û lı lawıkeki sêwi dıgere. Dıxtor bawerdıke ku ev lawıkê sêwi, weki xwewzan an ji kahinan, dı derbarê tıştên ku wê dı sıberojan da bıqewımın dıkare me agahdarbıke. Soran bawerdıke ku bırayê Agrinê yê bê dest ew lawıkê kahin e. Her çıqas têkiliyên Soran û vi lawıkê he lı ser himên pevçûn û reqabetê avabûbın ji, çav û guhên Soran her lı wi ye. Gotınên ku ê jı devê wi derkebe jı bo Soran geleki muhim ın.
Dı vê deverê da ku gelek kes jı cihên dûr hatıne, û çadırên xwe vedane, bazar û danûsıtendıneki ecêb ya ku lı ser derxıstın û fırotına mayinan peydabûye. Zarok bê hacet û bê rêber, kom bı kom, lı zeviyên mayinkıri belav dıbın û mayinên hımber mırovan, ereban û tanqan, bı hızr jı erdê derdıxın û paşê ji dıçın wana jı xwe ra dıfroşın dıkanan, an ji personelên Mıletên Yekbûyi, ku ew bı xwe ji ica bı hacetan lı mayinan dıgerın. Her wusa ev mayin wek pere ji dı bazara heremê da tên karanin, lewra carki, dema ku dıxwazın jı bo gundiyeki cihaz û sêla satelitê bıkırın, perê mêrıkê gundi têrê nake, hıngê ji Soran turıkeki tıji mayin dêlva peran dıde xweyê dıkanê. Careki dın ji, dema ku êdi tırsa êrışa hêzên Seddam zêde dıbe, hıngê zarûk bı qederek mayinên ku berhevkırıne, dıçın jı bo xwe, jı bo sê mehan sê tıfıngên gıran kırêdıkın. Heremên mayinkıri, dest û pê yên gelek zarokan jı wan sıtendiye. Zarokên ku jı dest û piyên xwe da qop û seqet ın, hın jı qehremanên filmê ne.
 |
| Dimeneki jı filma " Û Kusel ji Dıfırın" ya filimçêkerê Kurd Bahman Ghobadi |
Bahman Ghobadi dı vê filma xwe da, naveroka filmê dı seri da jı me ra eşkere nake, ango temaşevan her ku bı nav filmê ra dıçe, leqayê bûyerên ku wê jê guman nekıra tê. Film bı bûyereke şok destpêdıke: Agrinê xwe jı ser zınareki gelek bılınd davêje xwarê û dawi lı jiyana xwe tine. Film her çıqas dı bın siya şerê Amerika û Iraqê da, lı ser bışkaftın û fêhmkırına sedema xwekuştına Agrina 14 sali be ji, bûyer ne lı gor texmina merıv dıqewımın.
Zarûkê 2-3 sali ku lı ba Agrinê û bırayê wê dıji, merıv dı seri de dıbê qê bırayê wan ê pıçûk e, lê dı ber bı dawiya filmê da em fêhmdıkın ku ew ne bırayê wan e, lê belê kurê Agrinê bı xwe ye. Zarok berhema kuştına dê û bavê wan û ew tecawıza ku leşkerên Iraqê bı wê dıkın e. Jı ber van sedeman her gav Agrinê duxwaze jı vi zarokê pıçûk bıfılıte. Zarok her tım tecawuza ku lı wê hatiye kırın tine bira wê, lê bırayê Agrinê yê bê dest, gunê wi bı vi zaroki tê, jı zarok hızdıke û naxweze ku Agrinê lı wan dera, xwarziyê wi jı xelkê ra bıhêle, ew duxwaze ku dı wexta vegerê da, disa zarok ji bı xwe ra bıbın.
Ê şer destpêbıke, çavên xelkê lı televizyona satelit ın, lê çav û guhên Soran lı lawıkê bê dest e. Tıştên ku Soran jı bırayê Agrinê sehdıke, dıçe wek nûçeyên satelitê lı xelkê belav dıke, û dı rastiyê da ji wusa dıqewımın.Her çıqas Soran çend gotınên ingilizi jı televizyonan hinbûbe ji, ew ji weki hemû xelkê bı ingilizi nızane.
Agrinê êdi bı her awayi dıxwaze jı kurê xwe yê kor bıfılıte; Şeveki radıbe û wi dıbe datine zeviyeki ku bı mayinan hatiye çandın û lı wır, piyê wi bı weriseki dırêj gırêdıde û serê weris jı bı dareki va gırêdıde. Dotıra rojê haya zarokan jı vi zarokê pıçûk çêdıbe û tên Soran agahdar dıkın. Soran ji, jı bo zêdetır bıkebe dılê Agrinê, jı bo zarok bıfılıtine dıkebe nav vê zeviya mayinkıri. Lê belê Soran pê lı mayinê dıke û jı piyan seqet dımine, zarok ji dıfılıte.
Dı vê navberê da Seddam dıkebe û hêzên Ameriki têne Kurdıstanê. Agrinê dev jı hewlên xwe bernade, vê carê ji kurê xwe bı weriseki gırêdıde û serê dın ê werisê ji bı kevıreki mezın va gırêdıde û wi davêje gola kûr ya masiyên sorên pıçûk, bı vi awayi kurê xwe dıxenıqine.
Film, dema ku Soran bı xenıqandına zarok dıhıse û tê bı piyê xweyê seqet xwe beri nav golê dıde, ber bı dawiyê va dıçe. Lawıkê bê dest ku zehf jı xwarziyê xwe hızdıkır, bê hêvi ew ji xwe noqi nav avê dıke û zorokê xenıqi dıbine. Film bı awaki trajik bı dawi tê: Dema ku Soran bı piyê xwe yê qop, lı kêleka rê konvoyeki leşkerên Ameriki temaşe dıke, - ku Soran gelek hêviyên xwe bı hatına van leşkeran va gırêdabû- bırayê Agrinê cota pêlavên plastik yên Agrinê, ku lı ser zınarê bılınd ditıbû, bı kelegıri tine û dıde Soran. Soran êdi fêhm dıke ku Agrinê xwe kuşti ye.
Bahman Ghobadi dı vê filıma xwe da ji Kurdıstana ku hatiye perçe kırın nişanê me dıde. Dı diyalogên gundiyan da dıde xwiyandın ku her du aliyên “sinor” da ji Kurd hene û ew merıv û pısmamê hev ın. Herçi leşkerên Tırk ın, ew bı gulebaranê cewaba henek û leyiztınên zarokan dıdın. Kurdıstana ku bı milyonan mayinan hatiye çandın, mıjareke sereke ya filma Û Kûsel Ji Dıfırın e. Mayin; kuştın, seqetketın û zeviyên beyar ın. Dı van şertên zehmet da zarok tênê dınê, mezın dıbın û dılên wan dıkebın hev. Gundiyên ku dı despêka filmê da televizyonên bı sêlên satelitê wek guneh dıhesıbinın, jı ber meraqa sıberoja xwe, mecbûr dıminın û jı van sêlan dıkırın û datinên lı ser malên xwe.
Hın aliyên diroki û hın ji aliyên dokumenteri yên vê filmê hene, lê mıjara sereke ya filmê, ya ku dıl û hınavên merıv dışewıtine, çiroka Agrina 14 sali ye. Bê dengi û melûlbûna wê merıv şokdıke. Soranê reben ku dılê wi bı hızkırına Agrinê davêje, haya wi jı çiroka wê tune ye. Agrin bûye neyarê zarokê xwe û neyarê xwe, xeriba cıvata ku tê da dıji ye, tışteki ku karıbe wê bı jiyanê va gırêbıde tune ye. Sinyalên evina Soran, hınde ne xwırt ın ku karıbın wê ber bı jiyanê û sıberojê va bıkşinin.
Mıjara filmê, herçıqas wek dem lı ser bûyerên ku dı bıhara 2003 ya da qewumine be ji, hın pırsgırêk bala merıv dıkşinın: Penaber û xelkê deverê, dı bın “sinorên” Tırkiyê, lı başûrê Kurdıstanê cıviyane û bûyer lı wır dıqewumın. Çewa ku em dızanın xelkê me yê vê heremê Behdini ne û bı Kurmaniya jorê dıpeyvın. Dı filmê da pêjna Kurmanciya jorê nayê. Jı aliyê di va, jı sala 1991 an û vır va ev herema ku me lı jorê behskıri ye û gelek heremên dın ji dı bın kontrola pêşmergeyan da ye, lê dı filmê da merıv qet leqayê pêşmergeyan ji nayê.
Bahman Ghobadi, mıjarên filmên xwe jı perçeyên diroka nêzik ya welatê me dıbjêre. Ew bı hunera filmên xwe, hêviyên me yên jı bo asoyên ronak ya sinemaya kurdi xwırt dıke. Ew bı filmên xwe, êş, derd û hêviyên Kurdan, jı gelek siyasetvanan vekiritır û xwırttır nişanê dınyayê dıde. Jı xwe ev e hêza hunerê.
Serhad Bapir, 28/11/2004.
Têbıni:Ev nıvis cara pêşi dı malpera Gelawêj’ê da hate weşandın.
05/07/2009
23/06/2009
10/06/2009
Hevpeyvina Pışka Kurdi ya Radyoya Dengê Amerikayê bı Serhad Bapir ra
Dengê Amerîka ▪ Kurdî
Karê me ragehandin e
Xelefê Zêbari, foto: Hêvidar Zana
Hevpeyvina ku Beşa Kurdi ya Radyoya Dengê Amerika bı mın ra çêkırıbû, dı 1 hezirana 2009 a da, dı bernameya “Ferheng û Toreya Kurdi” da hate belavkırınê. Xelefê Zêbari yê hêja, dı 29 ê gulana 2009 a da vê hevpeyvina 10 deqiqeyi jı bo vê bernameya Beşa Kurdi çêkır.
Serhad Bapir
Hemû hevpeyvin bı vi awayi ye:
Xelefê Zêbari: Guhdarê hêja û xwuştevi, lı gel sılav û rêzan, ev deme û hemû demêt we xweş bın. Bo bername ev ro, me hevpeyvinek dı gel hunermendê Kurd Serhad Bapir kıriye. Kekê Serhad ev demê te bı xêr!
Serhad Bapir: Ser sera, ser çava.
X. Zêbari: Kekê Serhad, pêş da, me dıxwest bo guhdaran bıdeyne zanin ka tu lı ki ve dıjiy, jiyana te ya taybeti, tu lı ki va hatiye dınyayê, tu lı ku va mezınbûyi û tu kengê çûye Yunanê?
S.Bapir: Lı gor qeyda nıfusê, ez dı sala 1964 ê da, lı bajarê Tetwanê, lı bakûrê Kurdıstanê hatıme dınyayê. Pışti ku halê Kurdan zehmettır bû û lı ser Kurdan zêdetır zulm hate kırın, ez ji mecbûr mam, jı Kurdıstanê derketım û hatım Yunanistanê bûm penabereki politik. Ez dı 19 saliya xwe da hatıme Yunanistanê.
X. Zêbari: Dı 19 sali da tu çûye Yunanê, eve nêzikê çend salan e ku tu lı wêrê?
S.Bapir: Ev 25 sal ın ku ez lı Yunanistanê me.
X. Zêbari: Ev 25 salın ku tu lı wêrê, baş e te lı wêrê çı xwend?
S.Bapir: Lı vê derê, dı akademiya hunerên sıpehi da, dı hunerên cıwan da mın beşa resımê xwend û cardi mın dı eyni akademiyê da, dı heman akedemiyê da beşa grafikê xwend, wek diploma dıduyan. Dı vê navberê da jı boy xwendına, xwendına xwe ya zaningehê, mın jı Enstituya Kurdi ya Parisê mın bursa xwendınê sıtand. Bı vê munasebetê ez jı wan ra bêjım ku mala wan ava, gelek xortên me yên Kurd lı vê derê û keçên me, sıud wergırtın, sıud sıtandın, istifadekırın jı bûrsên Enstituya Kurdi ya Parisê.
X. Zêbari: Başe, disa berê ku em werın hunera te, nıha tu lı kijan wilayeta Yunanê dıjiy?
S.Bapir: Ez lı bajarê Thessaloniki dıjim. Bajarê Thessaloniki, yani Saloniki bajarê dıduya yê mezın yê Yunanistanê ye, nıfusa bajar dı derdorê yek milyon û sed hezar kes e.
X. Zêbari: Başe, Navendeki lı wêrê heye, Navenda Çand û Hunerê, ew wê navendê pırtuka te belevkıriye, ya huneri?
S.Bapir: Belê, dı navbera 23 yê nisanê û 17 yê gulanê da isal, mın lı wê derê pêşengeheki grafikan pêkani. Bı sedema pêşengeha mın, Navenda Çand û Hunerê ya Vafopulio ku gırêdayiya bajarvaniya Saloniki ye, katalogeki, pırtûkeki bı grafikên mın, bı berhemên mın çapkır. Pêşengeha mın lı wê Navendê pêkhat. Mın lı wê derê 92 berhemên xwe pêşkêşkır. Ku van berhemên xwe mın dı navbera salên 1988 û 2008 an da çêkırıbû, ango berhemên van 20 salên afırandına xwe ya huneri mın lı wê derê pêşkêşkır, dı warê grafikê da.
X. Zêbari: Başe, da bêyne lı ser babeteki din, bı zanina te hejmara Kurdan lı Yunanê çendek hene, akinciyên ku akincatiyê wergırtiye, destura akincatiyê wergırtiye?
S.Bapir: Rewşa Yunanistanê, rewşeki di ye.Yani Yunanistan çewa ku em dızanın lı gel Tırkiyê bı sınor e, dı behra Ege’yê da. Yunanistan jı aliyê Kurdan va û jı aliyê xeriban va, yên multeci û penaberan va wek cıheki derbasbûnê hatiye hesıbandın. Jı bo wi ji, gelek kes hatıne vır û jı vır derbasbûne ber bı rojavayê Awrupayê va. Nıha jı bo hejmara Kurdan em nıkarın dı warê resmi da tışteki bêjın, lê jı 10 hezar kesi zêdetır e, dıbe ku dı navbera 10-15 hezar Kurd lı vır hebın.
X. Zêbari: Baş e, Kurdan çı komel rêxısti lı wêrê hene lı Yunanê?
S.Bapir: Belê, rêxıstınên wan ên wek nunertiyên rêxıstınên siyasi hene, navendên kulturi hene lı Athina. Pıraniya Kurdan lı paytext Athina’yê dıjin, her wusa lı hın bajarên di ji, bajarên ku bender – liman lı wan dere hene, wek Patra û İgoumenitsa, lı wan deran ji Kurd dıjin. Lê çavên wan lê ye ku bı awayeki qaçaxi jı vır derkebın û ber bı İtalya va, ber bı navenda rojavaya Awrupayê va herın. Jı ber ku rewşa xeriban, rewşa penaberan lı Yunanistanê zehmet e. Yani dewleta Yunanistanê mafê -heqê peneberiyê nade xeriban.
X. Zêbari: Baş e, da bêyne berhemên te, pıraniya hunerê te, nexşekêşan bıla bıtın, pıraniya wan lı ser çı babeti ne, çı babeti te hılbıjartine?
S.Bapir: Çewa ku dı katalogamın da ji xwuya ye, dı wê pırtûka...
X. Zêbari: Ku gıhiştiye me, supas jı bo gıhiştiye me.
S.Bapir: Belê, ku mın jı we ra ji şandıbû. Pıraniya grafikên mın wek babet, wek tema lı ser Kurdan e. Lı ser bındestmayina Kurdan, lê ser ew daxwazên wan ên jı bo serbestiyê, jı boy serxwebûnê. Ez dıkarım bêjım ku heta dereceyeki grafikên mın politize ne, yani politikbûyi ne. Yani protesto dı nav grafikên mın da hene, ew rewşa Kurdan ya ne xweş û daxwazên Kurdan yên jı bo serbestiyê ez bı rêya grafikên xwe eşkeredıkım û dıafırinım.
X. Zêbari: Mın berê xwe dayê nişanêt aşitiyê ji tê da hene, te teyr çêkırıne, ev qulıng ın...
S.Bapir: Belê ev qulıng ın...Apê Xelef, zani...em lı bakûrê Kurdıstanê, yani dı perçeya Kurdıstanê ya ku dıbındestê Tırkiyê da, em jı Serhed’ê ne. İca lı Serhedê qulıng tên ser çiyayên Serhedê, ser çiyayê Sipanê Xelatê û çiyayên dın...
X. Zêbari: Ew qulıng bıharan...
S.Bapir: Belê mızginiya bıharê tinın...
X. Zêbari: ...mehên bıhara da derdıkevın û têne wêrê û dema ku dıbite zıvıstan têne xwarê dıçıne başûrê Iraqê.
S.Bapir: Raste dıçıne germiyanan..., yani dı kultura me da, dı ferhenga me ya bakûrê Kurdıstanê da, qulıng xerê, xweşiyê û bıharê tinın, her wusa te dit, çiyayên me bılınd ın û zıvıstan 5-6 meh berdewamdıkır berê, pışti hewqa sari, serma û seqemê, ica qulıng te dit wê xwıyabıkın, wê bı xwe ra bıharê binın, xweşiyê binın. Her wusa te di, dı kultura me da ew, wek babeteki serbıxwe, dengbêjiya Evdalê Zeynê heye...
X. Zêbari: Belê.
S.Bapir: İca Evdalê Zeynê û qulıngê baskşıkesti, wek tema pır tesir lı mın kıriye, Evdal dengbêjeki pır pır mezın bûye...
X. Zêbari: Belê, navê wi belav e gelek, rast e.
S.Bapir: Gelek sıtranên ku Kurdên Êrivanê, Kurdên Ermenistanê ku dı Radyoya Êrivanê da gotıne, beşek jı wan sıtranan yên Evdal bı xwe ne. Û Evdal ji, 110 sal beriya nıha mıriye, yani gor çavkaniyan. Ew qulıngê baskşıkesti, ew Evdalê Zeynıkê yê ku jı çavên xwe mehrum bûye, jı ronahiya çavên xwe mehrum bûye, bêpar bûye, tesir dı hunera mın da ji kır, yani qulıng wek motiveki mın bıkarani.
X. Zêbari: Evdalê Zeynê kore bûye, ya ne?
S.Bapir: Belê kor bûye, lê paşê gıhiştiye ronahiya xwe.
X. Zêbari: Belê, baş e da vegerine ve lı ser jiyane te bı xwe careke di, berê ku em bı dumayi binın, te zaro hene?
S.Bapir: Belê, tên destê te, sê zarokên mın hene, yê mın bı xwe xanıma mın Yunan e, lı vır ez bı keçeke Yunan ra zewıcim, şıkır jı Xweda ra, xanıma mın baş bı kurmanci hinbûye.
X. Zêbari: Nee? Fêri kurmanci bûye?
S.Bapir: Belê, pır baş kurmanci, hem xwendına kurmanci û hem ji nıvisandına kurmanci...
X. Zêbari: Belê, zaroyên te?
S.Bapir: Zarokên mın ji pır baş bı kurmanci dızanın, tu dızani apê Xelef, zıman û kurmanci jı boy me himê bıngehinê mıletbûna me ye...
X. Zêbari: ...Hebûna, rast e.
S.Bapir: Hebûna me ye, yani yan em wek mıletek hene, yan ji tune ne. Em bı zımanê xwe hene.
X. Zêbari: Bıbore da jı bira mın neçe, te behsa Evdalê Zeynê kır, te got yê kore bû, keko, hunermendeki di lı Badinan, lı Amediyê hebû dıgotınê Hemko Korê Amedi, ew ji geleki navdar e, sıtranêt folklori yêt herema Badinan geleki yên wi ne. Hemko Korê Amedi.
S.Bapir: Belê, demek ew ji... ew kesên ku xwıyadıke ku jı çavên xwe mehrum ın, bêpar ın, jı ronahiya çavan bêpar ın, xwıyadıke ku ser dengên xwe û ser guhên xwe zêdetır dısekının û ew qabiliyeta, hunera ku wê jı çav ji derketa, bı rêya zımanê xwe bı rêya guhên xwe derdıxın.
X. Zêbari: Hunermendê Kurd serhad Bapir, geleki sıpasiya te dıkın.
S.Bapir: Ez ji sıpasiya we dıkım, mala we ava. Ez dıxwazım lı vıra bêjım ku, ev gelek sal ın ku ez guhdareki Beşa Kurdi ya Radyoya Dengê Amerikayê me, ez bı kêfxweşi dengê we guhdaridıkım. Mala we ava.
X. Zêbari: Gelek sıpas.
Hemû hevpeyvin bı vi awayi ye:
Xelefê Zêbari: Guhdarê hêja û xwuştevi, lı gel sılav û rêzan, ev deme û hemû demêt we xweş bın. Bo bername ev ro, me hevpeyvinek dı gel hunermendê Kurd Serhad Bapir kıriye. Kekê Serhad ev demê te bı xêr!
Serhad Bapir: Ser sera, ser çava.
X. Zêbari: Kekê Serhad, pêş da, me dıxwest bo guhdaran bıdeyne zanin ka tu lı ki ve dıjiy, jiyana te ya taybeti, tu lı ki va hatiye dınyayê, tu lı ku va mezınbûyi û tu kengê çûye Yunanê?
S.Bapir: Lı gor qeyda nıfusê, ez dı sala 1964 ê da, lı bajarê Tetwanê, lı bakûrê Kurdıstanê hatıme dınyayê. Pışti ku halê Kurdan zehmettır bû û lı ser Kurdan zêdetır zulm hate kırın, ez ji mecbûr mam, jı Kurdıstanê derketım û hatım Yunanistanê bûm penabereki politik. Ez dı 19 saliya xwe da hatıme Yunanistanê.
X. Zêbari: Dı 19 sali da tu çûye Yunanê, eve nêzikê çend salan e ku tu lı wêrê?
S.Bapir: Ev 25 sal ın ku ez lı Yunanistanê me.
X. Zêbari: Ev 25 salın ku tu lı wêrê, baş e te lı wêrê çı xwend?
S.Bapir: Lı vê derê, dı akademiya hunerên sıpehi da, dı hunerên cıwan da mın beşa resımê xwend û cardi mın dı eyni akademiyê da, dı heman akedemiyê da beşa grafikê xwend, wek diploma dıduyan. Dı vê navberê da jı boy xwendına, xwendına xwe ya zaningehê, mın jı Enstituya Kurdi ya Parisê mın bursa xwendınê sıtand. Bı vê munasebetê ez jı wan ra bêjım ku mala wan ava, gelek xortên me yên Kurd lı vê derê û keçên me, sıud wergırtın, sıud sıtandın, istifadekırın jı bûrsên Enstituya Kurdi ya Parisê.
X. Zêbari: Başe, disa berê ku em werın hunera te, nıha tu lı kijan wilayeta Yunanê dıjiy?
S.Bapir: Ez lı bajarê Thessaloniki dıjim. Bajarê Thessaloniki, yani Saloniki bajarê dıduya yê mezın yê Yunanistanê ye, nıfusa bajar dı derdorê yek milyon û sed hezar kes e.
X. Zêbari: Başe, Navendeki lı wêrê heye, Navenda Çand û Hunerê, ew wê navendê pırtuka te belevkıriye, ya huneri?
S.Bapir: Belê, dı navbera 23 yê nisanê û 17 yê gulanê da isal, mın lı wê derê pêşengeheki grafikan pêkani. Bı sedema pêşengeha mın, Navenda Çand û Hunerê ya Vafopulio ku gırêdayiya bajarvaniya Saloniki ye, katalogeki, pırtûkeki bı grafikên mın, bı berhemên mın çapkır. Pêşengeha mın lı wê Navendê pêkhat. Mın lı wê derê 92 berhemên xwe pêşkêşkır. Ku van berhemên xwe mın dı navbera salên 1988 û 2008 an da çêkırıbû, ango berhemên van 20 salên afırandına xwe ya huneri mın lı wê derê pêşkêşkır, dı warê grafikê da.
X. Zêbari: Başe, da bêyne lı ser babeteki din, bı zanina te hejmara Kurdan lı Yunanê çendek hene, akinciyên ku akincatiyê wergırtiye, destura akincatiyê wergırtiye?
S.Bapir: Rewşa Yunanistanê, rewşeki di ye.Yani Yunanistan çewa ku em dızanın lı gel Tırkiyê bı sınor e, dı behra Ege’yê da. Yunanistan jı aliyê Kurdan va û jı aliyê xeriban va, yên multeci û penaberan va wek cıheki derbasbûnê hatiye hesıbandın. Jı bo wi ji, gelek kes hatıne vır û jı vır derbasbûne ber bı rojavayê Awrupayê va. Nıha jı bo hejmara Kurdan em nıkarın dı warê resmi da tışteki bêjın, lê jı 10 hezar kesi zêdetır e, dıbe ku dı navbera 10-15 hezar Kurd lı vır hebın.
X. Zêbari: Baş e, Kurdan çı komel rêxısti lı wêrê hene lı Yunanê?
S.Bapir: Belê, rêxıstınên wan ên wek nunertiyên rêxıstınên siyasi hene, navendên kulturi hene lı Athina. Pıraniya Kurdan lı paytext Athina’yê dıjin, her wusa lı hın bajarên di ji, bajarên ku bender – liman lı wan dere hene, wek Patra û İgoumenitsa, lı wan deran ji Kurd dıjin. Lê çavên wan lê ye ku bı awayeki qaçaxi jı vır derkebın û ber bı İtalya va, ber bı navenda rojavaya Awrupayê va herın. Jı ber ku rewşa xeriban, rewşa penaberan lı Yunanistanê zehmet e. Yani dewleta Yunanistanê mafê -heqê peneberiyê nade xeriban.
X. Zêbari: Baş e, da bêyne berhemên te, pıraniya hunerê te, nexşekêşan bıla bıtın, pıraniya wan lı ser çı babeti ne, çı babeti te hılbıjartine?
S.Bapir: Çewa ku dı katalogamın da ji xwuya ye, dı wê pırtûka...
X. Zêbari: Ku gıhiştiye me, supas jı bo gıhiştiye me.
S.Bapir: Belê, ku mın jı we ra ji şandıbû. Pıraniya grafikên mın wek babet, wek tema lı ser Kurdan e. Lı ser bındestmayina Kurdan, lê ser ew daxwazên wan ên jı bo serbestiyê, jı boy serxwebûnê. Ez dıkarım bêjım ku heta dereceyeki grafikên mın politize ne, yani politikbûyi ne. Yani protesto dı nav grafikên mın da hene, ew rewşa Kurdan ya ne xweş û daxwazên Kurdan yên jı bo serbestiyê ez bı rêya grafikên xwe eşkeredıkım û dıafırinım.
X. Zêbari: Mın berê xwe dayê nişanêt aşitiyê ji tê da hene, te teyr çêkırıne, ev qulıng ın...
S.Bapir: Belê ev qulıng ın...Apê Xelef, zani...em lı bakûrê Kurdıstanê, yani dı perçeya Kurdıstanê ya ku dıbındestê Tırkiyê da, em jı Serhed’ê ne. İca lı Serhedê qulıng tên ser çiyayên Serhedê, ser çiyayê Sipanê Xelatê û çiyayên dın...
X. Zêbari: Ew qulıng bıharan...
S.Bapir: Belê mızginiya bıharê tinın...
X. Zêbari: ...mehên bıhara da derdıkevın û têne wêrê û dema ku dıbite zıvıstan têne xwarê dıçıne başûrê Iraqê.
S.Bapir: Raste dıçıne germiyanan..., yani dı kultura me da, dı ferhenga me ya bakûrê Kurdıstanê da, qulıng xerê, xweşiyê û bıharê tinın, her wusa te dit, çiyayên me bılınd ın û zıvıstan 5-6 meh berdewamdıkır berê, pışti hewqa sari, serma û seqemê, ica qulıng te dit wê xwıyabıkın, wê bı xwe ra bıharê binın, xweşiyê binın. Her wusa te di, dı kultura me da ew, wek babeteki serbıxwe, dengbêjiya Evdalê Zeynê heye...
X. Zêbari: Belê.
S.Bapir: İca Evdalê Zeynê û qulıngê baskşıkesti, wek tema pır tesir lı mın kıriye, Evdal dengbêjeki pır pır mezın bûye...
X. Zêbari: Belê, navê wi belav e gelek, rast e.
S.Bapir: Gelek sıtranên ku Kurdên Êrivanê, Kurdên Ermenistanê ku dı Radyoya Êrivanê da gotıne, beşek jı wan sıtranan yên Evdal bı xwe ne. Û Evdal ji, 110 sal beriya nıha mıriye, yani gor çavkaniyan. Ew qulıngê baskşıkesti, ew Evdalê Zeynıkê yê ku jı çavên xwe mehrum bûye, jı ronahiya çavên xwe mehrum bûye, bêpar bûye, tesir dı hunera mın da ji kır, yani qulıng wek motiveki mın bıkarani.
X. Zêbari: Evdalê Zeynê kore bûye, ya ne?
S.Bapir: Belê kor bûye, lê paşê gıhiştiye ronahiya xwe.
X. Zêbari: Belê, baş e da vegerine ve lı ser jiyane te bı xwe careke di, berê ku em bı dumayi binın, te zaro hene?
S.Bapir: Belê, tên destê te, sê zarokên mın hene, yê mın bı xwe xanıma mın Yunan e, lı vır ez bı keçeke Yunan ra zewıcim, şıkır jı Xweda ra, xanıma mın baş bı kurmanci hinbûye.
X. Zêbari: Nee? Fêri kurmanci bûye?
S.Bapir: Belê, pır baş kurmanci, hem xwendına kurmanci û hem ji nıvisandına kurmanci...
X. Zêbari: Belê, zaroyên te?
S.Bapir: Zarokên mın ji pır baş bı kurmanci dızanın, tu dızani apê Xelef, zıman û kurmanci jı boy me himê bıngehinê mıletbûna me ye...
X. Zêbari: ...Hebûna, rast e.
S.Bapir: Hebûna me ye, yani yan em wek mıletek hene, yan ji tune ne. Em bı zımanê xwe hene.
X. Zêbari: Bıbore da jı bira mın neçe, te behsa Evdalê Zeynê kır, te got yê kore bû, keko, hunermendeki di lı Badinan, lı Amediyê hebû dıgotınê Hemko Korê Amedi, ew ji geleki navdar e, sıtranêt folklori yêt herema Badinan geleki yên wi ne. Hemko Korê Amedi.
S.Bapir: Belê, demek ew ji... ew kesên ku xwıyadıke ku jı çavên xwe mehrum ın, bêpar ın, jı ronahiya çavan bêpar ın, xwıyadıke ku ser dengên xwe û ser guhên xwe zêdetır dısekının û ew qabiliyeta, hunera ku wê jı çav ji derketa, bı rêya zımanê xwe bı rêya guhên xwe derdıxın.
X. Zêbari: Hunermendê Kurd serhad Bapir, geleki sıpasiya te dıkın.
S.Bapir: Ez ji sıpasiya we dıkım, mala we ava. Ez dıxwazım lı vıra bêjım ku, ev gelek sal ın ku ez guhdareki Beşa Kurdi ya Radyoya Dengê Amerikayê me, ez bı kêfxweşi dengê we guhdaridıkım. Mala we ava.
X. Zêbari: Gelek sıpas.
05/06/2009
25/05/2009
Hunera Grafikê, "Ex Libris" û Pırtûk
Dı warê grafikan da dema ku ez leqayê “Ex librisan” hatım û jı dılê mın hat ku ez ji çend lıb “Ex librisan “çêkım, mın qerara xwe da ku ez ê vana lı ser weşanxane û muesesên Kurdan çêkım.Cara pêşi dı sala 2003 ya da mın “Ex libriseki” jı bo Fırat Ceweri û Weşanên Nûdemê çêkır û wek hediye jê ra şand. Dı 2005 an da mın 4 “Ex librisên” dın ji çêkır. Ev “Ex libris” jı bo Ensituya Kurdi ya Parisê, kovara “W”yê ku lı Diyarbekırê xwerû bı zımanê kurdi dertê, Weşanên Avestayê û weşanên “Doz” ne û mın vana ji wek hediye jı wan ra şand.. Bê guman hın weşanxane, kovar û kesayetiyên dın ji hene ku dılê mın dıxwest ez jı bo wan ji “Ex libriseki” çêkım, lê heta nıha nebû nesib.
“Ex libris”ku merıv bı kurdi da wek “eks libris” dıxweyne, awayeki grafikan e ku zêdetırê 500 sal beriya nıha jı Ewrupayê destpêkır û berebere lı hemû dınyayê belavbû. Ev grafikên pıçûkın, ku nêziki forma 5x8 cm. da ne, an ji hındek mezıntır yan ji pıçûktır ın. Dema berê ku kıtêb gelek kêm peydadıbûn, aristokrat an ji dewlemendên xwedi pıtûkxaneyan, van grafikên pıçûk ku jı bo şexsê wan hatıbûn çêkırın, bı hundırê berga pêşi ya kıtêbê va dızelıqandın. Gotına “Ex libris” peyveki latini ye û tê mana “Jı kıtêbên (bêvan kesi)”. Bı vi awayi, dema ku xwediyê kıtêbê pırtûka xwe bı deyndari bıdaya keseki dın, jı ber “Ex librisa lı ser kıtêbe, vegera kıtêbê ji dıkete nav garantiyê. Jı xwe dı dema berê da tenê bı xêra grafikan dıkarıbûn jı eyni nigari an ji “resımi” jı yek cari zêdetır bıdestbıxın. Hunermendê ku wê grafikeki “Ex libris” jı yeki ra çêkıra dıviyabû hın tebiet û xususiyetên vi kesi bıgırta ber çavên xwe. Ev jı sedan sed ne tışteki mecbûri bû, lê belê dema ku em lı “Ex librisên” wê demê dınêrın, gelek caran leqayê van xususiyetan tên. Em bêjın ku yek dıxtor e, an ji yeki dın nıviskar an ji tışteki dın e, lı ser grafikê ev xususiyetên karên van kesan xwıya dıkın. Lı ser her “Ex libris’ê” dıviya navê xwediyê kıtêban û peyvên Ex libris bıhatına nıvisin. Çewa ku xwıya dıke, xweyê kıtêbxaneyê bı rêya van grafikên pıçûk, dı cıvata kıtêbdost û xwendeyan da, xwe dıde naskırın. Jı bo hunermend ji çêkırına “Ex librisan” kareki ye ku wê debara xwe pê bıke û heta dereceyeki wê bı vê, hunerê xwe ifade bıke.
Çewa ku em dızanın, hunermend dıkare jı eyni grafikê gelek caran bı destê xwe çap bıke. Dı hunera resım da, tenê yek lıb resımê orjinal heye, yani nabe ku jı eyni resımi gelek caran merıv çêke. Ku yek wusa bıke hıngê yek jı wan resıman orjinale e û yên mayin ji kopya ne û tu qimeta yên qopya ji jı xwe nine. Lê dı warê hunera grafikan da ev tışt ne wek a resıman e. Dı grafikan da, grafikçêker pêşi “resımê” xwe lı ser dar, metal, plastik an ji hın madeyên dın çêdıke. Navê van madeyan êdi dıbe “mak” an ji qalıb. Paşê, yan bı kêr an ji hın hacetên xususi, an ji anagorê metalê, bı asidên curbecur dıkebe ser van madeyan, dıkole, dıqewêrine an ji bı asitê “dışewıtine”. Yani çewa ku lı ser muhreki herfên qewarti hene û kengê merıv vê muhrê lı hıbrê bıde û paşê ji lı ser kaxıdeki bıxe, wê lı ser kaxıd ew şıklê ku lı ser muhre hene were çapkırın. Pışti ku hunermend karê xwe yên lı ser van “makan” dıqedine, hıngê bı hıbreki xusisi van qalıban bı destan lı ser kaxıd çapdıke.Çewa ku em dibinın dıkare bı vi awayi, jı eyni berhemi 1, 5, 20 û gelek caran bı destê xwe çap bıke. Çıqas ku tiraja grafikeki zêde be, hewqas ji bıhayê wê dıkebe. Bı awayeki dın ku em bêjın, dema ku tiraja grafikê 20 be , ev tê wê manê ku hunermend jı vê grafikê tenê 20 lıb çêkıriye û dıkare lı ba 20 kesên cuda ev grafik hebe. Bêguman ev her 20 grafik ji orjinalın. Pışti çêkırına em bêjın van 20 grafikan, hıngê hunermend hejmara xususi ya her grafikê lı bınê grafikê dınıvisine (1/20, 2/20,...û 20/20) û imza xwe datine bınê her grafikê.
Heta dawiya sedsala 19 an, têkıliyeke xwırt dı navbera “Ex libris” û pırtûkan da hebûye. Jı xwe dıvê ku em jıbirnekın ku destpêka “Ex librisan” dı dema icada çapxanê da ye. Heta wê çaxê tenê destnıvis hebûn û di bı rêya desnıvisan dıkarıbûn eyni kıtêbê disa bınıvisinın. Kareki zehmet û bıha bû. Çapxane şoreşeki dı warê kıtêbê da çêkır. Jı eyni kıtêbi êdi dıkarıbûn dı wexteki kurt da bı hezaran nusxan çapbıkırına. Bı çapxaneyê ra, wê êdi kıtêp, zanin û malumatên ku dı kıtêban da heta wê demê veşarti mabûn, bıbûya malê zêdetır kesan. Jı xwe dı destpêkê da çapxana Gutenberg ji lı ser teknika grafikan hatıbû avakırın: lı ser textan herfan qewartıbû û bı vi awayi bıhıbrdıkır û lı ser kaxıd çapdıkır.
Bı xêra“Ex libris’ê” hunera grafikan geştır bûye. Jı sedsala 20 an pê va, pêşveçûn û guhertınên mezın ku dı warê çapkırına fotagrafan da qewımin, tesira xwe lı “Ex libris’an” ji kırın. Kıtêbdost pariki jı “Ex librisan “ sarbûn, lê belê “Ex libris” nehatın jı birkırınê. Serbestiya ku dı hunera sedsala
Gelo dı nav me Kurdan da tu kes bûye xwedi “Ex libris’an”? Gelo lı ser kıtêbên dı pırtûkxaneyên Celadet û Kamıran Bedırxan, an ji yên hın Kurdên dın ku bı kultura aristokati mezın bûbûn, kes leqayê nişana wan a xususi, yani “Ex libris’a” wan a ferdi hatiye?
5/01/2006, Serhad Bapir.
27/04/2009
Jı vekırına pêşengeha berfıreh ya grafikan ya Serhad Bapir
Jı mılê rastê yê dıduya: Serhad Bapir, yê sısêya: Dr.Panagiotis D. Asteriadis Serokê Herema 5 a ya Bajarvaniya Saloniki, ya çara: Sofia Bukuvala Berpırsiyara Muduriyeta Navenda Çand û Hunerê ya Vafopulio, ya pênca: Elli Kokkini Kaplani, rexnegıera dirokvan ya hunerê, Berpırsiyara Xebatên Kulturi û Hunerên Nigari ya Navenda Çand û Hunerê ya VafopulioFoto: Gardikiotou Maria.
25/04/2009
Hunera Grafiki ya Serhad Bapir *
Hunera Serhad tê û jı bo careki dın ji jı me ra eşkeredıke û bı me dıde zanin ku nefibûn û koçberi, beriya hemû tışti meseleki ferdi û ruhi ye. Dı nav da, nevegeriya dema buhiri, wêranbûna wê tora malbati û cıvati, û her wusa ew fêrbûn û hirabûna lı welateki dınê, lı wi welatê ku tê qebûlkırınê, heye û her wusa ji dıkare wê imkana jı nûva pêmıjûlbûna serpêhatiyan bıde, da ku bir, serbori û hafıza wendanebın.
Lı dervayê wê “çita” rûbera wareki, ku lı wır her yek kes tê dınê û lı gor edetan mezındıbe, dema ku rewşên xêrnexwaz peydadıbın, hıngê jı bo bı her awayi parastına xwe, meylên xebatê, his û daxwazan ji, dıkebın nav kozıkan. Hıngê hızr û biraninên serpêhatiyan, lıxwedıxın û gurrdıbın, nigar, sima û war, edet û kevneşopi têne parastınê, dirok û perwerdeya cıvaki bêy ku bıkebe nav reşbiniyan, lê tenê wek deyneki birûbaweriyê, hıngê wek pırsgırêkeki vırni ya milli, dı nav çarçoveki maqûl da dıcıvın.
Û Serhad, multeciyeki politik jı Kurdıstanê, bı hunera xwe ya resım û bilhasa bı hunera grafikê tê, da ku her wan hemû tıştên ku lı ser welatê wi û lı ser mıletê wi hê nehatıne gotın, an ji hê nehatıne fêhmkırın, jı me ra eşkerebıke.
Qabiliyeta wi ya hunerê, sıûdeki qenc e. Jı bo xwendınê, çundına wi ya Akademiya Bılınd ya Hunerên Sıpehi (A. B. H. S.) ya Saloniki, ku lı wê derê dı sala 1985 da, dı bist û yek saliya xwe da wek multeciyeki politik bıcıhbûye.
Dı nav wê mesafeya bêpır ya jı dûrbûna welatê xwe da, Akademi jı bo wi bû hêlin û sıtargeheki kêrhati, ku imkanên fêrbûna wan awa, qabiliyet û jêhatiyan da wi, da ku êdi ew ji despêbıke wê dûrketınê û wê asoya asê ya trajik şırovebıke, da ku dı pışt nigar û wêneyan da nişanên diroka kultureki û wareki ku leqayê neçari û valayiyeki trajik hatiye, derbırine.
Bı awayeki metodik û bı rêbazi û her wusa bı hesreta dema bori ya ku êdi nayê gıhiştın, bê ku bıkebe nav bıtırbûn û nepıxandınê, wê bı awayeki sistematik bıkebe dû qeyıtkırına bir û serboriyan.
Sade, û jı ber vê yekê ne ku bê baldari, nigarçêkırıneki bı hızr û pivan, wê wan hemû tıştên ku ew bı xwe muhimdıbine, bı nazıkatiya estetiki ya ku jı bini va bı mane û sembolan tê xweyikırınê, derine meydanê.
Jı bo wan kesên ku gelek wext lı dûrê warê xwe da dıjin û dıbinın ku vayê dem bêinsaf dıherıke û dıçe; hêza nigar û wêneyê desturnade jı bo jıbirkırınê. Û Serhad, bêy çirokbêjiya mitolojiki, dızane serboriyan bêje, yên ku dêlva bêdeng bıminın, ew jı me ra wek teyran dıxwinın. Ew bı awayeki sistematik hızr û birûbaweriyan şiyardıke, tıştên çaresernebûyi dertine pêş û bı awayeki kataliter nêzikê pırsgırekeki dıbe.
Awayê ku ew ber bı çavkaniyên welatê xwe va dıçe wusa ye; bı qeydkırına şıkıl û nigaran, bı kontrolkırına estetiki, bı pivan û lıhevhatına rengan, wusa ku êdi her yek jı berhemên wi, wek bıbiranina wi ya ferdi ya dema bori, ku wek wê dimena rengbıhuri ya diroki, ya rastiyeka dûr ya ku hê tu tışteki jı karekterên xwe wendanekıriye ne.
Her çıqas ku xweza û avahi bı awayeki xali û bêdeng xwıyadıkın ji, jı bo Serhad her bı wi ruhê wan mırovên ku mecbûrman ku devjêberdın, zındi dıminın.
Nigarkırına wan, dıbe sedema şiyarbûneki xusisi ya diroki, cıvandına wan nişanên serpêhatiyên ferdi, dıbe drameki bı pêjn û axin da ku wê qewmandına neheq û beloq ya bındestkırına welateki eşkerebıke.
Her çıqas ku diploma wi ya yeka dı atolyeyên prf. Kontos û prf. Dimitreas ya dı A. B. H. S. da, ya resım bû ji (1987-1992), têkiliyên wi yên bı hunera grafikê ra gelek beriya ku bıryara perwerdeya beşa grafikê dı A. B. H. S. da lı ba prf. Ksenis Sahinis bıde (2001-2007), despêkırıbû, ku lı wır, da ku zanina xwe ya lı ser naverok û maneyan xwırtırbıke, wan pratikên hewce yên formalist kıfşkır.
Dı grafikên wi yên pêşi yên naskıri da, yên ku dı navbera salên 1993-2000 an da hatıne afırandın da, şıkılên jı bo wi naskıri, yên tıji bı êş û xemginiyê, bı cıl û lıbasên Kurdi û tıje bı sembolên cûrbecûr ın, dayıkên Kurd yên ku zarok dı hımbêza wan da hene, darên ku jı kefên destan pêktên û jı bo lavayiyê bılınddıbın, gundên vıtûvala, dimenên warên beyar, hemû rastiyeki trajedik ya ku hatiye jiyin pêktinin, ku ev rastiya he ji, xeyni hın istisnayan, bı rengên reş û sıpi, yên ku bı bı awayeki lıhevhati bı rengê qemeri va hatıne tevlihevkırın, wê gıraniya qeşayi ya nigarê sıvıktırdıke.
Jı sala 2001 ê û pê va, ku bı awayeki sistematiki dest bı dersên grafikê dıke, ew êdi zêdetır bı serbesti, bı awayeki aheng û lıhevhati berê xwe dıde ber mıjarên ku jı karekter û awayê hunandınê pêktên û her wusa wan xususiyetên ku bı awayeki indirek bı pırsgırêkên ku wi mıjûldıkın va, gırêdayine.
Rengê sıpi û wi reşê xususi, abstrek û realisti, wek komposizyon, dema pêşi ya hızra estetiki ya wi pêktinın û navên berhemên wi yên weki “Pırsgırêk”, “Bırca Bêdengiyê”, “4=1” û “Penaber dı Derya Sıpi da”, rêdıdın me da ku bı awayeki yekgırti em naveroka van berheman bıpışkıvinın û jı wan fêhmbıkın.
Bere bere, ew rengên ku bı baldari hatıne hılbıjartın hêz û mane dıdın sembolizma berheman. Berhemên weki wan portreyên ronakbirên Kurd, wek yê nıviskar “Celadet A. Bedırxan”, bı wê nıvisa lı ser suretê wi, “Bınê avê” bı gelek versiyonên xwe yên bı mane û wan mıjarên protestokar, yên ku lı ser neticeyên trajedik ya wê politikaya sıtemkar ya lı hımberê wan mıletên bındest û şıkesti ne, -“Kurdıstan, Çeçenistan, Tibet...”, “Penaber”- ku dı berhema yeka da têlên rısandi û dı berhema dıduya da ji suretên bırêzbûyi yên tevlihev yên ku bı sembolên xaçi hatıne hunandın, berhemên wi dı nav dengê hunera serdema me da dıkın bıjarte.
Ev afırandınên Serhad dıbın nişana hızra diroki, awayê pêkhatına bûyeran- bêy ku êdi kes karıbe jê şıkan bıke-, eşkeredıkın û dıkın navnatewi û lı benda naskırına wan dıminın.
Bı rengên germ û sar, niyeta nişandanê tê bı lezkırın û dı rewşên nigarkırınên abstrek da, navên weki –“Operosyonên Enfal”, “Lıhımberêhev”, “Lıhevhatın” û “Zıl”- bı me dıdın eşkerekırın ku, hisa derewin ya nigarê disa ji dı nav xwe da warê hızri ya heremeki û aliyên politiki vedışêre.
Dı wan berhemên ku bı hesret û heta ku bı awayê romantiki hatıne afırandın da, nigarkırınên imakar, zêdetır zelal û fesih dıbın û hın caran bışkaftın û fêhmkırına wan bı rêya navên berheman çêdıbe, weki “Bındesti”yê, dema ku teyrên “Qulıng” bı fırina xwe ya bı lıhevhati tên, ew, koçberiyê û ber bı serbestiya nedaimiyê va nefikırınê, beyandıkın.
Serhad jı pırsgırêka welatê xwe bıdûrnakebe. Bı her awayi lı ser warê xwe û maneya wê ya berfıreh dısekıne û dema ku êşa bırinê gırantır dıbe, hıngê lı ser jınûva destnişankırına himên bıngehinê wê, - wargeh û bajarên bê runıştvan-, awayê erdnigariya wê ya xwezayi, darû berê wê, nişanên vejina lı tenışta stuxwariya nebûna jiyanê, dısekıne. (“ Bajar 1”, “Bajar 2”, “Bajar 3”, “Behra Wanê”, “Vejin”).
Ev berhemên ku jı eyni çavkaniyê dızên, bı rengên xwe yên qemeri û yên zerên gırti yên germ, daxwaza wi ya jıbirnekırına bir û serboriyan û dı nav wê çarçoveya demê da parastına jiyanê, derdıbırine.
Dı rêza bı navê “Çarenıvis”, salên 2005-2006 an da, mıjara bı figurên reş û qels, yên malbatên ku ber bı cıheki nediyar va dımeşın, bı awayeki gelek zelal, bı lezûbez û bı zoreki nefikına jı welateki eşkeredıkın. Hêzbûna serpêhatiyê, kıfşkırın û nigarkırına bı awayeki manedar, sırt û gelek paqıj û zelal, temaşevan datine hımberê pırsgırêkeki vekıri û çaresernebûyi. Û qulıngê ku bı fırina xwe beşdariyê vê rêwitiyê dıbe, bı rengên xwe yên geşbini yên beleki û aligorik- bı keskên vekıri û narınci-, dı nav şıklên nivçemberi yên bı rengên qemeri û zerên gırti da, dıbe hêza sıtarê û hêviyê, her çıqas ku dı navbera hırs û daxwazên ferdi û cıvata bırindar ya bêxwedi da mesefeki bêpır hebe ji, ew dıde zanin ku rêwitiya vê koçberiyê wê ber bı mızgini û xweşiyê va bıqede.
Daxwaza heri bıngehin ya Serhad, çewa ku jı şıverêya hunera wi ya ber bı pêş va ji xwıyadıke; bı armanca eşkerekırına daxwazeki ku hê negıştiye mırazê xwe, ew, carna jı kêlekê va bı awayeki indirek û carna ji vekıri û eşkere, dıxwaze rastiyeki objektif tayinbıke. Mıjûlbûna wi ya zêde bı teknikên nû yên çêkırına grafikan ra, - kolandına bı asit, aquatinda, çêkırına grafikan bı şirêzê (kollagrafia), kolandın û qewartına lı ser dar, lı ser linoleum û bleksiglass, teknika tevlihev- şıkl û awayên nigarçêkırınê û hılbıjartına rengan, heta carna figurên pıştqûz yên ku bı xêzıkên derdorê û rengên xwe yên sırt û beloq, dı nav qefesên gırti da asêmayi bı dırûvê karikaturan dıkebın ji, disa ji jı ber sedemên rastiyeki siyasi ya sitemkar, lı hımber bêparmayina jı serbestiyan, wek protestoyeki bıkêrtê.
Rûbera nigarê yê guhezkar- çargoşeya zırav û dırêj, çargoşe, gırover ku lı wır berhem bı awayeki yekgırti û tekûz têne avakırınê, ku dı rastiya xwe da ev himê bıngeha berhemên wi ne, çavên nazık û xemgin yên hunermend bı awayeki rık xwe dıgihine wır û bı mıleteki ku bêy daxwaza xwe jı wi hatiye veqetandınê ra, ketiye nav diyalogeki gelek sali, ku bê rawestan bı afırandına û pêşkêşkırın hunera xwe pışgıriyê dıdê.
Saloniki, nisana 2009 a.
Elli Kokkini – Kaplani
Rexnegıra Dirokvan ya Hunerê
* Jı kataloga "Serhad Bapir, Pêşengeha Berfıreh ya Grafikan 1988 - 2008", ya Navenda Çand û Hunerê ya Vafopulio ya Bajarvaniya Saloniki, 2009, Yunanistan.
Lı dervayê wê “çita” rûbera wareki, ku lı wır her yek kes tê dınê û lı gor edetan mezındıbe, dema ku rewşên xêrnexwaz peydadıbın, hıngê jı bo bı her awayi parastına xwe, meylên xebatê, his û daxwazan ji, dıkebın nav kozıkan. Hıngê hızr û biraninên serpêhatiyan, lıxwedıxın û gurrdıbın, nigar, sima û war, edet û kevneşopi têne parastınê, dirok û perwerdeya cıvaki bêy ku bıkebe nav reşbiniyan, lê tenê wek deyneki birûbaweriyê, hıngê wek pırsgırêkeki vırni ya milli, dı nav çarçoveki maqûl da dıcıvın.
Û Serhad, multeciyeki politik jı Kurdıstanê, bı hunera xwe ya resım û bilhasa bı hunera grafikê tê, da ku her wan hemû tıştên ku lı ser welatê wi û lı ser mıletê wi hê nehatıne gotın, an ji hê nehatıne fêhmkırın, jı me ra eşkerebıke.
Qabiliyeta wi ya hunerê, sıûdeki qenc e. Jı bo xwendınê, çundına wi ya Akademiya Bılınd ya Hunerên Sıpehi (A. B. H. S.) ya Saloniki, ku lı wê derê dı sala 1985 da, dı bist û yek saliya xwe da wek multeciyeki politik bıcıhbûye.
Dı nav wê mesafeya bêpır ya jı dûrbûna welatê xwe da, Akademi jı bo wi bû hêlin û sıtargeheki kêrhati, ku imkanên fêrbûna wan awa, qabiliyet û jêhatiyan da wi, da ku êdi ew ji despêbıke wê dûrketınê û wê asoya asê ya trajik şırovebıke, da ku dı pışt nigar û wêneyan da nişanên diroka kultureki û wareki ku leqayê neçari û valayiyeki trajik hatiye, derbırine.
Bı awayeki metodik û bı rêbazi û her wusa bı hesreta dema bori ya ku êdi nayê gıhiştın, bê ku bıkebe nav bıtırbûn û nepıxandınê, wê bı awayeki sistematik bıkebe dû qeyıtkırına bir û serboriyan.
Sade, û jı ber vê yekê ne ku bê baldari, nigarçêkırıneki bı hızr û pivan, wê wan hemû tıştên ku ew bı xwe muhimdıbine, bı nazıkatiya estetiki ya ku jı bini va bı mane û sembolan tê xweyikırınê, derine meydanê.
Jı bo wan kesên ku gelek wext lı dûrê warê xwe da dıjin û dıbinın ku vayê dem bêinsaf dıherıke û dıçe; hêza nigar û wêneyê desturnade jı bo jıbirkırınê. Û Serhad, bêy çirokbêjiya mitolojiki, dızane serboriyan bêje, yên ku dêlva bêdeng bıminın, ew jı me ra wek teyran dıxwinın. Ew bı awayeki sistematik hızr û birûbaweriyan şiyardıke, tıştên çaresernebûyi dertine pêş û bı awayeki kataliter nêzikê pırsgırekeki dıbe.
Awayê ku ew ber bı çavkaniyên welatê xwe va dıçe wusa ye; bı qeydkırına şıkıl û nigaran, bı kontrolkırına estetiki, bı pivan û lıhevhatına rengan, wusa ku êdi her yek jı berhemên wi, wek bıbiranina wi ya ferdi ya dema bori, ku wek wê dimena rengbıhuri ya diroki, ya rastiyeka dûr ya ku hê tu tışteki jı karekterên xwe wendanekıriye ne.
Her çıqas ku xweza û avahi bı awayeki xali û bêdeng xwıyadıkın ji, jı bo Serhad her bı wi ruhê wan mırovên ku mecbûrman ku devjêberdın, zındi dıminın.
Nigarkırına wan, dıbe sedema şiyarbûneki xusisi ya diroki, cıvandına wan nişanên serpêhatiyên ferdi, dıbe drameki bı pêjn û axin da ku wê qewmandına neheq û beloq ya bındestkırına welateki eşkerebıke.
Her çıqas ku diploma wi ya yeka dı atolyeyên prf. Kontos û prf. Dimitreas ya dı A. B. H. S. da, ya resım bû ji (1987-1992), têkiliyên wi yên bı hunera grafikê ra gelek beriya ku bıryara perwerdeya beşa grafikê dı A. B. H. S. da lı ba prf. Ksenis Sahinis bıde (2001-2007), despêkırıbû, ku lı wır, da ku zanina xwe ya lı ser naverok û maneyan xwırtırbıke, wan pratikên hewce yên formalist kıfşkır.
Dı grafikên wi yên pêşi yên naskıri da, yên ku dı navbera salên 1993-2000 an da hatıne afırandın da, şıkılên jı bo wi naskıri, yên tıji bı êş û xemginiyê, bı cıl û lıbasên Kurdi û tıje bı sembolên cûrbecûr ın, dayıkên Kurd yên ku zarok dı hımbêza wan da hene, darên ku jı kefên destan pêktên û jı bo lavayiyê bılınddıbın, gundên vıtûvala, dimenên warên beyar, hemû rastiyeki trajedik ya ku hatiye jiyin pêktinin, ku ev rastiya he ji, xeyni hın istisnayan, bı rengên reş û sıpi, yên ku bı bı awayeki lıhevhati bı rengê qemeri va hatıne tevlihevkırın, wê gıraniya qeşayi ya nigarê sıvıktırdıke.
Jı sala 2001 ê û pê va, ku bı awayeki sistematiki dest bı dersên grafikê dıke, ew êdi zêdetır bı serbesti, bı awayeki aheng û lıhevhati berê xwe dıde ber mıjarên ku jı karekter û awayê hunandınê pêktên û her wusa wan xususiyetên ku bı awayeki indirek bı pırsgırêkên ku wi mıjûldıkın va, gırêdayine.
Rengê sıpi û wi reşê xususi, abstrek û realisti, wek komposizyon, dema pêşi ya hızra estetiki ya wi pêktinın û navên berhemên wi yên weki “Pırsgırêk”, “Bırca Bêdengiyê”, “4=1” û “Penaber dı Derya Sıpi da”, rêdıdın me da ku bı awayeki yekgırti em naveroka van berheman bıpışkıvinın û jı wan fêhmbıkın.
Bere bere, ew rengên ku bı baldari hatıne hılbıjartın hêz û mane dıdın sembolizma berheman. Berhemên weki wan portreyên ronakbirên Kurd, wek yê nıviskar “Celadet A. Bedırxan”, bı wê nıvisa lı ser suretê wi, “Bınê avê” bı gelek versiyonên xwe yên bı mane û wan mıjarên protestokar, yên ku lı ser neticeyên trajedik ya wê politikaya sıtemkar ya lı hımberê wan mıletên bındest û şıkesti ne, -“Kurdıstan, Çeçenistan, Tibet...”, “Penaber”- ku dı berhema yeka da têlên rısandi û dı berhema dıduya da ji suretên bırêzbûyi yên tevlihev yên ku bı sembolên xaçi hatıne hunandın, berhemên wi dı nav dengê hunera serdema me da dıkın bıjarte.
Ev afırandınên Serhad dıbın nişana hızra diroki, awayê pêkhatına bûyeran- bêy ku êdi kes karıbe jê şıkan bıke-, eşkeredıkın û dıkın navnatewi û lı benda naskırına wan dıminın.
Bı rengên germ û sar, niyeta nişandanê tê bı lezkırın û dı rewşên nigarkırınên abstrek da, navên weki –“Operosyonên Enfal”, “Lıhımberêhev”, “Lıhevhatın” û “Zıl”- bı me dıdın eşkerekırın ku, hisa derewin ya nigarê disa ji dı nav xwe da warê hızri ya heremeki û aliyên politiki vedışêre.
Dı wan berhemên ku bı hesret û heta ku bı awayê romantiki hatıne afırandın da, nigarkırınên imakar, zêdetır zelal û fesih dıbın û hın caran bışkaftın û fêhmkırına wan bı rêya navên berheman çêdıbe, weki “Bındesti”yê, dema ku teyrên “Qulıng” bı fırina xwe ya bı lıhevhati tên, ew, koçberiyê û ber bı serbestiya nedaimiyê va nefikırınê, beyandıkın.
Serhad jı pırsgırêka welatê xwe bıdûrnakebe. Bı her awayi lı ser warê xwe û maneya wê ya berfıreh dısekıne û dema ku êşa bırinê gırantır dıbe, hıngê lı ser jınûva destnişankırına himên bıngehinê wê, - wargeh û bajarên bê runıştvan-, awayê erdnigariya wê ya xwezayi, darû berê wê, nişanên vejina lı tenışta stuxwariya nebûna jiyanê, dısekıne. (“ Bajar 1”, “Bajar 2”, “Bajar 3”, “Behra Wanê”, “Vejin”).
Ev berhemên ku jı eyni çavkaniyê dızên, bı rengên xwe yên qemeri û yên zerên gırti yên germ, daxwaza wi ya jıbirnekırına bir û serboriyan û dı nav wê çarçoveya demê da parastına jiyanê, derdıbırine.
Dı rêza bı navê “Çarenıvis”, salên 2005-2006 an da, mıjara bı figurên reş û qels, yên malbatên ku ber bı cıheki nediyar va dımeşın, bı awayeki gelek zelal, bı lezûbez û bı zoreki nefikına jı welateki eşkeredıkın. Hêzbûna serpêhatiyê, kıfşkırın û nigarkırına bı awayeki manedar, sırt û gelek paqıj û zelal, temaşevan datine hımberê pırsgırêkeki vekıri û çaresernebûyi. Û qulıngê ku bı fırina xwe beşdariyê vê rêwitiyê dıbe, bı rengên xwe yên geşbini yên beleki û aligorik- bı keskên vekıri û narınci-, dı nav şıklên nivçemberi yên bı rengên qemeri û zerên gırti da, dıbe hêza sıtarê û hêviyê, her çıqas ku dı navbera hırs û daxwazên ferdi û cıvata bırindar ya bêxwedi da mesefeki bêpır hebe ji, ew dıde zanin ku rêwitiya vê koçberiyê wê ber bı mızgini û xweşiyê va bıqede.
Daxwaza heri bıngehin ya Serhad, çewa ku jı şıverêya hunera wi ya ber bı pêş va ji xwıyadıke; bı armanca eşkerekırına daxwazeki ku hê negıştiye mırazê xwe, ew, carna jı kêlekê va bı awayeki indirek û carna ji vekıri û eşkere, dıxwaze rastiyeki objektif tayinbıke. Mıjûlbûna wi ya zêde bı teknikên nû yên çêkırına grafikan ra, - kolandına bı asit, aquatinda, çêkırına grafikan bı şirêzê (kollagrafia), kolandın û qewartına lı ser dar, lı ser linoleum û bleksiglass, teknika tevlihev- şıkl û awayên nigarçêkırınê û hılbıjartına rengan, heta carna figurên pıştqûz yên ku bı xêzıkên derdorê û rengên xwe yên sırt û beloq, dı nav qefesên gırti da asêmayi bı dırûvê karikaturan dıkebın ji, disa ji jı ber sedemên rastiyeki siyasi ya sitemkar, lı hımber bêparmayina jı serbestiyan, wek protestoyeki bıkêrtê.
Rûbera nigarê yê guhezkar- çargoşeya zırav û dırêj, çargoşe, gırover ku lı wır berhem bı awayeki yekgırti û tekûz têne avakırınê, ku dı rastiya xwe da ev himê bıngeha berhemên wi ne, çavên nazık û xemgin yên hunermend bı awayeki rık xwe dıgihine wır û bı mıleteki ku bêy daxwaza xwe jı wi hatiye veqetandınê ra, ketiye nav diyalogeki gelek sali, ku bê rawestan bı afırandına û pêşkêşkırın hunera xwe pışgıriyê dıdê.
Saloniki, nisana 2009 a.
Elli Kokkini – Kaplani
Rexnegıra Dirokvan ya Hunerê
* Jı kataloga "Serhad Bapir, Pêşengeha Berfıreh ya Grafikan 1988 - 2008", ya Navenda Çand û Hunerê ya Vafopulio ya Bajarvaniya Saloniki, 2009, Yunanistan.
Subscribe to:
Posts (Atom)
