05/04/2008
Keda Hunermend û Nasnameya Berhemê
Lı ba me, lı ba parti û teşkilatên Kurdan da zihniyeteki hebû û hê ji heye: Xebata endam û aligırên partiyeki tenê lı ser hesabê partiyekê tê nişandan û rola endam û aligıran yan pıçûk tê ditın an ji jı xwe qet nayê ditın. Rola partiyê her wusa rola serokê partiyê pır mezın tê nişandan û berevajiyê wê ji endam û aligır ji bê qedr, bê nav û nasname tê ditın. Her çıqas endam û aligır, bı navê derewin ê "rêheval" tên nişankırın ji, dı rastiyê da ew elemanên partiyeki ne û ew ê dı wexteki da, lı ciheki werın xerckırın. Dı hemu parti, teşkilat û saziyên ne demokratik da merıv leqayê van pratikan tê. Wek nımune her çıqas nav û nasnama her leşkeri hebe ji militarizm û her wusa dewlet abideyên "leşkerê bênav (meçhul)" datinın. Jı bo mekanizma ne demokratik a leşkeriyê qimeta leşkerên mıri êdi tenê ewqas e, her wusa yên sax ji, jı bo kuştın û mırınê tên hazırkırın. Ku qimet û qedr hebe, ew ji jı bo qomutan û serfermandaran ın û dı derecên rutbên wan da ev tên nişankırın.
Eyni zihniyet dı karanina berhemên huneri da ji xwıya dıke. Jı bo wan lı cıheki da bı karanina berhemên huneri muhim e, ew ji wek xeml, ispat û dokumentê tışteki. Ew kesê ku wê berhemê çêkıri ye, ne ewqas muhim e û navê wi ji pıraniya caran nayê nıvisandın, her wusa malumatên lı ser berhemê (sala çêkırınê, teknik û mezınahiya wê) ji nayên nıvisin.
Lı vır ez dıxwazım nımûneyek bıdım: Dı paşiya sala 1997 a û dı despêka sala 1998 a da, jı bo 100 saliya Rojnamegeriya Kurdi mın rêzek grafikan çêkırıbû. Yek jı van grafikan bı navê "Mıqdat Mıthed Bedırxan 1 " bû. Mın du grafikan lı ser Mıqdat Mıthed Bedırxan çêkırıbû û ev ya yeka bû. Ev grafik cara pêşi dı sala 2001 a da, dı pêşangeha mın a Kıtêbxaneya Kurdi ya Stockholmê da, bı tevi 45 grafikên mın ên dın hatın pêşkêşkırın. Grafikên mın hemû lı ser Kurdan bûn, lê belê xeyni çend nas û merıvên mın û çend merıvên rêvebırê Kıtêbxanê, tenê 7 kesên dın dı vekırına pêşengehê da hazır bûbûn. Yani berhemên mın ên grafiki bala Kurdên Stockholmê nekışandıbûn. Vê grafika ku ez behsa wê dıkım, paşê dı sala 2004 a da mın jı malpera Avestayê ra şand û bı vi avayi cara pêşin dı internetê da hat weşandın. Demeki pışti ku hat weşandın, gelek weşanên dın jı xwe ra bırın û bê ku navê hunermendê ku wê çêkırıye û malumatên lı ser berhemê lı bıni bınıvisinın jı xwe ra weşandın. Yên ku heta nıha ez bı wan hısiyame, ev weşan ın: Malpera "Nasname", rojnama "Peyama Kurd", spota bernama "Gava Sêyemin" a Helim Yusıf lı "Roj Tv "da, afişa derketına rojnama "Azadiya Welat" wek rojnameya rojane lı Diyarbekırê.
Çewa ku dı vê nımuneyê da ji xwıya dıke, tu qedra keda hunermend nayê gırtın, jı bo wan wek ispat, xeml û dokument a nûçeyeki, tenê karanina berhemê mıhim e. Çewa ku keda xebata endam û aligırên partiyan, jı aliyê serok û rêvebıran va tê karaninin û dı daviyê da ji endam û aligır bê sıfat û bê şexsiyet tê ditın.
Mın bı xwe, heta nıha çend caran dı derheqê weşandına berhemên mın da, bala weşanên kurdi kışandıye ser vê meselê. Berhemên huneri ku bı destên hunermendan çêdıbın, ne berhemên anonim ın, xwediyê nasnameki ne û wek prensip dıvê merıv qedr bıde keda hunermendan û nasnameya berhemê bı xwe ji.
Eyni zihniyet dı karanina berhemên huneri da ji xwıya dıke. Jı bo wan lı cıheki da bı karanina berhemên huneri muhim e, ew ji wek xeml, ispat û dokumentê tışteki. Ew kesê ku wê berhemê çêkıri ye, ne ewqas muhim e û navê wi ji pıraniya caran nayê nıvisandın, her wusa malumatên lı ser berhemê (sala çêkırınê, teknik û mezınahiya wê) ji nayên nıvisin.
Lı vır ez dıxwazım nımûneyek bıdım: Dı paşiya sala 1997 a û dı despêka sala 1998 a da, jı bo 100 saliya Rojnamegeriya Kurdi mın rêzek grafikan çêkırıbû. Yek jı van grafikan bı navê "Mıqdat Mıthed Bedırxan 1 " bû. Mın du grafikan lı ser Mıqdat Mıthed Bedırxan çêkırıbû û ev ya yeka bû. Ev grafik cara pêşi dı sala 2001 a da, dı pêşangeha mın a Kıtêbxaneya Kurdi ya Stockholmê da, bı tevi 45 grafikên mın ên dın hatın pêşkêşkırın. Grafikên mın hemû lı ser Kurdan bûn, lê belê xeyni çend nas û merıvên mın û çend merıvên rêvebırê Kıtêbxanê, tenê 7 kesên dın dı vekırına pêşengehê da hazır bûbûn. Yani berhemên mın ên grafiki bala Kurdên Stockholmê nekışandıbûn. Vê grafika ku ez behsa wê dıkım, paşê dı sala 2004 a da mın jı malpera Avestayê ra şand û bı vi avayi cara pêşin dı internetê da hat weşandın. Demeki pışti ku hat weşandın, gelek weşanên dın jı xwe ra bırın û bê ku navê hunermendê ku wê çêkırıye û malumatên lı ser berhemê lı bıni bınıvisinın jı xwe ra weşandın. Yên ku heta nıha ez bı wan hısiyame, ev weşan ın: Malpera "Nasname", rojnama "Peyama Kurd", spota bernama "Gava Sêyemin" a Helim Yusıf lı "Roj Tv "da, afişa derketına rojnama "Azadiya Welat" wek rojnameya rojane lı Diyarbekırê.
Çewa ku dı vê nımuneyê da ji xwıya dıke, tu qedra keda hunermend nayê gırtın, jı bo wan wek ispat, xeml û dokument a nûçeyeki, tenê karanina berhemê mıhim e. Çewa ku keda xebata endam û aligırên partiyan, jı aliyê serok û rêvebıran va tê karaninin û dı daviyê da ji endam û aligır bê sıfat û bê şexsiyet tê ditın.
Mın bı xwe, heta nıha çend caran dı derheqê weşandına berhemên mın da, bala weşanên kurdi kışandıye ser vê meselê. Berhemên huneri ku bı destên hunermendan çêdıbın, ne berhemên anonim ın, xwediyê nasnameki ne û wek prensip dıvê merıv qedr bıde keda hunermendan û nasnameya berhemê bı xwe ji.
31/03/2008
NÛDEM wek mıqnatisekê evindarên zıman, edebiyat û hunera kurdi ber bı xwe va kışand.
Dı warê zımanê kurdi da, nıfşe me bû şahıdê du bûyeran: Yek jı van bûyereke kambax e, wek canewareki tıştê ku derdıkeve pêş dıxwe, dıhêre û dıperçıqine. Eviya politika asimilekırına zımanê kurdi ye. Encamên vê politika kambax êdi lı ber çavan ın. Rêxıstınên Kurdan bı zımanê rojname û kovarên xwe, bı zımanê siyaset û danûsıtendınên xwe, çiqas alikariya vê politika dewleta Tırkan kırın, ev hê ewqas nehatiye gotûbêjkırın. Lewra bı zımanê tırki lı dıj asimilekırına zımanê kurdi derketın û daxwaza rızgarkırına Kurdıstanê anin zıman, bı serê xwe dıjberi û xwexapandıneke mezın e. Çewa ku mıroveki serxweş erebaya xwe dajo û dı heman demê da, ji me ra behsa alozi û tehlûkeya bı serxweşi ajotına erebê bıke.
Ya dınê ji, em şahıdê hın xebatên gıranbuha ne, ku ne bı gotınên vala, lêbelê bı kırınên hêja, anagori xwe lı dıj asimilasyonê dısekının, bı pırsa zıman, edebiyat û hunerê va mıjûldıbın. Ev xebat bı me dan fêhmkırın ku jı bo berdewamiya jiyana gel an ji neteweyeki, hewcedariya me bı edebiyat û hunerê ji heye. Ango gel nıkare bı sloganên tûj jiyana xwe ya hisi û ruhi dagıre û dewlemend bıke, mane û naverok bıde jiyanê. Edebiyat û huner ji dıvê bı zımanê me çêbibin, da ku bıbın mal û mılkê me. Ev xebatên he, dema ku em jı bo 20 milyon Kurdên jı bakûrê welatê me bıfıkırın, gelek hındık dıminın. Lêbelê lı dıji lehiya asimilasyona zıman, hış û mêjiyê Kurdan, ev xebat hındık bın ji, gelek hêja û gıranbûha ne, piroz ın. Dı nava van xebatên xwenasiyê da, bê guman ciyeki taybeti yên kovar û weşanên NÛDEMê heye.
Dı dehsaliyên 80 û 90 an da mıjûlbûna bı zımanê kurdi jı aliyê pıraniya rêxıstınên Kurdan va wek tışteki qor, beredayi û bê wate dıhate ditın. Jı xwe hınekan, her sal jı me ra dubare dıkırın ku jı rızgariya Kurdıstanê ra (ew ji serxwebûna Kurdıstanê bû !) tıştek nemabû, lı ber deri bû. Pırsa zımanê kurdi ji dê pışti serketına şoreşe, bı tevayi dê bıhata çareserkirin. Şoreş ji, jı xwı perwerdekari û danûsıtandınên xwe bı zımanê tırki dıkır. Kurda xwest bı keleşkofa zora F15 yên dıjmın bıbın, lêbelê pıhineki lı çekeki xwe ya ku jı F15 ê bı hêztır e xıstın, ev çeka bı hêz ji, bê guman zımanê kurdi bû. Bı du çekên ku herdu hev temam dıkın ranebûn. Hergav dı deplesmana zımanê dıjmın da xwestın bı holê bıleyzın û xwestın bıserbıkevın. Lê neditın ku jı bo Kurda, berxwedana sıvil ya heri mezın; bı kurdi axaftın û danûsıtandın e. Bê guman dıvê parti û rêxıstın ji hebın.
İroj, êdi pıraniya zarokên Kurdan lı welat û lı dervayê welat jı dê û bavên xwe zımanê kurdı hinnabın. Kurdên welatparêz ku jı dê û bavên xwe yên newelatparêz kurdi hin bûn, lêbelê nıha ew bı vi zımani bı zarokên xwe ra napeyvın, ku jıbirkırıbın, ew bı xwe hinnabın û fêri zarokên xwe nakın. Bı vi awayi naveroka “zımanê zıkmaki” berebere vala û pûç dıbe.
Hê ji gelek ronakbir û nıviskarên Kurda pırsa zımanê kurdi bı serketına şoreşe, ango bı damezırandına dewleta Kurdan va, qenebi bı statuya federasyon an ji otonomiya herema Kurdıstanê va gırêdıdın. Ev ditın şaş û xwexapandın e, bı tıralti û kêmbûna hızra netewi a gel qayilbûn e. Lewra ku Kurd bı xwe bı zımanê xwe nepeyvın, nedın û nestinın, weşanên xwe dernexın û wana nexweynın, guhdari û temaşe nekın, bı kurti ku ew bı xwe lı zımanê xwe xwedi dernekevın, ango ku dı warê zıman da pırani asimile bıbın; Hıngê ne tenê serxwebûna Kurdıstanê an ji federasyon, lêbelê bı destxıstına statuya otonomiya çandi ya çend gundan ji mumkun nine. Zıman; ku lokomotifa çand, huner û mêjiyê Kurditiyê ye, hebûna mafên me dıpejırine, sınorên xwezayi yên welatê me dıde nişan. Lewra cûdatiya me wek gel bı Tırkan ra, ne reng û ne ji ola me ye, lêbelê tenê zımanê me ye. Dema ku em dev jı zımanê xwe berdın, em bı xwe, bı destên xwe mala xwe xıradıkın. Dı vê bûyera kambax da sûc û tewan ne tenê yê dıjmın e, lê para me ji dı vi sûci da heye, lewra dı her maleki Kurdan da cendırmeyeki an ji poliseki Tırkan tuneye, ku zımanê me qedexe bıke.
Wun dıbêjın qê, ew dıjmınên ku bı salan zımanê me qedexe kır, zımanê me jêkır, ê lı me were rehmê û dılovaniyê, jı bo xatırê me ê lı seranserê Kurdıstanê da zımanê kurdi bı zoreki lı ser me ferz bıke? Tıştên ku em jı bona hebûna xwe, ango jı bo zımanê xwe nakın, gelo dê dıjmın jı bo me bıke? Dıvê em jıbirnekın ku lı bakûrê welatê me da, ku pêşeroja zımanê kurdi hebe, ev pêşeroj ê bı destê Kurdan bı xwe were avakırınê. Ku Kurd nebın xwediyê hızreki netewi û zımanê xwe neparêzın; ê bı hêsani dı nava Tırkan da û lı welatê xwe da bıhelın û ê wek geleki cuda wunda bıbın.
Ez behsa van tıştan dıkım, lewra weşanên kurdi û her weha NÛDEM ji dı rewşeki weha dıjwar da derketın û jiyana xwe dıdominın. Lêbelê taybetiyeke NÛDEM ê ji heye. Dı rewşeke ku pıraniya weşanên kurdi bı rêxıstınên siyasi va gırêdayi ne, her weha sazgehên ku xwedigıravi neteweyi ne, ew bı xwe ji bı rêxıstınan va gırêdayi ne û xeta siyasi a rêxıstınê dışopinın; NÛDEM bı xeta xwe ya vekıri ya Kurdıstani, lı dervayi pevçûn û aloziyên dı nav partiyên Kurda, deriyê xwe lı hemû Kurdan ra vekır. Cıvateki wek cıvata NÛDEMê cıvateki zındi û saxlem e. Jı ber ku ditın û ramanên cûrbecûr, carna rıkber têne nıvisin û gotûbêjkırın. NÛDEM liberal e û eviya ji camêrti û dewlemendiya Nûdemê ye. NÛDEM wek mıqnatisekê evindarên zıman, edebiyat û hunera kurdi ber bı xwe va kışand.
NÛDEMê bı me daye ispatkırın ku mıroveki tenê ji, tevi hevkarên rınd, kare karên mezın bıke. Dıbe ku hınki jı me ra bêjın ku bı kulilkeki an ji bı çend kulilkan bıhar nayê, lêbelê dıvê bızanıbın ku, dı seqem û sermaya zıvıstana zımanê kurdi da çend kulilkên wek NÛDEMê, lı derveyê welat be ji, beredayi şinnebûn û nepışkıvin. Eviya nişana xêrê ye, mızginiya berbanga bıhara zımanê kurdi dıde me. Dıvê viya jı bona nıviskar û hunermendên dınê ji bıbe minak, çewa ku afırandına berhemên edebi û huneri xebateke ferdi ye, despêkırın û şopandına kovar û rêxıstınên mesleki ji dıvê bı dest û hevkariya navbera ferdan çêbibe. Ew çax em ê karıbın behsa ferdên xwedi berpırsiyari bıkın.
Kekê Fırat Ceweri destê te sax, pênusa te her rewan û bı hêz be.
05/06/2001.
Têbıni: Kekê Fırat Ceweri jı bo 10 saliya weşana kovara NÛDEMê, nıviseki jı mın ji xwestıbû. Haya mın ji jı qerara sekınandına weşana kovara NÛDEMê tune bû. Mın vê nıvisa hanê nıvisi û ev nıvis, dı hejmara paşi (No 39-40, payiz-zıvıstana 2001a) ya kovarê da hat weşandın.
Ya dınê ji, em şahıdê hın xebatên gıranbuha ne, ku ne bı gotınên vala, lêbelê bı kırınên hêja, anagori xwe lı dıj asimilasyonê dısekının, bı pırsa zıman, edebiyat û hunerê va mıjûldıbın. Ev xebat bı me dan fêhmkırın ku jı bo berdewamiya jiyana gel an ji neteweyeki, hewcedariya me bı edebiyat û hunerê ji heye. Ango gel nıkare bı sloganên tûj jiyana xwe ya hisi û ruhi dagıre û dewlemend bıke, mane û naverok bıde jiyanê. Edebiyat û huner ji dıvê bı zımanê me çêbibin, da ku bıbın mal û mılkê me. Ev xebatên he, dema ku em jı bo 20 milyon Kurdên jı bakûrê welatê me bıfıkırın, gelek hındık dıminın. Lêbelê lı dıji lehiya asimilasyona zıman, hış û mêjiyê Kurdan, ev xebat hındık bın ji, gelek hêja û gıranbûha ne, piroz ın. Dı nava van xebatên xwenasiyê da, bê guman ciyeki taybeti yên kovar û weşanên NÛDEMê heye.
Dı dehsaliyên 80 û 90 an da mıjûlbûna bı zımanê kurdi jı aliyê pıraniya rêxıstınên Kurdan va wek tışteki qor, beredayi û bê wate dıhate ditın. Jı xwe hınekan, her sal jı me ra dubare dıkırın ku jı rızgariya Kurdıstanê ra (ew ji serxwebûna Kurdıstanê bû !) tıştek nemabû, lı ber deri bû. Pırsa zımanê kurdi ji dê pışti serketına şoreşe, bı tevayi dê bıhata çareserkirin. Şoreş ji, jı xwı perwerdekari û danûsıtandınên xwe bı zımanê tırki dıkır. Kurda xwest bı keleşkofa zora F15 yên dıjmın bıbın, lêbelê pıhineki lı çekeki xwe ya ku jı F15 ê bı hêztır e xıstın, ev çeka bı hêz ji, bê guman zımanê kurdi bû. Bı du çekên ku herdu hev temam dıkın ranebûn. Hergav dı deplesmana zımanê dıjmın da xwestın bı holê bıleyzın û xwestın bıserbıkevın. Lê neditın ku jı bo Kurda, berxwedana sıvil ya heri mezın; bı kurdi axaftın û danûsıtandın e. Bê guman dıvê parti û rêxıstın ji hebın.
İroj, êdi pıraniya zarokên Kurdan lı welat û lı dervayê welat jı dê û bavên xwe zımanê kurdı hinnabın. Kurdên welatparêz ku jı dê û bavên xwe yên newelatparêz kurdi hin bûn, lêbelê nıha ew bı vi zımani bı zarokên xwe ra napeyvın, ku jıbirkırıbın, ew bı xwe hinnabın û fêri zarokên xwe nakın. Bı vi awayi naveroka “zımanê zıkmaki” berebere vala û pûç dıbe.
Hê ji gelek ronakbir û nıviskarên Kurda pırsa zımanê kurdi bı serketına şoreşe, ango bı damezırandına dewleta Kurdan va, qenebi bı statuya federasyon an ji otonomiya herema Kurdıstanê va gırêdıdın. Ev ditın şaş û xwexapandın e, bı tıralti û kêmbûna hızra netewi a gel qayilbûn e. Lewra ku Kurd bı xwe bı zımanê xwe nepeyvın, nedın û nestinın, weşanên xwe dernexın û wana nexweynın, guhdari û temaşe nekın, bı kurti ku ew bı xwe lı zımanê xwe xwedi dernekevın, ango ku dı warê zıman da pırani asimile bıbın; Hıngê ne tenê serxwebûna Kurdıstanê an ji federasyon, lêbelê bı destxıstına statuya otonomiya çandi ya çend gundan ji mumkun nine. Zıman; ku lokomotifa çand, huner û mêjiyê Kurditiyê ye, hebûna mafên me dıpejırine, sınorên xwezayi yên welatê me dıde nişan. Lewra cûdatiya me wek gel bı Tırkan ra, ne reng û ne ji ola me ye, lêbelê tenê zımanê me ye. Dema ku em dev jı zımanê xwe berdın, em bı xwe, bı destên xwe mala xwe xıradıkın. Dı vê bûyera kambax da sûc û tewan ne tenê yê dıjmın e, lê para me ji dı vi sûci da heye, lewra dı her maleki Kurdan da cendırmeyeki an ji poliseki Tırkan tuneye, ku zımanê me qedexe bıke.
Wun dıbêjın qê, ew dıjmınên ku bı salan zımanê me qedexe kır, zımanê me jêkır, ê lı me were rehmê û dılovaniyê, jı bo xatırê me ê lı seranserê Kurdıstanê da zımanê kurdi bı zoreki lı ser me ferz bıke? Tıştên ku em jı bona hebûna xwe, ango jı bo zımanê xwe nakın, gelo dê dıjmın jı bo me bıke? Dıvê em jıbirnekın ku lı bakûrê welatê me da, ku pêşeroja zımanê kurdi hebe, ev pêşeroj ê bı destê Kurdan bı xwe were avakırınê. Ku Kurd nebın xwediyê hızreki netewi û zımanê xwe neparêzın; ê bı hêsani dı nava Tırkan da û lı welatê xwe da bıhelın û ê wek geleki cuda wunda bıbın.
Ez behsa van tıştan dıkım, lewra weşanên kurdi û her weha NÛDEM ji dı rewşeki weha dıjwar da derketın û jiyana xwe dıdominın. Lêbelê taybetiyeke NÛDEM ê ji heye. Dı rewşeke ku pıraniya weşanên kurdi bı rêxıstınên siyasi va gırêdayi ne, her weha sazgehên ku xwedigıravi neteweyi ne, ew bı xwe ji bı rêxıstınan va gırêdayi ne û xeta siyasi a rêxıstınê dışopinın; NÛDEM bı xeta xwe ya vekıri ya Kurdıstani, lı dervayi pevçûn û aloziyên dı nav partiyên Kurda, deriyê xwe lı hemû Kurdan ra vekır. Cıvateki wek cıvata NÛDEMê cıvateki zındi û saxlem e. Jı ber ku ditın û ramanên cûrbecûr, carna rıkber têne nıvisin û gotûbêjkırın. NÛDEM liberal e û eviya ji camêrti û dewlemendiya Nûdemê ye. NÛDEM wek mıqnatisekê evindarên zıman, edebiyat û hunera kurdi ber bı xwe va kışand.
NÛDEMê bı me daye ispatkırın ku mıroveki tenê ji, tevi hevkarên rınd, kare karên mezın bıke. Dıbe ku hınki jı me ra bêjın ku bı kulilkeki an ji bı çend kulilkan bıhar nayê, lêbelê dıvê bızanıbın ku, dı seqem û sermaya zıvıstana zımanê kurdi da çend kulilkên wek NÛDEMê, lı derveyê welat be ji, beredayi şinnebûn û nepışkıvin. Eviya nişana xêrê ye, mızginiya berbanga bıhara zımanê kurdi dıde me. Dıvê viya jı bona nıviskar û hunermendên dınê ji bıbe minak, çewa ku afırandına berhemên edebi û huneri xebateke ferdi ye, despêkırın û şopandına kovar û rêxıstınên mesleki ji dıvê bı dest û hevkariya navbera ferdan çêbibe. Ew çax em ê karıbın behsa ferdên xwedi berpırsiyari bıkın.
Kekê Fırat Ceweri destê te sax, pênusa te her rewan û bı hêz be.
05/06/2001.
Têbıni: Kekê Fırat Ceweri jı bo 10 saliya weşana kovara NÛDEMê, nıviseki jı mın ji xwestıbû. Haya mın ji jı qerara sekınandına weşana kovara NÛDEMê tune bû. Mın vê nıvisa hanê nıvisi û ev nıvis, dı hejmara paşi (No 39-40, payiz-zıvıstana 2001a) ya kovarê da hat weşandın.
29/03/2008
Newroza İsal û Çend Pırs
Dı pirozkırına Newroza isal da hın tışt bala mın kışand. Ez dıbêm qê ev cara pêşi ye ku hınde zımanê kurdi derkete pêş. Mın axaftına Osman Baydemirê serokê bajarvaniya Diyarbekır guhdari kır. Ev cara pêşi ye ku ez wi dıbinım ku wusa bı zımanê kurdi lı pêşberê sedhezaran dıaxıfe. Per û baskên wi bı zımanê kurdi vebûbûn û bı hêz û enerjiya ku zımanê kurdi dıde merıv, wi xitabê xelkê Kurd dıkır. Cıl û lıbasên kurdi ku wi lı xwe kırıbû, bı tevi zımanê kurdi heybeteki dıda wi û ku ez rastiyê bêjım eve car pêşi bû hınde kêfa mın jê ra hat û qedrê wi lı ba mın hınde mezın bû. Çend roj beriya pirozkırına Newrozê, wi bı tevi çend serokên dın yên bajarvaniyên bakûrê Kurdıstanê, başurê welatê me ziyaret kırıbû. Çewa ku me dı TV yên başur da dit, lı wır ji ew xwedi gotıneki xweş û Kurdıstani bû.
Ev saleke ku siyasetvanên Kurd yên jı DTP yê ne, gıraniya xwe dıdın ser zımanê kurdi. Ez dıbêm qê ev wusa bû, ne jı ber ku wan siyaseta xwe guherand, lêbelê ev jı mecbûriyetê tê. Ev mecbûriyet ji ew bû: Partiya İslami ya lı ser iqtidarê dı hılbıjartına parlementoyê ya beriya nıha da, dema ku namzetên xwe yên lı bajarên bakûra Kurdıstanê yên ku hızra Kurdayetiyê bılınd e destnişandkır, hıngê bı pesnê xwe da û got ku “hemû namzetên me yên van hereman baş bı kurdi dızanın”. Ev gotın wek şimaqeki lı rûyê DTP yê ket, lewra gelek namzetên wan hım bı kurdi nızanıbûn û her wusa çend jı wan qet Kurd ji nin bûn. Pışti ku AKP yê lı Kurdıstanê ji bû partiya heri serkefti, vê carê çavê xwe berda wan belediyeyên ku hê destê DTP yê da mane. Heta iddia kır ku, pışti Wan û Sêrtê ew ê Diyarbekırê ji jı destê DTP yê bıstinın.
Dı nav vê pêvajoya tırsa wendakırınê da, DTP bı muhimbûna zımanê kurdi “hısiya”. Hê em baş pê nızanın ka wê bıxwaze zımanê kurdi jı xwe ra bıke zımanê siyasetê û tenê bı vi zımani xitabê mıletê Kurd bıke an na. Lewra aliyeki DTP yê dıgıhije partiyên marjinal yên pıçûk yên çepên Tırkan. Ew têkıli bûn ku dı dawiyê da Tırkên ku dı nav cıvata xwe da serneketi ne, anin û lı bajarên Kurdıstanê û lı Tırkiyê da wan dan hılbıjartın. Ev aliyê PKKê û partiyên legal yên ku gırêdayiyê wê ne her dem heye. Ev aliyê ku ez behsa wê dıkım, berê dı şexsê Doğu Perinçek, Yalçın Küçük, Mihri Belli û gelekên dın da bûbû pratik. Dı dema hılbıjartınan da zêdetır ev aliyê PKKê dertê pêş. Tê bıra me, dı beriya van hılbıjartınên dawi da, hewldaneki nerm dı navbera DTP, HAKPAR û KADEPê da despêkırıbû, kêfa me Kurda bı vê yekê hatıbû ku wê Kurd bı awayeki yekgırti beşdarê hılbıjartınan bıbûna. Lê ev pêk nehat, ew destên dırêj yê marjinalên çepên Tırkan jı vê hevkariyê ra bûn asteng. Yek jı wan aliyên ku dı nav me Kurdan da zımanê kurdi paşdıxe û dıkuje ev têkıliyên bı çepên Tırkan ra ye.
Gelo ev axaftına bı zımanê kurdi yên siyasetvanên Kurd wê karıbe bıbe dayimi û hê ji zêdetır bıbe? Yani bı gotıneki dın, ew kesên ku jı bo bıdestxıstına heqên Kurdan xebatê dıkın wê bıkarıbın qedr bıdın zımanê kurdi, ew zımanê ku dı bın tehdita asimilasyon û wendabûnê da ye? Ku ev siyasetvanên rêber û serokên mıletê me, qedr bıdın zımanê xwe, hıngê wê mıletê me bı xwe ji wê qedr bıde zımanê me.
Felatiya me dı em û ew da ye. Em û ew bıngeha mıletbûnê ye. Em Kurd, ew Tırk. Em bı zımanê Kurdi, ew bı zımanê Tırki. Welatê me Kurdıstan, welatê wan Tırkiye. Ala me ye sor, zer, sıpi û kesk ya wan a sor û sıpi. Ey Reqib’ a me, marşa milli ya wan. Ehmedê Xanê yê me, Atatürkê wan. Tenê ev sınorên dı navbera zıman, mılet, welat, ala, marşên milli û serokên me da, wê me lı serpiya bıhêle û jı bo me sıberojeki ronak û serbest garanti bıke.
Ku em çiroka “bıji bıratiya gelan” a bı Tırkan ra dubare bıkın, hıngê tu qenci û xweşi wê jı me dernekebe, em ê dı nav Tırkan da asimile bıbın û bıkebın nav wê sergoya zıman û mıletên mıri. Lı Tırkiya iroj da dı vê sergoyê da, gelek zıman û mıletên mıri hene, ku êdi zarok û neviyên van mıletên mıri, iroj destê xwe xıstıne gepera me û dıxwazın me ji ber bı wê sergoyê va bıkşinın. Mıletê Tırk mıleteki wusa ye ku merıv hıma bêje jı tu kesi ra nıkare bêje ku bı rasti ji eslê wi Tırk e. Her çiqas rasti ev be ji iroj 40-50 milyon kes xwe wek Tırk an ji versiyonê mıletê Tırk dıbinın. Laz, Çerkez, Gurci, Ereb, Arnawut, Boşnak, Pomak, ûwd û Kurdên asimilebûyi xwe wek Tırk dıbinın.
Gelo em ji wek Kurd em ê bıbın yek jı van versiyonên mıletê Tırk, an em ê Kurd bıminın? Pratika hemû partiyên illegal û yên legal yên Kurdan bı me dıde xwıya kırın ku merıv nıkare bı serbılındi bêje ku, belê em ê dı sıberojê da ji Kurd bıminın, em ê bı zımanê xwe Kurd bıminın û em ê bıgıhijın hemû heq, huquq û mırazê xwe.
Ev saleke ku siyasetvanên Kurd yên jı DTP yê ne, gıraniya xwe dıdın ser zımanê kurdi. Ez dıbêm qê ev wusa bû, ne jı ber ku wan siyaseta xwe guherand, lêbelê ev jı mecbûriyetê tê. Ev mecbûriyet ji ew bû: Partiya İslami ya lı ser iqtidarê dı hılbıjartına parlementoyê ya beriya nıha da, dema ku namzetên xwe yên lı bajarên bakûra Kurdıstanê yên ku hızra Kurdayetiyê bılınd e destnişandkır, hıngê bı pesnê xwe da û got ku “hemû namzetên me yên van hereman baş bı kurdi dızanın”. Ev gotın wek şimaqeki lı rûyê DTP yê ket, lewra gelek namzetên wan hım bı kurdi nızanıbûn û her wusa çend jı wan qet Kurd ji nin bûn. Pışti ku AKP yê lı Kurdıstanê ji bû partiya heri serkefti, vê carê çavê xwe berda wan belediyeyên ku hê destê DTP yê da mane. Heta iddia kır ku, pışti Wan û Sêrtê ew ê Diyarbekırê ji jı destê DTP yê bıstinın.
Dı nav vê pêvajoya tırsa wendakırınê da, DTP bı muhimbûna zımanê kurdi “hısiya”. Hê em baş pê nızanın ka wê bıxwaze zımanê kurdi jı xwe ra bıke zımanê siyasetê û tenê bı vi zımani xitabê mıletê Kurd bıke an na. Lewra aliyeki DTP yê dıgıhije partiyên marjinal yên pıçûk yên çepên Tırkan. Ew têkıli bûn ku dı dawiyê da Tırkên ku dı nav cıvata xwe da serneketi ne, anin û lı bajarên Kurdıstanê û lı Tırkiyê da wan dan hılbıjartın. Ev aliyê PKKê û partiyên legal yên ku gırêdayiyê wê ne her dem heye. Ev aliyê ku ez behsa wê dıkım, berê dı şexsê Doğu Perinçek, Yalçın Küçük, Mihri Belli û gelekên dın da bûbû pratik. Dı dema hılbıjartınan da zêdetır ev aliyê PKKê dertê pêş. Tê bıra me, dı beriya van hılbıjartınên dawi da, hewldaneki nerm dı navbera DTP, HAKPAR û KADEPê da despêkırıbû, kêfa me Kurda bı vê yekê hatıbû ku wê Kurd bı awayeki yekgırti beşdarê hılbıjartınan bıbûna. Lê ev pêk nehat, ew destên dırêj yê marjinalên çepên Tırkan jı vê hevkariyê ra bûn asteng. Yek jı wan aliyên ku dı nav me Kurdan da zımanê kurdi paşdıxe û dıkuje ev têkıliyên bı çepên Tırkan ra ye.
Gelo ev axaftına bı zımanê kurdi yên siyasetvanên Kurd wê karıbe bıbe dayimi û hê ji zêdetır bıbe? Yani bı gotıneki dın, ew kesên ku jı bo bıdestxıstına heqên Kurdan xebatê dıkın wê bıkarıbın qedr bıdın zımanê kurdi, ew zımanê ku dı bın tehdita asimilasyon û wendabûnê da ye? Ku ev siyasetvanên rêber û serokên mıletê me, qedr bıdın zımanê xwe, hıngê wê mıletê me bı xwe ji wê qedr bıde zımanê me.
Felatiya me dı em û ew da ye. Em û ew bıngeha mıletbûnê ye. Em Kurd, ew Tırk. Em bı zımanê Kurdi, ew bı zımanê Tırki. Welatê me Kurdıstan, welatê wan Tırkiye. Ala me ye sor, zer, sıpi û kesk ya wan a sor û sıpi. Ey Reqib’ a me, marşa milli ya wan. Ehmedê Xanê yê me, Atatürkê wan. Tenê ev sınorên dı navbera zıman, mılet, welat, ala, marşên milli û serokên me da, wê me lı serpiya bıhêle û jı bo me sıberojeki ronak û serbest garanti bıke.
Ku em çiroka “bıji bıratiya gelan” a bı Tırkan ra dubare bıkın, hıngê tu qenci û xweşi wê jı me dernekebe, em ê dı nav Tırkan da asimile bıbın û bıkebın nav wê sergoya zıman û mıletên mıri. Lı Tırkiya iroj da dı vê sergoyê da, gelek zıman û mıletên mıri hene, ku êdi zarok û neviyên van mıletên mıri, iroj destê xwe xıstıne gepera me û dıxwazın me ji ber bı wê sergoyê va bıkşinın. Mıletê Tırk mıleteki wusa ye ku merıv hıma bêje jı tu kesi ra nıkare bêje ku bı rasti ji eslê wi Tırk e. Her çiqas rasti ev be ji iroj 40-50 milyon kes xwe wek Tırk an ji versiyonê mıletê Tırk dıbinın. Laz, Çerkez, Gurci, Ereb, Arnawut, Boşnak, Pomak, ûwd û Kurdên asimilebûyi xwe wek Tırk dıbinın.
Gelo em ji wek Kurd em ê bıbın yek jı van versiyonên mıletê Tırk, an em ê Kurd bıminın? Pratika hemû partiyên illegal û yên legal yên Kurdan bı me dıde xwıya kırın ku merıv nıkare bı serbılındi bêje ku, belê em ê dı sıberojê da ji Kurd bıminın, em ê bı zımanê xwe Kurd bıminın û em ê bıgıhijın hemû heq, huquq û mırazê xwe.
20/03/2008
Hêvi
Hêvi
Hêviyeki mın heye
dı vê tariya şevê da,
dı vê belengazi û şerpezetiyê da,
dı vê jiyana bêbext da,
a ku jı bo me layiq ditıne.
Erê, hêviyeki mın heye,
wek roja geş,
wek gula bı bin.
Ez wê dı dılê xwe da,
jı zıkreşiya dınyayê,
jı çavên bı kin
û jı destên xırab dıparêzım.
Dıparêzım wek ronahiya çavên xwe.
Hêviya xwe mezın û xwırt dıkım,
da ku dı sıberoja welatê mın da,
hêviya mın, jiyana mın,
wek tava bıharê,
xêr û xweşi
Û serbılındiyê bı xwe ra bine,
lı ser axa welatê mın,
dı Kurdıstana sıberojê da.
Da ku êdi em û zorokên me,
rojên bextreş
ên wek rûpelên diroka rûreş,
wek kabûseki mezın
a ku du hezar sali bû,
bı bir binın.
Û em ê êdi
jı bo bıgıhijın
şahi û serbılındiya
xwe û welatê xwe,
bı hısreta salan bazbıdın,
da ku jı hewa û ava xwe
û jı xwe û axa xwe teamê bıstinın.
Zıvıstana 1996 a.
NEWROZA WE PİROZ BE !
Hêvi, 2005, pênusên rengin, 17,5x25 cm.
Hêviyeki mın heye
dı vê tariya şevê da,
dı vê belengazi û şerpezetiyê da,
dı vê jiyana bêbext da,
a ku jı bo me layiq ditıne.
Erê, hêviyeki mın heye,
wek roja geş,
wek gula bı bin.
Ez wê dı dılê xwe da,
jı zıkreşiya dınyayê,
jı çavên bı kin
û jı destên xırab dıparêzım.
Dıparêzım wek ronahiya çavên xwe.
Hêviya xwe mezın û xwırt dıkım,
da ku dı sıberoja welatê mın da,
hêviya mın, jiyana mın,
wek tava bıharê,
xêr û xweşi
Û serbılındiyê bı xwe ra bine,
lı ser axa welatê mın,
dı Kurdıstana sıberojê da.
Da ku êdi em û zorokên me,
rojên bextreş
ên wek rûpelên diroka rûreş,
wek kabûseki mezın
a ku du hezar sali bû,
bı bir binın.
Û em ê êdi
jı bo bıgıhijın
şahi û serbılındiya
xwe û welatê xwe,
bı hısreta salan bazbıdın,
da ku jı hewa û ava xwe
û jı xwe û axa xwe teamê bıstinın.
Zıvıstana 1996 a.
NEWROZA WE PİROZ BE !
Hêvi, 2005, pênusên rengin, 17,5x25 cm.Newroz
Newroz
Mın
rojeke geş
a bı hezaran sali,
jı tari
û rûreşiya dirokê derxıst
a bı hezaran sali,
jı tari
û rûreşiya dirokê derxıst
û ani vır.
Jê ilhamê dıstinım,
jı bo
cardın nejim
zulm û koletiya hezar salan.
Jê ilhamê dıstinım,
jı bo
cardın nejim
zulm û koletiya hezar salan.
Bıhara 1994a.
17/03/2008
Lı Ser Newrozê
Newroz; jı bo me Kurdan, jı cejneki kevneşop a herema Rojhılata Navin derket, naveroka xwe guhart û bu cejneki serihıldanê û daxwazên jı bo serbestiya Kurdan. Hewcedariya me Kurdan bı cejneki wusa hebû. Çar dewletên ku xırabiya Kurdan dıxwestın dewletên mısılman bûn, idên ola İslamê jı bo raman û hisên milli ên Kurdan tu tışteki ifade nedıkırın. Dema dı 1919 da Komeleya Serxwebûna Kurdıstanê ala Kurdan destnişankır, dı ser vê rêya Kurdayetiyê da, gava pêşin avêt. Lı ser Alaya Rengin tav an ji rojeki hebû. Kurdan wek xelkên dın ên mısılman nekır û hiveki danenin lı ser ala xwe. Jı wê çaxê va Kurd hewl dıdın ku vegerın lı ser reseni û eslê xwe û jı bındestiyê bıfılıtın. Bê guman ku dewletên ku Kurdıstanê xıstıne bındest ne mısılman bûna, ê hıngê idên ola İslamê jı bo me bıbûna xwedi naverokeke di.
Hewcedariya Kurdan bı rojeki an ji cejneki hebû, da ku cudati û fırqeyatiya Kurdan bı mıletên serdest ra baştır xwıya bıke. Xwıya dıke ku, Piremerd lı başûrê Kurdıstanê, jı bo cıl û naverok guhertına cejna Newrozê roleki mezın leyıstiye, reng û hisên netewi daye vê cejna kevnar. Bı vi awayê cara pêşin dı nava salên dehsaliya 1970 ya da, lı bakûrê Kurdıstanê Newroz wek cejneki netewi hate pirozkırın. Jı wê çaxê heta hıha agırê Newrozê her gurr û geştır bû. Newroz bû roja ku Kurd daxwazên xwe yên netewi eşkeredıkın û dıqirın.
Ev pêvajoya ku dı sala 1919 da, bı Ala Rengin destpêkır, her geşbû û naveroka xwe dewlementır kır. Lı başûrê Kurdıstanê ku ev 14 sal ın ku Kurd xwe rêvadıbın û himên avakırına dewleteki kurdi a serbıxwe datinın, çend sal beriya nıha bıryardan û Ala Rengin bı serbesti bılındkırın. Ew ala ku jı aliyê Qazi Mıhemedê nemır va teslimê Mıstefa Berzaniyê nemır hatıbûkırın êdi nıha bı serbesti lı seranserê başûrê welatê me da bı ba dıbe. Lê belê rêveberiya başûrê Kurdıstanê vê carê hejmara tirêjên tavê zêdetırkırın û kırın 21. Newroza 21 ê adarê, ku cejna serihıldana Kurdan e, êdi bû cejna ku dı Ala Rengin da tê temsil kırın. Ala Rengin ku sembola serxwebûna Kurdıstanê ye, bı naveroka Newrozê, lı ber dılê her Kurdê welatparêz, şêrintır û bılıntır bû.
5/3/2005.
Têbıni: Ev nıvis cara pêşi dı malpera http://www.dengedondurma.com/ 'ê da hate weşandın.
Hewcedariya Kurdan bı rojeki an ji cejneki hebû, da ku cudati û fırqeyatiya Kurdan bı mıletên serdest ra baştır xwıya bıke. Xwıya dıke ku, Piremerd lı başûrê Kurdıstanê, jı bo cıl û naverok guhertına cejna Newrozê roleki mezın leyıstiye, reng û hisên netewi daye vê cejna kevnar. Bı vi awayê cara pêşin dı nava salên dehsaliya 1970 ya da, lı bakûrê Kurdıstanê Newroz wek cejneki netewi hate pirozkırın. Jı wê çaxê heta hıha agırê Newrozê her gurr û geştır bû. Newroz bû roja ku Kurd daxwazên xwe yên netewi eşkeredıkın û dıqirın.
Ev pêvajoya ku dı sala 1919 da, bı Ala Rengin destpêkır, her geşbû û naveroka xwe dewlementır kır. Lı başûrê Kurdıstanê ku ev 14 sal ın ku Kurd xwe rêvadıbın û himên avakırına dewleteki kurdi a serbıxwe datinın, çend sal beriya nıha bıryardan û Ala Rengin bı serbesti bılındkırın. Ew ala ku jı aliyê Qazi Mıhemedê nemır va teslimê Mıstefa Berzaniyê nemır hatıbûkırın êdi nıha bı serbesti lı seranserê başûrê welatê me da bı ba dıbe. Lê belê rêveberiya başûrê Kurdıstanê vê carê hejmara tirêjên tavê zêdetırkırın û kırın 21. Newroza 21 ê adarê, ku cejna serihıldana Kurdan e, êdi bû cejna ku dı Ala Rengin da tê temsil kırın. Ala Rengin ku sembola serxwebûna Kurdıstanê ye, bı naveroka Newrozê, lı ber dılê her Kurdê welatparêz, şêrintır û bılıntır bû.
5/3/2005.
Têbıni: Ev nıvis cara pêşi dı malpera http://www.dengedondurma.com/ 'ê da hate weşandın.
13/03/2008
Lı Ser Helebçe
Helebçe bûye sembola zulm û teadiya ku lı Kurdan tê kırın. Bê guman jı aliyê dewletên dagırker va, tevdakuştınên ku jı a Helebçeyê mezıntır ji hatıne kırın. Dı navbera salên 1920 an heta sala 1938 an da jı aliyê dewleta Tırkan a kemalist va qetliamên gelek mezın lı Kurdan hatın kırın, wek Ketliamên Qoçgıri, Zilan û Dêrsimê. Lê belê Helebçe û bı awayeki gışti operasyonên Enfalê, lı demekê rast hat ku hızra netewi dı nav me Kurdan da êdi şax vedabû û ber bı geşbûnê va dıçû. Pıraniya Kurdên xwedi hızra netewi, bı çavên xwe dimenên kimya barandına Helebçeyê û kuştına xelkê sıvil ditıne. Wê demê ev dimen kêm be ji dı çapemeniya cihanê da ji hatın weşandın. Her wusa bı sedhezaran Kurdên başûrê Kurdıstanê jı ber bombabarankırına kimyayi xwe lı sınorên sûni xıstın. Em hemû bûn şahıdên vê trajediya Kurdan. Jı ber van sedaman Helebçe bû roja şinê û roja çalakiyên lı hımber zulım û bındestiya Kurdan. Helebçe, Kurdên her çar perçê Kurdıstanê zêdetır gıhande hev, em hemu baştır tê gıhıştın ku em wek mılet, bı tehlukeyên bı çı rengi va bı rûbırû ne, çarenıvis û qedara me hemû Kurdan, me hemûyan aleqeder dıke. Em wek mılet dı şinê da hevparın.
5/3/2005.
Têbıni: Ev nıvis cara pêşi dı malpera http://www.dengedondurma.com/ 'ê da hate weşandım.
5/3/2005.
Têbıni: Ev nıvis cara pêşi dı malpera http://www.dengedondurma.com/ 'ê da hate weşandım.
Subscribe to:
Posts (Atom)
